Tài liệu tập huấn giáo viên sử dụng sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH CÔNG TY CP ĐẦU TƯ XUẤT BẢN – THIẾT BỊ GIÁO DỤC VIỆT NAM TÀI LIỆU TẬP HUẤN GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 3 BỘ SÁCH CÁNH DIỀU HÀ NỘI – 2022 NHÓM TÁC GIẢ BIÊN SOẠN – PGS.TS. Nguyễn Dục Quang – TS. Phạm Quang Tiệp – TS. Nguyễn Thị Thu Hằng – Th.S. Ngô Quang Quế DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT GV Giáo viên HS Học sinh SGK Sách giáo khoa SGV Sách giáo viên 2 MỤC TIÊU KHOÁ TẬP HUẤN Kết thúc khoá tập huấn, học viên có thể: – Hiểu được quan điểm biên soạn sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3 của nhóm tác giả. – Phân tích được cấu trúc của toàn bộ cuốn sách, nội dung của từng chủ đề và các hoạt động trải nghiệm theo từng tuần. – Biết cách xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 3 theo hướng phát triển năng lực học sinh. – Vận dụng được một số phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại trong tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 3. 3 MỤC LỤC Danh mục chữ viết tắt .............................................................................................................. 2 Mục tiêu khoá tập huấn ........................................................................................................... 3 Phần thứ nhất: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG .............................................................. 5 1. CHƯƠNG TRÌNH HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 3 ...................................... 5 1.1. Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm ......................................................................... 5 1.2. Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm .......................................................................... 5 1.3. Yêu cầu cần đạt.......................................................................................................... 6 1.4. Nội dung giáo dục ..................................................................................................... 6 1.5. Phương thức tổ chức và loại hình hoạt động ............................................................. 8 1.6. Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm .................................................................... 8 2. GIỚI THIỆU SÁCH GIÁO KHOA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 3 ................. 10 2.1. Quan điểm biên soạn sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3 .............................. 10 2.2. Đặc điểm sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3 ................................................. 10 2.3. Nội dung sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3 ................................................. 13 2.4. Khung phân phối chương trình ................................................................................ 15 2.5. Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm ........................................................... 19 3. HƯỚNG DẪN KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 3 ............................................................................................................. 20 3.1. Quan điểm khai thác và sử dụng sách ..................................................................... 20 3.2. Hướng dẫn tổ chức hoạt động Sinh hoạt dưới cờ .................................................... 20 3.3. Hướng dẫn tổ chức Hoạt động giáo dục theo chủ đề .............................................. 21 3.4. Hướng dẫn tổ chức hoạt động Sinh hoạt lớp ........................................................... 23 4. HƯỚNG DẪN KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG TÀI LIỆU THAM KHẢO, BỔ TRỢ .............................................................................................................. 24 4.1. Sách giáo viên Hoạt động trải nghiệm 3 ................................................................. 24 4.2. Vở thực hành Hoạt động trải nghiệm 3 ................................................................... 25 4.3. Các học liệu điện tử ................................................................................................. 26 Phần thứ hai: BÀI SOẠN MINHHO Ạ ..................................................................... 27 4 Phần thứ nhất NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1. CHƯƠNG TRÌNH HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 3 1.1. Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc, được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12. Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi. Hoạt động trải nghiệm góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và các năng lực đặc thù cho HS; nội dung hoạt động được xây dựng dựa trên các mối quan hệ của cá nhân HS với bản thân, với xã hội, với tự nhiên và với nghề nghiệp. Nội dung hoạt động trải nghiệm được phân chia theo hai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản (từ lớp 1 đến lớp 9) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (từ lớp 10 đến lớp 12). 1.2. Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm Mục tiêu chung: Hoạt động trải nghiệm hình thành, phát triển ở HS năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp; góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung quy định trong Chương trình tổng thể; giúp HS khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống và ứng xử đúng đắn. Mục tiêu cấp tiểu học: Hoạt động trải nghiệm hình thành ở HS thói quen tích cực trong cuộc sống hằng ngày, chăm chỉ lao động; thực hiện trách nhiệm của người HS ở nhà, ở trường và địa phương; biết tự đánh giá và tự điều chỉnh bản thân; hình thành những hành vi giao tiếp, ứng xử có văn hoá; có ý thức hợp tác nhóm và hình thành được năng lực giải quyết vấn đề. 5 1.3. Yêu cầu cần đạt Yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực chung: Hoạt động trải nghiệm góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, được quy định trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể. Yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù đối với cấp tiểu học: – Năng lực thích ứng với cuộc sống: Năng lực này gồm các năng lực thành phần như hiểu biết về bản thân và môi trường sống, kĩ năng điều chỉnh bản thân và đáp ứng với sự thay đổi. – Năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động: Năng lực này gồm các năng lực thành phần như kĩ năng lập kế hoạch, kĩ năng thực hiện kế hoạch và điều chỉnh hoạt động, kĩ năng đánh giá hoạt động. – Năng lực định hướng nghề nghiệp: Năng lực này gồm các năng lực thành phần như hiểu biết về nghề nghiệp, hiểu biết và rèn luyện phẩm chất, năng lực liên quan đến nghề nghiệp, kĩ năng ra quyết định và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp. 1.4. Nội dung giáo dục a. Nội dung khái quát Nội dung khái quát gồm 4 mạch nội dung hoạt động, mỗi mạch nội dung bao gồm các hoạt động cụ thể như sau: – Hoạt động hướng vào bản thân: hoạt động khám phá bản thân, hoạt động rèn luyện bản thân. – Hoạt động hướng đến xã hội: hoạt động chăm sóc gia đình, hoạt động xây dựng nhà trường, hoạt động xây dựng cộng đồng. – Hoạt động hướng đến tự nhiên: hoạt động tìm hiểu và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, hoạt động tìm hiểu và bảo vệ môi trường. – Hoạt động hướng nghiệp: hoạt động tìm hiểu nghề nghiệp; hoạt động rèn luyện phẩm chất, năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp; hoạt động lựa chọn hướng nghề nghiệp và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp. b. Nội dung cụ thể và yêu cầu cần đạt ở lớp 3 Nội dung chương trình hoạt động trải nghiệm lớp 3 bao gồm các hoạt động cụ thể và yêu cần cần đạt như sau: 6 Nội dung hoạt động Yêu cầu cần đạt HOẠT ĐỘNG HƯỚNG VÀO BẢN THÂN – Nhận ra được những nét riêng của bản thân. Hoạt động khám phá – Giới thiệu được các sở thích của bản thân và sản phẩm bản thân được làm theo sở thích. – Sắp xếp được thứ tự các hoạt động, công việc trong ngày của bản thân và bước đầu thực hiện được thời gian biểu đề ra. – Có thói quen giữ gìn nhà cửa gọn gàng, ngăn nắp, sạch Hoạt động rèn luyện sẽ. bản thân – Nhận thức được các nguy cơ nếu không thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm và thực hiện những việc làm đảm bảo an toàn trong ăn uống. – Xác định được những thứ thực sự cần mua để tránh lãng phí trong một số tình huống cụ thể. HOẠT ĐỘNG HƯỚNG ĐẾN XÃ HỘI – Thể hiện được lòng biết ơn, sự quan tâm, chăm sóc đến bố mẹ, người thân bằng lời nói, thái độ và việc làm cụ thể. Hoạt động chăm sóc – Biết tiết kiệm khi sử dụng điện, nước trong gia đình. gia đình – Tham gia vào các hoạt động trang trí nhà cửa. – Tìm hiểu được thu nhập của các thành viên trong gia đình. – Kể lại được điều ấn tượng nhất về thầy giáo, cô giáo và thể hiện tình cảm với thầy cô bằng sản phẩm tự làm. Hoạt động xây dựng – Biết cách hoà giải bất đồng trong quan hệ bạn bè. nhà trường – Thực hiện được ý tưởng về việc trang trí, lao động vệ sinh lớp học, có ý thức giữ an toàn trong khi trang trí lớp học. 7 – Tham gia các hoạt động giáo dục, hoạt động lao động của Sao Nhi đồng, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và của nhà trường. – Thực hiện được một số việc làm phù hợp với lứa tuổi Hoạt động xây dựng thể hiện sự quan tâm đến các thành viên trong cộng đồng. cộng đồng – Tham gia một số hoạt động tình nguyện, nhân đạo, giáo dục truyền thống do nhà trường, địa phương tổ chức. HOẠT ĐỘNG HƯỚNG ĐẾN TỰ NHIÊN – Nhận diện được vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên ở địa Hoạt động tìm hiểu phương. và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên – Tuyên truyền tới bạn bè, người thân về việc bảo vệ vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên ở địa phương. – Nhận biết được những biểu hiện của ô nhiễm môi Hoạt động tìm hiểu trường. và bảo vệ môi trường – Tham gia tích cực vào các hoạt động phù hợp với lứa tuổi trong phòng, chống ô nhiễm môi trường. HOẠT ĐỘNG HƯỚNG NGHIỆP – Kể tên được một số đức tính cần có của người lao động trong nghề nghiệp mà mình yêu thích. Hoạt động tìm hiểu – Nhận ra được một số đức tính của bản thân liên quan về nghề nghiệp đến nghề yêu thích. – Biết giữ an toàn trong lao động 1.5. Phương thức tổ chức và loại hình hoạt động Về phương thức tổ chức: có 4 phương thức cơ bản là Phương thức khám phá; Phương thức thể nghiệm, tương tác; Phương thức cống hiến; Phương thức nghiên cứu. Loại hình hoạt động: có 4 loại hình hoạt động chủ yếu là Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề, Hoạt động câu lạc bộ. 1.6. Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm Mục đích đánh giá là thu thập thông tin chính xác, kịp thời, có giá trị về mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt so với chương trình; sự tiến bộ của HS trong và sau các 8 giai đoạn trải nghiệm. Kết quả đánh giá là căn cứ để định hướng HS tiếp tục rèn luyện hoàn thiện bản thân và cũng là căn cứ quan trọng để các cơ sở giáo dục, các nhà quản lí và đội ngũ GV điều chỉnh chương trình và các hoạt động giáo dục trong nhà trường. Nội dung đánh giá là các biểu hiện của phẩm chất và năng lực đã được xác định trong chương trình: năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp. Các yêu cầu cần đạt về sự phát triển phẩm chất và năng lực của mỗi cá nhân chủ yếu được đánh giá thông qua hoạt động theo chủ đề, thông qua quá trình tham gia hoạt động tập thể và các sản phẩm của HS trong mỗi hoạt động. Đối với Sinh hoạt dưới cờ và Sinh hoạt lớp, nội dung đánh giá chủ yếu tập trung vào sự đóng góp của HS cho các hoạt động tập thể và việc thực hiện có kết quả hoạt động chung của tập thể. Đồng thời, các yếu tố như động cơ, tinh thần, thái độ, ý thức trách nhiệm, tính tích cực đối với hoạt động chung của HS cũng được đánh giá thường xuyên trong quá trình tham gia hoạt động. Kết hợp đánh giá của GV với tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng của HS, đánh giá của cha mẹ HS và đánh giá của cộng đồng; GV chủ nhiệm lớp chịu trách nhiệm tổng hợp kết quả đánh giá. Cứ liệu đánh giá dựa trên thông tin thu thập được từ quan sát của GV, từ ý kiến tự đánh giá của HS, đánh giá đồng đẳng của các HS trong lớp, ý kiến nhận xét của cha mẹ HS và cộng đồng; thông tin về số giờ (số lần) tham gia hoạt động trải nghiệm (hoạt động tập thể, hoạt động trải nghiệm thường xuyên, hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng, hoạt động lao động,...); số lượng và chất lượng các sản phẩm hoàn thành được lưu trong hồ sơ hoạt động. Kết quả đánh giá đối với mỗi HS là kết quả tổng hợp đánh giá thường xuyên và định kì về phẩm chất và năng lực và có thể phân ra làm một số mức để xếp loại. Kết quả đánh giá Hoạt động trải nghiệm được ghi vào hồ sơ học tập của HS (tương đương một môn học). Đánh giá kết quả giáo dục trong hoạt động trải nghiệm là đánh giá quá trình hình thành và phát triển toàn diện năng lự̣c, phẩm chất củ̉a HS thông qua hoạt động trải nghiệm. Mục tiêu của việc đánh giá kết quả giáo dục qua hoạt động trải nghiệm nhằm tạo động lự̣c cho HS hứng thú và sẵn sàng tham gia các hoạt động trải nghiệm; động viên, khuyế́n khích để̉ các kĩ năng hoạt động từng bước đi vào cuộc sống của các em một cách vững chắc. Hình thức đánh giá là nhận xét. Kết quả đánh giá phải 9 là sự tổng hợp thường xuyên và định kì về phẩm chất và năng lực của HS thông qua các thông tin thu thập được từ quan sát của GV, từ ý kiến tự đánh giá của HS, đánh giá lẫn nhau của các HS trong lớp, ý kiến nhận xét của cha mẹ HS và cộng đồng. Tự đánh giá của HS theo hướng tự cảm nhận và thái độ trong mỗi hành động với mức độ phát triển từng bước và thường xuyên sau mỗi hoạt động và nhiệm vụ. Đánh giá của GV đối với mỗi HS trong hoạt động trải nghiệm là đánh giá kết quả theo các hoạt động chung. Trong đó chú trọng quan sát, ghi chép về thái độ̣, chất lượng và tần suất tham gia của HS với mỗi hoạt động. Đánh giá đồng đẳng của HS trong lớp là một trong các đánh giá quan trọng. Đánh giá này được quan sát thông qua những chia sẻ, tương tác, phản hồi kết quả hoạt động trong các loại hình hoạt động trải nghiệm; thông qua việc nhận xét, đánh giá về̀ năng lự̣c tiếp cận các hoạt động, sự vận dụng kết quả đã tích lũy được của HS trong cuộc sống, năng lự̣c thiết kế và tổ chức hoạt động ở từng HS thông qua hoạt động trải nghiệm theo chủ đề. Đánh giá của phụ huynh được xác định thông qua việc quan sát, ghi chép của bố mẹ về số lượng tham gia các hoạt động trải nghiệm chung của gia đình đối với mỗi HS; thông qua đánh giá sự thay đổi tích cực của các thành viên gia đình về nền nếp sinh hoạt của HS trong sự đáp ứng các yêu cầu của gia đình. 2. GIỚI THIỆU SÁCH GIÁO KHOA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 3 2.1. Quan điểm biên soạn sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3 – SGK Hoạt động trải nghiệm 3 được biên soạn bám sát quan điểm, nội dung của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, mục tiêu và yêu cầu cần đạt của Chương trình Hoạt động trải nghiệm cấp tiểu học. – Quán triệt sâu sắc tư tưởng “Mang cuộc sống vào bài học – Đưa bài học vào cuộc sống” của bộ sách Cánh Diều. – Tạo cơ hội tối đa cho HS được hoạt động, tương tác và trải nghiệm tích cực, dựa trên những chuỗi hoạt động được thể hiện với kênh hình sinh động và kênh chữ ngắn gọn. – Đảm bảo tính mở, linh hoạt để thuận lợi cho địa phương triển khai trong thực tiễn. 2.2. Đặc điểm sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3 SGK Hoạt động trải nghiệm 3 có nội dung đảm bảo mục tiêu và yêu cầu cần đạt của Chương trình Hoạt động trải nghiệm lớp 3. Các hoạt động trong sách giúp HS không chỉ khám phá thế giới xung quanh, mà còn khám phá được những tiềm 10 năng đang ẩn chứa trong chính bản thân mình. Bên cạnh đó, các hoạt động trong sách cũng giúp HS thêm yêu thích việc học, biết yêu thương và chia sẻ công việc với các thành viên trong gia đình, nhà trường và xã hội; HS thêm yêu thiên nhiên, biết trân trọng và bảo vệ môi trường sống xung quanh. Sách được cấu trúc thành 35 tuần của năm học, với 9 chủ đề hoạt động. Việc cấu trúc nội dung sách thành các chủ đề tương ứng với 9 tháng trong năm học tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai trong thực tiễn. Mỗi chủ đề được triển khai trong 4 tuần và được trình bày logic theo 3 loại hình hoạt động, gồm: Sinh hoạt dưới cờ, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Sinh hoạt lớp. HS được tham gia nhiều hoạt động theo cùng một chủ đề. Do đó, những năng lực cần thiết có cơ hội được hình thành một cách bền vững. Trong mỗi chủ đề, có trang giới thiệu chủ đề gồm: mục tiêu của chủ đề và hình ảnh có tính đại diện cho chủ đề, giúp HS có định hướng và động lực để tham gia vào các hoạt động trải nghiệm trong chủ đề. Nội dung hoạt động có tính thống nhất giữa nội dung của Hoạt động giáo dục theo chủ đề với nội dung Sinh hoạt dưới cờ và Sinh hoạt lớp. Mỗi hoạt động thể hiện các gợi ý, linh hoạt để GV có thể lựa chọn nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức phù hợp với từng trường và địa phương. Từng hoạt động trong sách định hướng rõ phương pháp dạy và học của thầy và trò, giúp GV và HS dễ dàng sử dụng. Các hoạt động trong sách lựa chọn linh hoạt, vận dụng hợp lí, khoa học các phương pháp giáo dục, các phương pháp dạy học tích cực vào việc tổ chức. Một số phương pháp được sử dụng khi tổ chức các hoạt động trải nghiệm như: phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai, phương pháp tổ chức trò chơi, phương pháp kể chuyện, phương pháp dự án, SGK Hoạt động trải nghiệm 3 có đặc trưng khác so với SGK các môn học. SGK các môn học giúp HS hình thành các kiến thức, kĩ năng khoa học cơ bản của từng lĩnh vực môn học; còn SGK Hoạt động trải nghiệm 3 được biên soạn hướng đến tổ chức các hoạt động để HS được tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, kinh nghiệm đã có của bản thân. Do đó, các mạch nội dung được thể hiện trong SGK Hoạt động trải nghiệm 3 ưu tiên nhấn mạnh đến việc giúp HS và GV hiểu rõ cách thức tổ chức và tham gia các hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình. Cấu trúc mỗi bài trong chủ đề của SGK Hoạt động trải nghiệm 3 là một chuỗi các hoạt động học tập của HS, được trình bày kết hợp giữa vai trò của kênh chữ và kênh hình: 11 – Kênh chữ: Thể hiện dưới dạng các câu lệnh hoặc chỉ dẫn ngắn gọn, giúp HS nắm được cách thức tổ chức hoạt động học tập (tham quan, trò chơi, kể chuyện, hát, thực hành, ); đồng thời tạo điều kiện cho GV vận dụng kết hợp nhiều phương pháp và hình thức tổ chức dạy học theo hướng lấy HS làm trung tâm. Kênh chữ được trình bày xúc tích, tường minh, sử dụng ngôn từ trong sáng, phù hợp với năng lực của HS lớp 3 nên dễ dàng tạo hứng thú cho HS và góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ cho HS. – Kênh hình: Có ba chức năng: (1) Giúp HS dễ dàng quan sát và nhận biết các hoạt động: Sinh hoạt dưới cờ, Hoạt động giáo dục theo chủ đề, Sinh hoạt lớp thông qua các logo kí hiệu; (2) Minh hoạ để HS có thể hiểu và thực hiện được các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm; (3) Gợi ý, dẫn dắt HS khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú. Kênh hình của SGK Hoạt động trải nghiệm 3 hấp dẫn, sinh động, đẹp mắt. Tranh ảnh được phối màu sắc độc đáo, hài hoà, giúp kích thích tư duy trực giác của HS. Các hình ảnh trong bài học không chỉ là mình hoạ, mà quan trọng là thể hiện thái độ, hành vi, biểu cảm của từng nhân vật. Bố cục sách mạch lạc, trình bày các nội dung trải nghiệm một cách khoa học. Một số bài học có sự kết hợp giữa kênh hình và kênh chữ thông qua bóng nói, bóng nghĩ nhằm thu hút, hấp dẫn HS, giúp sách có cách thể hiện giống truyện tranh, tạo sự thân thiết, gần gũi với HS tiểu học; đồng thời dẫn dắt, tạo sự tò mò, kích thích HS tư duy, khám phá, giúp sách tiếp cận thực tiễn và đi vào thực tiễn. Trong mỗi chủ đề có nhiều Hoạt động tiếp nối để HS có cơ hội vận dụng những điều đã học vào thực tiễn đời sống, qua đó HS hình thành và phát triển được các năng lực cần thiết của con người hiện đại. Cuối mỗi chủ đề có hoạt động đánh giá, gợi ý cho GV tổ chức trong tiết Sinh hoạt lớp cuối chủ đề, nhằm giúp HS tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, đồng thời gợi ý GV cách thức thu thập thông tin để đánh giá sản phẩm và quá trình học tập, rèn luyện của HS trong quá trình tham gia các hoạt động trải nghiệm. Mỗi địa phương, vùng miền khác nhau có những điểm khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất phục vụ dạy học, đặc điểm học tập của HS, và cả các yếu tố về phong tục, tập quán, văn hoá có tác động ảnh hưởng nhất định tới giáo dục. Do đó, nội dung và hình ảnh trong sách được thiết kế đảm bảo tính đa dạng văn hoá giữa các vùng miền, phản ánh chân thực các hoạt động thực tiễn của xã hội và được biên soạn theo hướng mở: 12 – Tạo điều kiện để các trường và GV tiểu học lựa chọn, tích hợp nội dung giáo dục địa phương, đảm bảo tư tưởng của bộ sách Cánh Diều “Mang cuộc sống vào bài học – Đưa bài học vào cuộc sống”. – Tạo điều kiện cho GV vận dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động; kích thích tính tò mò, khuyến khích HS tích cực, chủ động, sáng tạo trong hoạt động, tăng tính thực hành, vận dụng những điều đã học vào đời sống thực tiễn. GV có thể sáng tạo, điều chỉnh bài dạy cho phù hợp với đặc điểm từng trường, từng vùng miền để mỗi hoạt động giáo dục thực sự là một cơ hội trải nghiệm quý giá và bổ ích đối với HS. 2.3. Nội dung sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 3 SGK Hoạt động trải nghiệm 3 bao gồm 9 chủ đề: Trường học mến yêu, Khám phá bản thân, Em yêu lao động, Những người sống quanh em, Nghề em yêu thích, Em yêu quê hương, Gia đình yêu thương, Em và những người bạn, An toàn trong cuộc sống. Mỗi chủ đề đều được triển khai trong 4 tuần, trong mỗi tuần đều bao gồm 3 loại hình trải nghiệm: sinh hoạt dưới cờ, giáo dục theo chủ đề và sinh hoạt lớp. Riêng chủ đề An toàn trong cuộc sống được triển khai trong 3 tuần. Chủ đề 1: Trường học mến yêu – Chủ đề này hướng tới mục tiêu: HS thực hiện được việc trang trí, lao động vệ sinh lớp học, giữ an toàn trong khi trang trí lớp học; HS chia sẻ được điều ấn tượng nhất về thầy cô giáo. – Một số hoạt động nổi bật trong chủ đề này đó là HS được tổ chức để tham gia vào hoạt động khảo sát lớp học, xây dựng ý tưởng rồi bắt tay vào trang trí lớp học của mình. Chủ đề 2: Khám phá bản thân – Mục tiêu trọng tâm chủ đề này là HS nhận ra được những nét riêng của bản thân, xác định được sở thích của bản thân và tự làm được sản phẩm theo sở thích. – Một số hoạt động tiêu biểu trong chủ đề: HS sáng tạo sơ đồ tư duy về nét riêng của bản thân và sử dụng sơ đồ đó để giới thiệu về bản thân mình; HS khám phá sở thích của bản thân và thực hiện hoạt động hoặc sáng tạo sản phẩm theo sở thích cá nhân. Chủ đề 3: Em yêu lao động – Chủ đề này hướng tới mục tiêu: HS sắp xếp được thứ tự các hoạt động, công việc trong ngày của bản thân và bước đầu thực hiện được thời gian biểu đề ra; tham 13 gia vào các hoạt động trang trí nhà cửa; tự làm được sản phẩm thể hiện tình cảm với thầy cô. – Một số hoạt động tiêu biểu trong chủ đề như: HS xây dựng thời gian biểu và sử dụng thời gian biểu để thực hiện công việc hằng ngày; HS lên ý tưởng trang trí ngôi nhà, cùng với sự hỗ trợ của người thân các em thực hiện được việc trang trí ngôi nhà của mình; HS sáng tạo được sản phẩm để tri ân thầy cô nhân ngày 20–11 như: tự làm hoa giấy, thiết kế tấm thiệp để gửi tặng thầy cô giáo. Chủ đề 4: Những người sống quanh em – Mục tiêu trọng tâm của chủ đề này là HS thực hiện được một số việc làm phù hợp với lứa tuổi thể hiện sự quan tâm đến các thành viên trong cộng đồng; tích cực tham gia một số hoạt động tình nguyện, nhân đạo, giáo dục truyền thống do nhà trường, địa phương tổ chức. – Chủ đề 4 được triển khai trong tháng 12 là tháng của yêu thương, gắn kết và chia sẻ. Trong chủ đề này, HS được tham gia vào nhiều hoạt động ý nghĩa như thể hiện nói lời hay, làm việc tốt; thực hiện việc làm thể hiện sự quan tâm tới những người xung quanh và chia sẻ món quà yêu thương; thảo luận để xác định những việc tốt có thể làm với những người xung quanh và cùng thi đua để thực hiện được những việc tốt đó. Chủ đề 5: Nghề em yêu thích – Chủ đề này hướng tới mục tiêu HS kể tên được một số đức tính cần có của người lao động trong nghề nghiệp mà mình yêu thích, nêu được một số đức tính của bản thân liên quan đến nghề yêu thích; xác định được những thứ thực sự cần mua để tiết kiệm, tránh lãng phí; tìm hiểu được thu nhập của các thành viên trong gia đình. – Trong chủ đề này, HS được tham gia vào các hoạt động khám phá về nghề nghiệp yêu thích thông qua thảo luận, chia sẻ, vẽ sơ đồ tư duy; HS được tham gia vào các trò chơi thực hành mua sắm và chi tiêu tiết kiệm. Chủ đề 6: Em yêu quê hương – Mục tiêu của chủ đề này là HS nhận diện được vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên ở địa phương và tuyên truyền được tới bạn bè, người thân việc bảo vệ vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên ở địa phương; HS nêu được những biểu hiện của ô nhiễm môi trường, tham gia tích cực vào các hoạt động phù hợp với lứa tuổi để phòng, chống ô nhiễm môi trường. 14 – Trong chủ đề này có một số hoạt động tiêu biểu như: HS tham quan cảnh đẹp thiên nhiên ở địa phương, chia sẻ những điều em được trải nghiệm với các bạn; HS lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch vệ sinh môi trường xung quanh. Chủ đề 7: Gia đình yêu thương – Chủ đề này hướng tới mục tiêu HS thể hiện được lòng biết ơn, sự quan tâm, chăm sóc đến bố mẹ, người thân bằng lời nói, thái độ và việc làm cụ thể; hình thành được thói quen giữ gìn nhà cửa gọn gàng, ngăn nắp, sạch sẽ; thực hiện sử dụng tiết kiệm điện, nước trong gia đình. – Trong chủ đề Gia đình yêu thương, HS được tham gia vào một số hoạt động có tính thực tiễn cao như làm món quà biết ơn để gửi tặng người thân; giúp đỡ người thân bằng việc làm vừa sức; thực hành sử dụng tiết kiệm điện, nước trong gia đình. Chủ đề 8: Em và những người bạn – Chủ đề này hướng tới mục tiêu HS thực hiện được một số việc làm phù hợp với lứa tuổi thể hiện sự quan tâm, chia sẻ đến bạn bè xung quanh; biết cách thực hiện hoà giải bất đồng trong quan hệ bạn bè. – Một số hoạt động tiêu biểu trong chủ đề Em và những người bạn là: HS vẽ bàn tay tình bạn và viết tên những người bạn vào bàn tay đó; thảo luận để xây dựng cách ứng xử với bạn bè; xây dựng tủ sách tình bạn trong lớp học; thực hành hoà giải bất đồng với bạn qua các tình huống cụ thể. Chủ đề 9: An toàn trong cuộc sống – Chủ đề này hướng tới mục tiêu HS nhận thức được các nguy cơ nếu không thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm, thực hiện được việc làm đảm bảo an toàn trong ăn uống, biết giữ an toàn trong lao động. – Một số hoạt động trải nghiệm tiêu biểu trong chủ đề bao gồm: HS nhận diện các loại thực phẩm không an toàn, nhận biết những nguy cơ do ăn uống không an toàn, thảo luận về những việc làm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, xây dựng và thực hiện kế hoạch tham gia lao động đảm bảo an toàn tại gia đình và địa phương. 2.4. Khung phân phối chương trình Hoạt động trải nghiệm 3 được tổ chức với thời lượng 3 tiết/tuần. Tuỳ theo điều kiện của nhà trường mà có thể linh hoạt xây dựng phân phối chương trình phù hợp. Dưới đây là bảng thống kê nội dung hoạt động trải nghiệm được trình bày trong SGK Hoạt động trải nghiệm 3: 15 Tên chủ Sinh hoạt Hoạt động giáo Tuần Sinh hoạt lớp đề (tháng) dưới cờ dục theo chủ đề Chào mừng năm Lớp học của chúng Chuẩn bị trang trí 1 học mới em lớp học An toàn giao Lớp học của chúng Sáng tạo tranh về 1. 2 thông nơi cổng em chủ đề Trường lớp ng Trườ trường thân yêu học mến Xây dựng lớp Lớp học thân thiện Cảm nghĩ về lớp học yêu 3 học thân thiện của chúng em thân thiện (tháng 9) Vui tết Trung Thầy cô của em Lớp em vui tết 4 thu cùng thầy cô Trung thu và bạn bè Tham gia phát Nét riêng của em Lựa chọn tài năng 5 động Tìm kiếm của lớp tài năng nhí 2. Tìm kiếm tài Nét riêng của em Trò chơi Đoán tên 6 Khám năng nhí bạn phá bản Chào m ng ngày S thích c a em thân ừ ở ủ Tham gia trò chơi 7 Ph n Vi t nam yêu thích (tháng 10) ụ ữ ệ 20–10 Tôn trọng sở Sản phẩm em yêu Trình diễn trang 8 thích cá nhân thích phục yêu thích Biết quý trọng Thời gian biểu của Kết quả thực hiện 9 thời gian em thời gian biểu Xây dựng không Trang trí ngôi nhà Trò chơi Mảnh ghép 3. 10 gian xanh ở gia của em ngôi nhà Em yêu đình lao động (tháng 11) Tri ân thầy cô Báo tường về chủ Chuẩn bị văn nghệ đề Nhớ ơn thầy cô chào mừng ngày 11 Nhà giáo Việt Nam 20–11 16 Tên chủ Sinh hoạt Hoạt động giáo Tuần Sinh hoạt lớp đề (tháng) dưới cờ dục theo chủ đề Chào mừng ngày Sản phẩm tri ân Trò chơi Hái hoa 12 Nhà giáo Việt thầy cô dân chủ về chủ đề Nam 20–11 Tri ân thầy cô Nói lời hay, làm Quan tâm đến Món quà yêu thương 13 việc tốt những người xung quanh 4. Những Kể chuyện về Em và những người Kết quả tham gia thử người 14 tấm gương người xung quanh thách sống tốt, việc tốt quanh Tiếp nối truyền Truyền thống quê Trò chơi Giải ô chữ 15 em thống quê hương hương (tháng 12) Tham gia Kết Chung tay xây dựng Đội Nhi đồng tình 16 nối “Vòng tay cộng đồng nguyện yêu thương” Em với nghề yêu Nghề yêu thích của Tiểu phẩm về nghề 17 thích em yêu thích Văn nghệ về chủ Nghề yêu thích của Vẽ tranh về nghề 18 5. đề Nghề nghiệp em yêu thích Nghề em Phong trào tiết Mua sắm tiết kiệm Thu nhập và chi tiêu 19 yêu thích kiệm trong gia đình (tháng 1) Hội diễn văn Mua sắm tiết kiệm Ý nghĩa ba chiếc hộp nghệ về chủ đề 20 Mùa xuân trên quê hương 6. Vẻ đẹp cảnh Cảnh đẹp quê Giới thiệu cảnh đẹp 21 Em yêu quan thiên nhiên hương quê hương quê Chung tay bảo Cảnh đẹp quê Bảo vệ cảnh đẹp quê hương 22 vệ cảnh đẹp quê hương hương (tháng 2) em 17 Tên chủ Sinh hoạt Hoạt động giáo Tuần Sinh hoạt lớp đề (tháng) dưới cờ dục theo chủ đề Phong trào Em với môi trường Vệ sinh môi trường 23 Chúng em bảo lớp học vệ môi trường Văn nghệ về chủ Em với môi trường Vẽ tranh về chủ đề 24 đề Bảo vệ môi Phòng, chống ô trường nhiễm môi trường Chào mừng ngày Quan tâm, chăm sóc Chuẩn bị cho ngày 25 Quốc tế Phụ nữ người thân hội diễn văn nghệ 8 3 7. – Hội diễn văn Quan tâm, chăm sóc Tiểu phẩm Tình cảm Gia đình 26 yêu nghệ người thân gia đình thương Sống gọn gàng, Giữ gìn nhà cửa gọn Kết quả thực hiện kế 27 (tháng 3) ngăn nắp gàng, ngăn nắp hoạch Giao lưu với cha Tiết kiệm điện, Chung tay tiết kiệm 28 mẹ học sinh nước trong gia đình điện, nước Kết nối “Vòng Vòng tay bạn bè Trò chơi Truyền tin 29 tay bạn bè” 8. Những người Vòng tay bạn bè Tủ sách tình bạn Em và 30 những bạn tốt người Tiếng hát bạn bè Hoà giải bất đồng Câu chuyện về tình 31 bạn với bạn bạn (tháng 4) Tình cảm bạn bè Hoà giải bất đồng Tiểu phẩm về hoà 32 với bạn giải bất đồng với bạn An toàn vệ sinh An toàn trong ăn Nguy cơ ngộ độc 9. 33 thực phẩm uống thực phẩm An toàn Đảm bảo an toàn An toàn trong ăn Trò chơi Giải ô chữ trong 34 trong ăn uống uống cuộc sống Chuẩn bị Lễ tổng An toàn trong lao Vệ sinh trường lớp (tháng 5) 35 kết năm học động 18 2.5. Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cần đáp ứng các yêu cầu sau: – Phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, tạo hứng thú và khuyến khích HS tích cực tham gia vào các hoạt động trải nghiệm. – Tạo điều kiện cho HS được trải nghiệm thông qua các hoạt động tìm tòi, vận dụng kiến thức và kinh nghiệm đã có vào đời sống; hình thành, phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định, dựa trên những tri thức và ý tưởng mới thu được từ trải nghiệm. – Khuyến khích, tạo cơ hội cho HS suy nghĩ, phân tích, khái quát hoá những trải nghiệm để đúc rút kinh nghiệm, hình thành kiến thức và kĩ năng mới. – Lựa chọn linh hoạt, vận dụng hợp lí, khoa học các phương pháp giáo dục, các phương pháp dạy học tích cực vào việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Một số phương pháp day học được khuyến khích sử dụng khi tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho HS lớp 3, gồm: dạy học hợp tác, dạy học theo vấn đề, đóng vai, trò chơi, dạy học dự án, dạy học trải nghiệm, – Sử dụng kết hợp các phương thức trải nghiệm khác nhau khi triển khai tổ chức các hoạt động trải nghiệm: + Phương thức khám phá: Là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS trải nghiệm thế giới tự nhiên, thực tế cuộc sống và công việc; giúp HS khám phá những điều mới lạ, tìm hiểu, phát hiện vấn đề từ môi trường xung quanh, bồi dưỡng những cảm xúc tích cực và tình yêu quê hương đất nước. + Phương thức thể nghiệm, tương tác: Là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS giao lưu và thể nghiệm các ý tưởng như diễn đàn, đóng tiểu phẩm, tham gia hội thi, trò chơi và các phương thức tương tự khác. + Phương thức cống hiến: Là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS mang lại những giá trị xã hội bằng những đóng góp và cống hiến thực tế của mình thông qua các hoạt động thiện nguyện, lao động công ích, tuyên truyền và các phương thức tương tự khác. 19 3. HƯỚNG DẪN KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 3 3.1. Quan điểm khai thác và sử dụng sách SGK Hoạt động trải nghiệm 3 được triển khai thực hiện đảm bảo tính mở và linh hoạt của Chương trình Hoạt động trải nghiệm. Do đó, khi sử dụng SGK, GV có thể lựa chọn đối tượng học tập sẵn có ở địa phương để tổ chức hoạt động, có thể thay đổi thứ tự các chủ đề hoặc các hoạt động trong tuần để phù hợp với thực tế địa phương, điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị của nhà trường, nhưng phải lưu ý: – Đảm bảo mục tiêu, yêu cầu cần đạt của Chương trình Hoạt động trải nghiệm. – Đảm bảo tính logic, thống nhất giữa các loại hình hoạt động: Sinh hoạt dưới cờ, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Sinh hoạt lớp ở trong tuần và trong chủ đề. – Đảm bảo cho HS được tương tác và hoạt động tốt nhất gắn với các điều kiện của trường và địa phương. 3.2. Hướng dẫn tổ chức hoạt động Sinh hoạt dưới cờ Tiết Sinh hoạt dưới cờ thường được tổ chức vào tiết đầu tiên của thứ Hai hằng tuần. Sinh hoạt dưới cờ trong Chương trình Giáo dục phổ thông mới vừa mang ý nghĩa truyền thống gắn với nghi thức chào cờ, vừa mang ý nghĩa đổi mới, gắn với các nội dung hoạt động trải nghiệm được quy định trong chương trình. Tiết Sinh hoạt dưới cờ ở trường tiểu học thường được tổ chức với sự tham gia của cán bộ quản lí, nhân viên và toàn thể HS trong trường. Tiết Sinh hoạt dưới cờ được tổ chức gắn với 2 phần nội dung chính: (1) Phần nghi lễ: Bao gồm chào cờ, hát Quốc ca, tổng kết hoạt động trong tuần qua, Đây là một nghi thức trang trọng thể hiện lòng yêu nước, tự hào dân tộc và sự biết ơn đối với các thế hệ cha ông đã hi sinh xương máu để giành lấy độc lập, tự do cho Tổ quốc. (2) Triển khai, tổ chức các hoạt động trải nghiệm gắn với chủ đề của tuần, của tháng. Hoạt động giáo dục này có thể là mở đầu hoặc nối tiếp với các chuỗi hoạt động giáo dục theo chủ đề và sinh hoạt lớp. Loại hình hoạt động trải nghiệm này cũng góp phần hình thành cho HS thói quen tích cực trong cuộc sống hằng ngày như chăm chỉ lao động; thực hiện trách nhiệm của người HS ở nhà, ở trường và địa phương; biết tự đánh giá và tự điều chỉnh bản thân; hình thành những hành vi giao tiếp, ứng xử có văn hoá; có ý thức hợp tác nhóm và năng lực giải quyết vấn đề. Trong mỗi tiết Sinh hoạt dưới cờ, sau nghi lễ chào cờ theo quy định, Liên đội nhà trường cùng với GV được phân công thực hiện nội dung hoạt động trải nghiệm 20