Bài giảng môn Ngữ văn 9 - Tiết 8: Các phương châm hội thoại (Tiếp)

Bài cũ Các nhân vật trong truyện cười sau đã không tuân thủ phương châm hội thoại nào? MẮT TINH, TAI TINH Có hai anh bạn gặp nhau, một anh nói: - Mắt tớ không ai bằng! Kìa! Một con kiến đang bò ở cành cây trên đỉnh núi phía trước mặt, tớ trông rõ mồn một đến cả từ sợi râu cho đến bước chân của nó. Anh kia nói: - Thế cũng chưa tinh bằng tớ, tớ còn nghe thấy sợi râu nó ngoáy trong không khí kêu vù vù và chân nó bước kêu sột soạt. (Truyện cười dân gian Việt Nam) Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) I. PHƯƠNG CHÂM QUAN HỆ 1. Ví dụ 2. Nhận xét: - Mỗi người nói về một đề tài không ăn khớp, hòa nhập với nhau. Người nói ,người nghe không hiểu Khi giao tiếp cần nói nhau, không giao tiếp được với nhau đúng vào đề tài giao tiếp,tránh nói lạc đề A : - Nằm lùi vào! B : - Làm gì có hào nào . * Ghi nhớ ( sgk) A : - Đồ điếc! B : - Tôi có tiếc đâu. Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) II. PHƯƠNG CHÂM CÁCH THỨC Dây cà ra dây muống, 1. Ví dụ Lúng búng như ngậm hột thị. 2. Nhận xét: - Nói dài dòng, rườm rà. - Nói năng phải ngắn gọn, rõ ràng, rành - Ấp a, ấp úng không thành lời. mạch; phải tạo được mối quan hệ tốt với → Người nghe khó tiếp nhận thông người đối thoại. tin. Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) II. PHƯƠNG CHÂM CÁCH Thảo luận THỨC Tôi đồng ý với những nhận định về 1. Ví dụ truyện ngắn của ông ấy. 2. Nhận xét: - Tôi đồng ý với những nhận định về - Nói năng phải ngắn truyện ngắn của ông ấy gọn, rõ ràng, rành mạch; phải tạo được mối quan hệ tốt với người đối thoại. Tôi đồng ý với những nhận định của ông ấy. - Tôi đồng ý với những nhận định về truyện ngắn của ông ấy. Tôi đồng ý với những truyện ngắn của ông ấy. => Nói mơ hồ, nhiều cách hiểu Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) Truyện Cười : Mất rồi, cháy! Một người sắp đi chơi xa, dặn con: - Ở nhà có ai hỏi thì bảo bố đi vắng nhé ! Sợ con mải chơi quên mất, lại cẩn thận lấy giấy bút viết vào tờ giấy rồi bảo: - Có ai hỏi thì con cứ đưa ra tờ giấy này ! Con cầm giấy bỏ vào túi áo. Cả ngày chẳng thấy ai hỏi. Tối đến, sẵn có ngọn đèn, nó lấy giấy ra xem, vô ý thế nào lại để giấy cháy mất. Hôm sau, có người đến chơi hỏi: - Bố cháu có nhà không? Nó ngẩn ngơ hồi lâu, sực nhớ ra, sờ vào túi không thấy giấy liền nói: - Mất rồi ! Khách giật mình hỏi: - Mất bao giờ? - Tối hôm qua ! - Sao mà mất? - Cháy !!! Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) II. PHƯƠNG CHÂM CÁCH Thảo luận THỨC Tôi đồng ý với những nhận định về 1. Ví dụ truyện ngắn của ông ấy. 2. Nhận xét: - Tôi đồng ý với những nhận định về - Nói năng phải ngắn truyện ngắn của ông ấy gọn,rõ ràng, rành mạch; phải tạo được mối quan hệ tốt với người đối thoại. Tôi đồng ý với những nhận định của ông ấy. - Nói năng phải rõ ràng, - Tôi đồng ý với những nhận định về tránh cách nói mơ hồ, truyện ngắn của ông ấy. khó hiểu. * Ghi nhớ ( sgk) Tôi đồng ý với những truyện ngắn của ông ấy. => Nói mơ hồ, nhiều cách hiểu Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) III. PHƯƠNG CHÂM LỊCH SỰ NGƯỜI ĂN XIN Một người ăn xin đã già. Đôi mắt ông 1. Ví dụ đỏ hoe, nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái nhợt,áo quần tả tơi. Ông chìa tay 2. Nhận xét: xin tôi: Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có - Cả hai đều nhận được tình lấy một xu, không có cả khăn tay, cảm chân thành và tôn chẳng có gì hết. Ông vẫn đợi tôi.Tôi trọng lẫn nhau chẳng biết làm thế nào. Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay run rẩy => Khi giao tiếp cần tế nhị của ông: và tôn trọng người khác. - Xin ông đừng giận cháu! Cháu không có gì cho ông cả. * Ghi nhớ ( sgk) Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi nở nụ cười: - Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là cháu đã cho lão rồi. Khi ấy tôi chợt hiểu ra: Cả tôi nữa, tôi cũng vừa nhận được một cái gì đó của ông. (Theo Tuốc-ghê-nhép) Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) IV. LUYỆN TẬP a. Lời chào cao hơn mâm cỗ. Bài tập 1. b. Lời nói chẳng mất tiền mua, - Suy nghĩ, lựa chọn ngôn ngữ khi giao tiếp. Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau - Có thái độ tôn trọng, lịch sự với người đối thoại c. Kim vàng ai nỡ uốn câu, Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời. - Chó ba quanh mới nằm, người ba năm mới nói. - Một lời nói quan tiền thúng thóc, Một lời nói dùi đục cẳng tay. Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) IV. LUYỆN TẬP - so sánh Bài tập 2. - ẩn dụ - nói giảm nói tránh - nhân hóa → PHƯƠNG CHÂM LỊCH SỰ - hoán dụ - điệp ngữ - nói quá - nói giảm nói tránh Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) IV. LUYỆN TẬP a. Nói dịu nhẹ như khen, nhưng thật ra là mỉa mai, chê trách là Bài 3. nóia. Nói móc mát b. Nói trước lời mà người khác chưa kịp nói nóib. Nói ra hớtđầu ra đũaPHƯƠNG CHÂM là LỊCH SỰ c.nói Nói leo móc d. Nói leo nói mát c.Nói nhằm châm chọc điều không hay của e. Nói ra đầu ra đũa người khác một cách cố ý là nói hớt PHƯƠNG CHÂM CÁCH THỨC d. Nói chen vào chuyện của người trên khi không được hỏi đến là e.Nói rành mạch, cặn kẽ, có trước có sau là Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) IV. LUYỆN TẬP Bài tập 4. Khi người nói muốn hỏi một vấn đề nào đó không thuộc đề a. nhân tiện đây xin hỏi; tài đang trao đổi . (P/ C quan hệ) b. cực chẳng đã tôi phải nói ; xin lỗi,có thể anh Khi người nói muốn ngầm xin lỗi không hài lòng nhưng trước người nghe về những điều mình tôi cũng phải thành thực sắp nói mà nói là ; (P/C lịch sự) c. đừng nói leo; đừng ngắt Khi người nói muốn nhắc nhở người lời như thế; đừng nói cái giọng nghe phải tôn trọng đó với tôi. (P/C lịch sự) Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp ) CHÀO TẠM BIỆT CÁC EM !