Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 2 rèn chữ viết đúng, viết đẹp

UBND HUYỆN HIỆP HOÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐOAN BÁI SỐ 1 TÊN SÁNG KIẾN: Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 2 rèn chữ viết đúng, viết đẹp. Tác giả: KHỔNG THỊ THAO Chức vụ: Giáo viên – Tổ trưởng tổ 2,3 Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Đoan Bái số 1 Lĩnh vực nghiên cứu: Chuyên môn giáo dục Hiệp Hòa, tháng 4 năm 2025 I. PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................................................................. 2 1. Lí do chọn biện pháp: ................................................................................................................................................ 2 2. Mục đích nghiên cứu. ................................................................................................................................................ 2 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ...................................................................................................................... 2 4. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................................................................... 2 II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ............................................................................................................................... 3 1. Cơ sở lý luận: ..................................................................................................................................................................... 3 2. Cơ sở thực tiễn: ................................................................................................................................................................ 3 3. Thực trạng vấn đề .......................................................................................................................................................... 4 a. Thuận lợi: .............................................................................................................................................................................................. 4 b. Khó khăn: ............................................................................................................................................................................................. 4 4. Các biện pháp. ................................................................................................................................................................... 5 4.1. Biện pháp 1: Rèn các kĩ năng giúp học sinh viết đẹp .5 4.2. Biện pháp 2: Áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp với học sinh.7 4.3. Biện pháp 3: Thực hiện các giai đoạn rèn chữ: .8 4.4. Biện pháp 4: Tuyên dương khen thưởng những học sinh có tiến bộ về chữ viết . ...10 III. Hiệu quả của biện pháp: .................................................................................................................................. 10 IV. PHẦN KẾT LUẬN ........................................................................................................................................... 112 1. Bài học kinh nghiệm ............................................................................................................................................... 12 2. Kiến nghị. ........................................................................................................................................................................... 12 2 I. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn biện pháp: Như chúng ta đã biết Tiếng Việt là một môn học vô cùng quan trọng ở bậc Tiểu học, bởi lẽ: “ Trẻ em đi vào đời sống tinh thần của mọi người xung quanh nó duy nhất qua phương tiện tiếng Mẹ đẻ và ngược lại, thế giới bao quanh đứa trẻ được phản ánh trong nó chỉ thông qua công cụ này. Tiếng “Mẹ đẻ” đóng vai trò to lớn trong việc hình thành những phẩm chất quan trọng nhất của con người và trong việc thực hiện những nhiệm vụ của hệ thống giáo dục quốc dân. Tiếng Việt là môn học trung tâm ở bậc Tiểu học, có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh thông qua bốn dạng hoạt động: nghe - nói - đọc - viết. Trong đó viết là một trong những hoạt động quan trọng vào bậc nhất của bộ môn Tiếng Việt. Do vậy cần phải rèn cho học sinh viết đúng, viết đẹp ngay từ bậc học Tiểu học là nhiệm vụ hàng đầu đối với người giáo viên. Chính vì vậy mà tôi chọn biện pháp: “ Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 2 rèn chữ viết đúng, viết đẹp.” 2. Mục đích nghiên cứu. Tìm ra biện pháp tích cực nhất giúp giáo viên và học sinh lớp 2 khắc phục những hạn chế khi viết, đồng thời đạt hiệu quả thiết thực cho công tác giảng dạy của bản thân, làm sao để trong năm học này các em học sinh hạn chế được những lỗi trên, đưa chất lượng dạy và học đạt hiệu quả giờ dạy cao hơn. 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu - Đối tượng là một số biện pháp rèn chữ viết đúng, viết đẹp cho học sinh lớp 2 - Phạm vi nghiên cứu năm học: Năm học: 2024 – 2025 4. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp tổng hợp và ứng dụng lí luận. - Phương pháp điều tra thực trạng. - Phương pháp dự giờ khảo sát, thống kê, phân loại. 3 - Phương pháp thực nghiệm. - Phương pháp phân tích tổng hợp. - Phương pháp đánh giá tổng kết. - Một số phương pháp khác. II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận: Chữ viết là một trong những phương tiện giao tiếp chủ yếu của con người. Chữ viết đúng, sạch, rõ ràng không những giúp dễ hiểu mà còn tạo sự thiện cảm với người đọc. Thực tế, đôi khi chỉ qua chữ viết của một người, ta có thể nhận ra một số tính cách của người đó. Mặc khác, chữ viết còn thể hiện nền văn hóa, sự tinh hoa của dân tộc. Bởi vậy, việc hình thành và rèn kĩ năng viết chữ đúng, đẹp là một trong những nội dung giáo dục quan trọng. Dạy Tiếng Việt ở lớp 2 là trao cho các em chiếc chìa khóa để vận dụng chữ viết trong suốt quá trình học tập và cả cuộc đời. Đối với học sinh lớp 2, yêu cầu cơ bản và quan trọng nhất trong học Tiếng Việt là đọc thông viết thạo mà cần thiết hơn cả là chất lượng chữ viết. Kĩ năng viết đúng là cơ sở để các em viết đẹp, rõ ràng. Đồng thời với việc rèn chữ các em sẽ có cơ hội rèn luyện tính cẩn thận, sự khoa học, óc thẩm mĩ và tình yêu tiếng mẹ đẻ. 2. Cơ sở thực tiễn: Nếu như nói môn Tiếng Việt giúp cho việc rèn năng lực đọc tốt thì tập viết giúp rèn năng lực ghi chép tốt. Rèn chữ viết còn góp phần quan trọng vào việc rèn cho học sinh những phẩm chất đạo đức tốt như: tính cẩn thận, tinh thần kỷ luật và óc thẩm mỹ “Luyện nét chữ - Rèn nết người”. Như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói: Chữ viết cũng là một biểu hiện của nết người, học sinh viết đúng, viết cẩn thận, viết đẹp là góp phần rèn luyện cho các em tính cẩn thận, lòng tự trọng đối với chính mình cũng như đối với thầy và bạn đọc bài vở của mình Là một giáo viên dạy lớp 2 rèn chữ viết cho học sinh tôi nhận thấy Tập viết là một trong những phân môn có tầm quan trọng đặc biệt. Việc rèn luyện 4 kỹ năng viết chữ cho học sinh, nhất là học sinh lớp 2, sẽ đặt nền móng cơ bản “Khởi nguồn cho mọi khởi nguồn” cho toàn bộ quá trình học tập và quan trọng hơn còn giúp học sinh rèn luyện những phẩm chất tốt đẹp như: tinh thần kỉ luật, tính cẩn thận và óc thẩm mĩ. Chính vì thấy được tầm quan trọng của việc rèn chữ viết cho học sinh cùng với mong muốn các em trở thành những con người phát triển toàn diện, có ích cho đất nước, tôi đã đi sâu tìm hiểu, học hỏi và rút ra được một số kinh nghiệm và biện pháp giúp học sinh viết chữ đúng và đẹp hơn, sạch hơn và cẩn thận hơn qua biện pháp “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 2 rèn chữ viết đúng” nhằm nâng cao chất lượng dạy - học ở tiểu học nói chung và dạy - học chữ viết nói riêng. 3. Thực trạng vấn đề a. Thuận lợi: Đầu năm học 2024 – 2025, bản thân tôi được phân công dạy lớp 2D (lớp có 36 học sinh). Trong những năm qua, việc rèn luyện chữ viết cho học sinh tiểu học được nhà trường, các thầy cô và các bậc phụ huynh rất quan tâm. Chính vì thế, mục tiêu hướng dẫn rèn chữ viết đúng cho học sinh lớp 2 được đặt lên hàng đầu. Được sự quan tâm của phụ huynh học sinh, các em có đủ sách vở, đồ dùng học tập theo yêu cầu của giáo viên. - Hàng tuần, học sinh đều có thêm tiết tự học để rèn luyện chữ viết đẹp, viết đúng. - Nội dung các bài tập viết rõ ràng, phù hợp với lứa tuổi và cụ thể các bài viết. Đặc biệt, học sinh còn được rèn luyện thêm về cách viết chữ nghiêng, chữ in hoa. b. Khó khăn: Đầu năm nhận lớp, còn tồn tại một số thực trạng như sau: + Cách cầm bút chưa đúng: các em co tất cả các ngón tay vào lòng bàn tay, cầm bút thấp, sát với ngòi bút nên không thể định hướng được nét bút; 5 các em không chú ý đến ngón chủ đạo là ngón trỏ và ngón giữa; ngón tay út không chạm vào mặt giấy nên nét chữ không đẹp. + Tư thế ngồi viết chưa đúng: các em thường nhìn vở quá gần nên không bao quát được trang viết và dễ bị cận thị; một số em ngồi xoay ngang người hay lệch sống lưng sang một bên. Như thế sẽ bị chóng mỏi dễ dẫn đến căn bệnh học đường (cong vẹo cột sống). + Chữ viết không đúng mẫu các chữ cái để ghi âm, vần, tiếng không đúng cỡ chữ (độ cao, độ rộng nhất là các con chữ cao 1,25; 1,5 và 2,5 đơn vị như r, s- t, h – g, y, k). + Khoảng cách giữa các chữ, con chữ chưa hợp lý. + Chữ viết thiếu nét, đặt sai vị trí dấu thanh, viết hoa tùy tiện. Nguyên nhân: - Các em còn quá nhỏ nên chưa có ý thức, hiếu động và thiếu kiên trì. - Một số phụ huynh chưa chú trọng đến chữ viết đúng cho học sinh. - Các em chưa thực sự say sưa hay nói một cách khác là chưa hứng thú đối với việc rèn chữ. Các em chưa tự giác trong học tập. - Việc thiết kế các hoạt động trên lớp của giáo viên chưa khoa học, chưa tạo được sự hứng thú trong học sinh. Như vậy, việc nắm bắt thực trạng của học sinh trong việc rèn chữ cũng như nguyên nhân gây ra thực trạng ấy là một đòi hỏi thực tiễn đặt ra cần có lời giải đáp. Xuất phát từ thực tế nêu trên, với những kinh nghiệm và kiến thức của bản thân với mong muốn góp phần giúp cho các em viết đúng chuẩn theo quy định và sạch đẹp, tôi đã tìm tòi, nghiên cứu để viết biện pháp này. 4. Các biện pháp. 4.1. Biện pháp 1: Rèn các kĩ năng giúp học sinh viết đẹp a. Rèn tư thế ngồi viết - cách cầm bút Hoạt động viết thuận lợi phụ thuộc rất nhiều vào tư thế và cách cầm bút. 6 - Muốn rèn chữ cho học sinh trước hết giáo viên phải rèn cho các em tư thế ngồi viết đúng: Lưng thẳng, không tỳ ngực vào bàn, đầu hơi cúi, mắt cách vở khoảng 25 cm đến 30 cm. Hai chân đặt vuông góc dưới bàn, tay trái tì nhẹ nhàng mép vở để giữ vở. - Cầm bút bằng 3 ngón tay: Ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa của bàn tay phải. Khi viết di chuyển bút từ trái sang phải, cán bút nghiêng về phía bên phải cổ tay, khuỷu tay và cánh tay cử động theo mềm mại thoải mái. Việc giúp học sinh ngồi viết đúng tư thế và cầm bút đúng sẽ giúp các em viết đúng và viết nhanh được. b. Rèn giữ vở sạch và trình bày vở - Vở phải luôn giữ sạch, có đủ bìa nhãn, không bỏ vở, xé trang. Không bôi mực ra vở, không làm quăn mép vở. Vở viết của học sinh chọn cùng một loại giấy trắng, không nhoè mực... - Khi học sinh viết bài giáo viên thường xuyên nhắc nhở để các em nhớ và trình bày vở đúng, sạch, đẹp. 7 c, Thường xuyên uốn nắn, sửa sai, kiểm tra những em viết chữ chưa đẹp. Ngoài việc rèn chữ ở lớp, tôi còn hướng dẫn học sinh tự rèn luyện ở nhà. Mỗi em có một vở riêng gọi là vở “ Rèn chữ viết” được bao bìa dán nhãn cẩn thận để tự luyện chữ viết ở nhà của học sinh. Trong vở, các em sẽ viết những bài tập đọc đã học. Những bài viết trong lớp, em nào còn viết sai nhiều lỗi, tôi cho về nhà viết lại thật đúng và đẹp vào vở này. Hàng tuần, tôi dành thời gian kiểm tra, nhận xét và tuyên dương. Em nào viết chưa đạt, tôi yêu cầu sửa lại. Học sinh lớp tôi rất thích thú và phấn khởi, khí thế rèn chữ viết ngày càng sôi nổi. Sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình học sinh rất cần thiết. Tôi thường xuyên liên lạc với cha mẹ học sinh để nhờ các bậc phụ huynh theo dõi nhắc nhở, kèm cặp sâu sát về việc rèn chữ viết của các em. Trong cuộc họp cha mẹ học sinh, tôi dành thời giờ trao đổi với gia đình các em. Hàng tháng trong vở của học sinh, tôi nêu rõ sự tiến bộ về việc rèn chữ viết của từng em. Sự phối hợp chặt chẽ thường xuyên giữa phụ huynh học sinh và giáo viên chủ nhiệm sẽ đưa chất lượng rèn chữ viết ngày càng khả quan hơn. 4.2. Biện pháp 2: Áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp với học sinh. a. Phương pháp đàm thoại gợi mở Phương pháp này được sử dụng chủ yếu ở giai đoạn đầu của tiết học. Giáo viên dẫn dắt học sinh tiếp xúc với các chữ sẽ học bằng một hệ thống câu hỏi, từ việc hỏi về các nét cấu tạo chữ hoa, độ cao, kích thước chữ hoa đến việc so sánh nét giống nhau và nét khác biệt giữa các chữ hoa đã học với các chữ hoa phân tích. VD1: Bài 1: Tập viết: Chữ hoa A ( sách Tiếng việt 2 Cánh diều tập 1- trang 8) Giáo viên cho học sinh quan sát chữ mẫu 8 - Chữ “ Hoa A” cao mấy li? Gồm mấy nét? ( chữ hoa A cỡ vừa cao 5 ô li; chữ hoa A cỡ nhỏ cao 2 ô li rưỡi. Chữ hoa A gồm 3 nét: nét 1: nét móc gần giống nét cong trái nhưng hơi lượn sang bên phải ở phía trên, nét 2: nét móc dưới, nét 3: nét lượn ngang) b. Phương pháp trực quan Giáo viên khắc sâu biểu tượng về chữ viết cho các em bằng nhiều con đường: kết hợp mắt nhìn, tai nghe, tay luyện viết. Chữ mẫu là hình thức quan trọng ở tất cả các bài tập viết. Đây là điều kiện đầu tiên để các em viết đúng. VD1: Bài 1: Tập viết: Chữ hoa A ( sách Tiếng việt 2 Cánh diều tập 1- trang 8) Giáo viên chuẩn bị chữ mẫu hoa A cho học sinh quan sát và nhận xét. Giáo viên viết mẫu chữ hoa A lên bảng cho học sinh quan sát. Giáo viên cho học sinh xem video cách viết chữ hoa A 4.3. Biện pháp 3: Thực hiện các giai đoạn rèn chữ: a. Rèn học sinh viết đúng, viết đẹp các nét cơ bản: 9 - Từ những nét cơ bản này, các chữ cái sẽ được tạo thành. Với một số kinh nghiệm bản thân cùng với sự trao đổi, học hỏi đồng nghiệp, tôi nhận thấy: Nếu học sinh viết các nét cơ bản không đúng, không đẹp thì việc viết xấu, viết sai là điều không tránh khỏi. Chẳng hạn với nét khuyết trên và nét khuyết dưới, học sinh không rèn viết ngay từ đầu thì dễ viết lệch, xấu sẽ dẫn đến những chữ được tạo bởi 2 nét đó như: h, k, g, y... cũng không được đẹp và đây cũng là 2 nét khó mà học sinh thường lúng túng khi viết. Vì vậy, tôi đã dành tất cả thời gian của 1 tuần đầu học sinh vào học ngoài việc ổn định lớp tôi kết hợp rèn luyện kĩ năng viết nét cho các em từ bảng con đến vở. Từ những nét cơ bản này, học sinh sẽ viết sang chữ rất dễ dàng vì đã định hướng được chữ cần viết gồm có những nét nào tạo thành. Theo tôi, viết đẹp được các nét cơ bản này coi như đã hoàn thành được một nửa quá trình luyện chữ. Sau giai đoạn rèn nét, tôi sắp xếp các em viết còn yếu và chưa đúng ngồi lên phía trên để dễ kèm cặp. b. Rèn học sinh viết đúng, viết đẹp các con chữ: Để thuận tiện cho công việc giảng dạy và cho học sinh dễ dàng hơn trong Tiếng Việt (phần Tập viết), tôi đã phân loại chữ cái đồng dạng thành các 10 nhóm giúp học sinh dễ dàng tập luyện. Khi hướng dẫn học sinh viết, tôi tiến hành như sau: + Đưa chữ mẫu và tập cho học sinh có thói quen đọc thầm, phân tích hình dáng cấu tạo, độ cao chữ sắp viết. + Viết mẫu trên bảng thật chậm đúng theo qui tắc với nét chữ chuẩn, các em sẽ tận mắt nhìn thấy tay cô đang viết từng nét chữ. Lưu ý học sinh cách nối nét sao cho đẹp là yếu tố quan trọng góp phần rèn nên chữ viết đẹp của học sinh, khi viết nhắc nhở các em chú ý về khoảng cách nối nét giữa các con chữ sao cho vừa phải, hợp lí để chữ viết đều nét và có tính thẩm mỹ. Hướng dẫn học sinh tập viết thuần thục trên bảng con vì bảng con là phương tiện ưu việt giúp tôi chỉnh sửa kịp thời và nhanh chóng lỗi sai của học sinh. 4.4. Biện pháp 4: Tuyên dương, khen thưởng những học sinh có tiến bộ về chữ viết. Học sinh tiểu học rất thích được khen thưởng, tuyên dương. Các em rất thích được khen, rất thích được cô phê những lời khen vào vở để về nhà khoe với cha mẹ. Có thể, có em chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học viết nhưng các em rất thích được thầy cô, cha mẹ khen. Nhờ những lời khen đó mà các em vui sướng, thích đến trường; tích cực, cố gắng, tự giác hơn trong học tập. Hiểu đặc điểm tâm lí của các em như vậy nên tôi luôn động viên, khuyến khích các em; tôi luôn theo dõi suốt quá trình học tập của học sinh dù chỉ một tiến bộ nhỏ của các em về thái độ học tập cũng như kết quả học tập tôi đều khen ngợi kịp thời. III. Hiệu quả của biện pháp: Từ chỗ đầu năm nhiều em học sinh viết chưa đúng, chưa đẹp, chưa được thẳng hàng, vở giây mực, quăn góc. Chữ viết không đúng độ cao, không đúng độ rộng. Khoảng cách giữa các chưa chuẩn . Qua áp dụng phổ biến biện pháp của mình, tôi nhận thấy chất lượng của học sinh lớp tôi trong việc rèn luyện kĩ năng “Viết chữ đúng, đẹp” được nâng 11 lên rõ rệt, chữ viết của các em đã đúng mẫu, đều nét, rõ ràng. Dần dần qua từng tháng các em đều biết giữ vở sạch, viết chữ đúng, viết chữ đẹp, tốc độ viết đúng quy định, bản thân giáo viên khi dạy cũng thấy hứng thú, say sưa nâng cao giờ dạy tốt hơn. Qua những việc làm trên, tôi thấy học sinh ngày càng tiến bộ, phụ huynh rất phấn khởi, tin tưởng. Kết quả cuối năm học 2024 - 2025 như sau: THỐNG KÊ XẾP LOẠI VỞ SẠCH - CHỮ ĐẸP Vở sạch, chữ Viết chưa sạch Thời điểm đẹp, viết đúng Tỉ lệ đẹp, chưa đúng Tỉ lệ mẫu chữ, cỡ chữ mẫu chữ, cỡ chữ Đầu năm học 25/36 HS 69,4% 11/36 30,5% Cuối năm học 36/36 HS 100% 0/36 HS 0 % Một số hình ảnh trước và sau khi áp dụng các biện pháp giáo dục: Trước khi áp dụng biện pháp Sau khi áp dụng biện pháp 12 Trước khi áp dụng biện pháp Sau khi áp dụng biện pháp IV. PHẦN KẾT LUẬN 1. Bài học kinh nghiệm - Chữ viết đẹp là một hành trang, trang bị cho các em bước vào đời dù ở bất cứ nghề gì. Rèn chữ không những đơn thuần để chữ viết chuẩn, đúng, đẹp mà còn là để rèn người nữa. Giáo viên giúp học sinh rèn chữ viết cũng chính là để rèn nhân cách cho các em, giúp các em giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt. - Rèn chữ viết là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì bền bỉ vận dụng nhiều phương pháp để nâng cao chất lượng dạy và học. Bản thân mỗi giáo viên chúng ta là người hướng dẫn các em vươn tới tương lai thì trước hết chúng ta phải xác định rõ mục tiêu, vai trò của người thầy, vận dụng các phương pháp tích cực để nâng cao chất lượng ở tất cả các môn học. 2. Kiến nghị. Đề nghị Phòng Giáo dục và Đào tạo có thể tổ chức Hội nghị mời giảng viên có chữ viết đẹp về Chuyên đề “Hướng dẫn giáo viên rèn chữ cho học 13 sinh tiểu học” để giáo viên có cơ hội giao lưu, học hỏi nâng cao kĩ năng viết của giáo viên từ đó có kinh nghiệm hướng dẫn học sinh viết tốt hơn. Trên đây là một số những biện pháp mà tôi đã áp dụng trong việc rèn chữ cho học sinh lớp 2. Tôi tin rằng, nếu mỗi giáo viên luôn có ý thức rèn luyện và tận tâm dạy bảo thì chắc chắn không những các em học sinh khối 2 mà học sinh ở các khối lớp khác sẽ có những bài viết đẹp, sạch sẽ. Sau này, các em sẽ trở thành những con người có tính cẩn thận, kiên trì, làm việc có khoa học, xứng đáng là những chủ nhân tương lai của đất nước. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của Hội đồng giám khảo để biện pháp của tôi hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Xác nhận của cơ quan, đơn vị Tác giả sáng kiến (Chữ ký, dấu) (Chữ ký và họ tên) Khổng Thị Thao