Bải giảng Ngữ văn Khối 9 - Tiết 98: Các thành phần biệt lập

Kiểm tra bài cũ Câu hỏi: Thế nào là thành phần khởi ngữ ? Cho ví dụ ? -Khởi ngữ là thành phần câu đứng trớc chủ ngữ để nêu lên đề tài đợc nói tới trong câu -Trớc chủ ngữ thờng có thêm các quan hệ từ về , đối với Tiết 98: các thành phần biệt lập Tiết 98 : Các thành phần biệt lập I/ bài học Đọc các câu sau đây (Trích từ 1. Thành phần tình thái chuyện ngắn Chiếc lợc ngà của a. Ví dụ nguyễn Quang Sáng) và trả lời b. Nhận xét các câu hỏi . +“chắc” thể hiện thái độ tin cậy cao +“có lẽ” thể hiện thái độ tin cậy a/ Với lòng mong nhớ của anh , cha cao chắc anh nghĩ rằng con anh sẽ chạy xô vào lòng anh , sẽ ôm chặt -Nếu không có những từ ngữ in lấy cổ anh đậm ấy thì ý nghĩa cơ bản của câu không thay đổi vì các từ ngữ in b/Anh quay lại nhìn con vừa khe đậm chỉ thể hiện sự nhận định của khẽ lắc đầu vừa cời. Có lẽ vì khổ ngời nói đối với sự việc trong câu, tâm đến nỗi không khóc đợc, nên chứ không phải là thông tin sự việc anh phải cời vậy thôi. của câu. NếuCác khôngtừ in đậm có chtrongữ in nhđậmững ấy câu thì trênXác thể định hiện ng nhậnời nói định là ai của ? Sự ng ời nghĩaviệc cơ trong bản câucủa làcâu gì có? thay đổi khôngnói đối ? vớiTại sựsao việc ? ở trong câu nh thế nào ? -Chắc: độ tin cậy cao -Có lẽ: độ tin cậy thấp Tiết 98 : Các thành phần biệt lập I/ bài học Đọc các câu sau đây (Trích từ 1. Thành phần tình thái chuyện ngắn Chiếc lợc ngà của a. Ví dụ nguyễn Quang Sáng) và trả lời b. Nhận xét các câu hỏi . +“có lẽ” thể hiện thái độ tin cậy a/ Với lòng mong nhớ của anh , cha cao chắc anh nghĩ rằng con anh sẽ +“chắc” thể hiện thái độ tin cậy cao chạy xô vào lòng anh , sẽ ôm chặt lấy cổ anh b/Anh quay lại nhìn con vừa khe c. Kết luận khẽ lắc đầu vừa cời. Có lẽ vì khổ Thành phần tình thái đợc dùng để tâm đến nỗi không khóc đợc, nên thể hiện cách nhìn của ngời nói anh phải cời vậy thôi. đối với sự việc đợc nói tới trong câu Vậy thế nào là thành phần tình thái ? Tiết 98 : Các thành phần biệt lập I/ bài học 1. Thành phần tình thái a. Ví dụ b. Nhận xét c. Kết luận Thành phần tình thái đợc dùng để thể hiện cách nhìn của ngời nói đối với sự việc đợc nói tới trong câu . Lu ý :Thành phần tình thái trong câu có những loại khác nhau và có những tác dụng khác nhau, đôi khi rất tinh tế: -Những yếu tố tình thái gắn với độ tin cậy của sự việc đợc nói đến nh: +Chắc chắn, chắc hản, chắc là .(chỉ độ tin cậy cao) +Hình nh, dờng nh, hầu nh, có vẻ nh .(chỉ độ tin cậy thấp) -Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của ngời nói nh: +Theo tôi, ý ông ấy, theo anh -Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của ngời nói đối với ngời nghe nh: +à , ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây, đấy .(đứng ở cuối câu) Tiết 98 : Các thành phần biệt lập I/ bài học ồ, sao_______ mà độ ấy vui _______ thế. 1. Thành phần tình thái (Kim Lân, Làng) b. Nhận xét -Trời ơi,chỉ________________ còn có năm phút! c. Kết luận ( Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa) 2. Thành phần cảm thán a. Ví dụ b Nhận xét Vậy em hiểu thế nào là thành c Kết luận phầnCác từcảm ng ữthán in đậm? trong hai câu -CácLThànhu ý: từ Việc “ồ”, phần bộc“trời cảm lộ ơi” cảmthán không xúc đợc của chỉ dùng ng - Nhờtrên nh cóững chỉ từ sựng ữvật, nào sựtrong việc câu g ì II luyện tập sự*Thànhờiđể vật nói bộc hay nhiều phầnlộ sự tâm việckhi biệt lý đtrong ợclập của tách của câung thànhcâuời nói là ( TrongmàkhôngThế chúng nàohai ? câu làta thành hiểu trên đcácphầnợc từtại biệt in sao đậm lập ng - đ- một câu riêng theo kiêu câu đặc ợcờicủa dùngnói câu kêuđể ? làm “ồ” g ìhoặc? kêu “trời -Đthànhvuiể bộc , buồnphần lộ tâm ,không mừng lý, tham,t ìgiận,nh cảmgia..... vào )của biệt. Khi tách riêng nh vậy nó là ơi” ? ngviệcời nói diễn:+ đạtồ: Vuinghĩa mừng sự việc của câu.câu cảm thán. VD: Than + ôi! Trời Thời ơi oanh: ngỡ liệt ngàng nay luyếncòn đâu? tiếc. (Thế Lữ - Nhớ rừng) Bài tập 1. Tìm những thành phần tình thái, cảm thán trong những câu sau ? a/ Nhng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng kia. có lẽ: Thành phần tình thái b/ Chao ôi , bắt gặp một con ngời nh anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác , nhng hoàn thành sáng tác là cả mọt chặng đờng dài. chao ôi: Thành phần cảm thán c/ Trong giờ phút cuối cùng , không còn đủ sức trăng trối lại điều gì, hình nh chỉ có tình cha con là không thể chết đợc,anh đa tay vào túi , móc cây lợc , đa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu. hình nh: Thành phần tình thái d/ Ông lão bỗng ngừng lại , ngờ ngợ nh lời mình không đợc đúng lắm. Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế đợc. chả lẽ Thành phần tình thái Tiết 98 : Các thành phần biệt lập I/ bài học *Thành phần biệt lập của câu là 1. Thành phần tình thái thành phần không tham gia vào việc a. Ví dụ diễn đạt nghĩa sự việc của câu. b. Nhận xét Ii/ luyện tập c. Kết luận Bài tập 1. Thành phần tình thái đợc dùng a.có lẽ: Thành phần tình thái để thể hiện cách nhìn của ngời nói b.chao ôi: Thành phần cảm thán đối với sự việc đợc nói tới trong c.hình nh: Thành phần tình thái câu d.chả lẽ Thành phần tình thái 2. Thành phần cảm thán Bài tập 2.Hãy sắp xếp những từ sau a. Ví dụ đây theo trình tự tăng dần độ tin b. Nhận xét cậy (hay độ chắc chắn) ? c. Kết luận Thành phần cảm thán đợc dùng DờngChắc nh là, - hdìờngnh nh nh ,, cóchắc vẻ chắn,nh , có có lẽ để bộc lộ tâm lý của ngời nói ( ,chắclẽ, chắclà , chắc hẳn, hẳn hình , chắcnh, có chắn vẻ nh vui , buồn , mừng , giận,.....) Bài tập 3.Hãy cho biết trong các từ ngữ có thể thay thế cho nhau trong câu sau đây, với những từ nào ngời nói phải chịu trách nhiệm cao nhất về độ tin cậy của sự việc do mình nói ra, với từ nào trách nhiệm đó thấp nhất ? Tại sao tác giả “Chiếc lợc ngà” (Nguyễn Quang Sáng) lại chọn từ “chắc” ? (1)chắc anh nghĩ rằng, con Với lòng mong nhớ của anh, (2)hình nh anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt (3)chắc chắn lấy cổ anh. -Từ có độ tin cậy cao nhất: Chắc chắn -Từ có độ tin cậy thấp nhất: Hình nh -Tác giả dùng từ “ chắc” trong câu vì: Niềm tin vào sự việc có thể diễn ra theo hai khả năng: Thứ nhất: Theo tình cảm huyết thống thì sự việc sẽ phải diễn ra nh vậy. Thứ hai: Do thời gian và ngoại hình, sự việc cũng có thể diễn ra khác đi một chút. Bài tập BàiBài 1:Hãy 2: Thành điền phần từ hợp biệt lí lậpvào của chỗ câu trống là gđểì ? hoàn thiện hai khái niệm sau : A.Bộ1 Thành phận phần đứng tì nhtrớc thái chủ ng.làữ ,thành nêu sự phần việc biệt đợc lập, nói đ tớiợc trongdùng đểcâu thể B.Bộhiện cáchphận nh khôngìn của tham ngời gia nói vào đối diễn với sựđạt việc nghĩa đợc sự nói việc đến của trong câu câu. 2 Thành phần cảm thán .là thành phần biệt lập, đợc dùng để bộc C.Bộ phận tách khỏi chủ ngữ và vị ngữ, chỉ thời gian, địa điểm đợc lộ tâm lí của ngời nói (vui, buồn, mừng, giận ) nói tới của câu. D.Bộ phận chủ ngữ hoặc vị ngữ trong câu. m ngoan, học giỏi !