Tài liệu tập huấn giáo viên dạy học theo sách giáo khoa Tiếng Việt 3

CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƯ XUẤT BẢN – THIẾT BỊ GIÁO DỤC VIỆT NAM TÀI LIỆU TẬP HUẤN GIÁO VIÊN DẠY HỌC THEO SÁCH GIÁO KHOA TIẾNG VIỆT BỘ SÁCH CÁNH DIỀU HÀ NỘI – 2022 Phần thứ nhất NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1. Quan điểm tiếp cận của SGK Tiếng Việt 3 SGK Tiếng Việt 3 trong bộ SGK Cánh Diều (sau đây gọi là SGK Tiếng Việt 3) thể hiện Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) năm 2018 với quan điểm tiếp cận như sau: 1.1. Tiếp cận mục tiêu Tiếp cận mục tiêu là lấy mục tiêu giáo dục của Chương trình GDPT làm căn cứ để lựa chọn, tổ chức nội dung học tập và hoạt động học tập của HS; cụ thể là: – Lấy việc rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe) làm trục phát triển của cuốn sách để phục vụ mục tiêu phát triển các năng lực đặc thù (năng lực ngôn ngữ và văn học). – Thống nhất nội dung rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ trong mỗi bài học theo chủ đề, chủ điểm để phục vụ mục tiêu bồi dưỡng kiến thức, kĩ năng sống và các phẩm chất yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. – Tích cực hóa hoạt động học tập của người học để HS phát triển toàn diện về phẩm chất và năng lực một cách vững chắc. 1.2. Tiếp cận đối tượng Tiếp cận đối tượng là lựa chọn, tổ chức nội dung học tập và các hoạt động học tập cho phù hợp với tâm sinh lí và trình độ nhận thức của HS; cụ thể là: – HS là người nói tiếng Việt, do đó, nhiệm vụ trọng tâm của môn Tiếng Việt hình thành và phát triển các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe ở mức độ cao hơn (từ giao tiếp thông thường đến giao tiếp văn hóa). – HS còn nhỏ tuổi, do đó SGK Tiếng Việt 3 rất chú ý đến tính vừa sức và tâm lí lứa tuổi. VD: Cũng như SGK lớp 2, Tiếng Việt 3 chưa tổ chức các tiết học Luyện từ và câu riêng mà dạy kiến thức qua các hoạt động đọc, viết, nói và nghe; tăng cường các trò chơi học tập, chú trọng kênh hình (nhiều tranh ảnh, sơ đồ, màu sắc,...). Tuy nhiên, lớp 3 là giai đoạn HS chuyển từ tuổi nhi đồng sang tuổi thiếu niên, bắt đầu tham gia một tổ chức chính trị xã hội là Đội TNTP Hồ Chí Minh, nhận thức đã cao hơn, cho nên nội dung các bài đọc, bài kể chuyện cao hơn lớp 2, các câu hỏi, bài tập cũng đòi hỏi suy luận nhiều hơn. 2 – HS là đối tượng rất đa dạng, do đó SGK Tiếng Việt 3 thiết kế nội dung mở, để thực hiện giáo dục phân hóa, nhằm đáp ứng nhiều đối tượng HS và phù hợp với nhiều điều kiện dạy – học khác nhau. VD: sách có nhiều bài tập lựa chọn trong các hoạt động đọc, viết, nói và nghe để GV và HS chọn theo đặc điểm, điều kiện của mỗi lớp và khả năng, sở thích của mỗi HS; có “phần mềm” khoảng 50 tiết (Trao đổi về các câu chuyện, bài thơ, bài báo đã đọc ở nhà, Góc sáng tạo, Ôn tập) để GV linh hoạt sử dụng thời gian dạy học. 2. Cấu trúc của sách và của các bài học trong SGK Tiếng Việt 3 2.1. Cấu trúc của sách Bộ SGK Tiếng Việt tiểu học được thiết kế theo mô hình tích hợp, lấy hệ thống chủ đề – chủ điểm làm chỗ dựa để phát triển năng lực ngôn ngữ và văn học (các kĩ năng đọc, viết, nói, nghe), các năng lực chung và các phẩm chất chủ yếu cho HS. Chủ đề (topic) được hiểu là những đề tài lớn, có tính khái quát cao, lặp lại ở tất cả các lớp. Còn chủ điểm (theme) là những đề tài nhánh, cụ thể hóa chủ đề, được lựa chọn và sắp xếp ở các lớp phù hợp với trình độ nhận thức và tâm lí của học sinh mỗi lớp. Ở mỗi lớp, mỗi chủ đề được triển khai thành một cụm bài (unit); mỗi chủ điểm được triển khai thành một số bài học (lesson). Theo quan điểm lấy học sinh làm nhân vật trung tâm, các chủ đề của bộ SGK Tiếng Việt tiểu học bắt đầu từ nhân vật HỌC SINH (TÔI) và phát triển theo mối quan hệ giữa nhân vật trung tâm ấy với môi trường xung quanh: 3 Để SGK gần gũi, thân thiện, phù hợp với nhận thức của HS lớp 3, các chủ đề, chủ điểm và bài học trong SGK Tiếng Việt 3 được bố trí cụ thể như sau: Chủ đề Chủ điểm – Bài học Chủ điểm – Bài học Bài 1. Chào năm học mới Bài 2. Em đã lớn MĂNG NON Bài 3. Niềm vui của em Bài 4. Mái ấm gia đình Bài 5. Ôn tập giữa học kì I Bài 6. Yêu thương, chia sẻ Bài 7. Khối óc và bàn tay CỘNG ĐỒNG Bài 8. Rèn luyện thân thể Bài 9. Sáng tạo nghệ thuật Bài 10. Ôn tập cuối học kì I Bài 11. Cảnh đẹp non sông Bài 12. Đồng quê yêu dấu ĐẤT NƯỚC Bài 13. Cuộc sống đô thị Bài 14. Anh em một nhà Bài 15. Ôn tập giữa học kì II Bài 16. Bảo vệ Tổ quốc NGÔI NHÀ CHUNG Bài 17. Trái Đất của em Bài 18. Bạn bè bốn phương Bài 19. Ôn tập cuối năm 3. Cấu trúc và thời lượng thực hiện bài học SGK Tiếng Việt 3 có 15 bài học chính và 4 bài ôn tập (giữa học kì I, cuối học kì I, giữa học kì II, cuối năm học). Mỗi bài học chính ứng với một chủ điểm, được học trong 2 tuần (14 tiết), trừ Bài 18 được học trong 3 tuần. Bài học chính được thiết kế theo các hoạt động rèn luyện kĩ năng đọc, viết, nói và nghe, với thời lượng cụ thể như sau: TUẦN THỨ 1 CỦA BÀI HỌC TUẦN THỨ 2 CỦA BÀI HỌC – Bài đọc 1 2 tiết – Bài đọc 3 2 tiết – Bài viết 1 (Tập viết) 1 tiết – Bài viết 3 (Chính tả) 1 tiết – Nói và nghe 1 tiết – Nói và nghe 1 tiết – Bài đọc 2 2 tiết – Bài đọc 4 2 tiết – Bài viết 2 (Tập làm văn) 1 tiết – Góc sáng tạo (Bài viết 4) 1 tiết 4. Hoạt động của HS ở mỗi bài học Bài học trong SGK Tiếng Việt 3 được thiết kế theo mô hình hoạt động. Mỗi bài học gồm 5 loại hoạt động: Khởi động, Khám phá, Luyện tập, Vận dụng và Tự đánh giá (thực hiện ở nhà). Tuy nhiên, một bài học gồm nhiều nội dung: Đọc, Viết chính tả, Tập viết, 4 Tập làm văn, Nói và nghe, Góc sáng tạo. Không nhất thiết là việc thực hiện mỗi nội dung này đều phải bao gồm đủ 4 loại hoạt động. Mặt khác, trong một bài học cũng như trong mỗi nội dung học tập, các loại hoạt động có thể xen kẽ nhau, chứ không nhất thiết chỉ theo một thứ tự nhất định. Có thể hình dung như sau: (1) Khởi động (Chia sẻ): Nội dung của loại hoạt động này là tổ chức cho HS thực hiện một số hoạt động hoặc chia sẻ những điều đã trải nghiệm liên quan đến bài học để chuẩn bị cho bài học. SGK chỉ hướng dẫn hoạt động Chia sẻ về chủ điểm ở tiết học mở đầu mỗi bài học. GV nên coi đây là gợi ý tham khảo và có thể tổ chức khởi động theo cách khác, miễn là hoạt động đó giúp HS chia sẻ những điều đã trải nghiệm liên quan đến bài học để chuẩn bị cho bài học. Đồng thời, đối với mỗi nội dung Đọc, Viết, Nói và nghe trong bài học, GV cũng có thể bắt đầu bằng cách tổ chức một hoạt động khởi động phù hợp. (2) Khám phá: Loại hoạt động này đặt HS trước yêu cầu xử lí tình huống (tình huống mới hoặc tình huống đã gặp với nhiệm vụ mới) để giúp các em có những hiểu biết và kinh nghiệm mới. Một bài học không phải chỉ có một hoạt động khám phá mà mỗi nội dung Đọc, Viết, Nói và nghe trong bài học đều có thể có những bài tập giúp HS khám phá kiến thức mới. VD: tiếp xúc với mỗi bài đọc, HS đều được hướng dẫn đọc hiểu bằng các câu hỏi; ở mỗi tiết tập viết, HS đều được hướng dẫn để biết cách viết một chữ hoa; đó đều là các hoạt động khám phá. (3) Luyện tập: Loại hoạt động này đặt HS vào những tình huống và nhiệm vụ tương tự tình huống, nhiệm vụ mới học để giúp các em củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng thực hành. Trong các bài đọc, HS được hướng dẫn luyện tập thông qua các bài tập ở mục Luyện tập sau mỗi văn bản đọc hiểu và luyện tập thông qua các tiết Tự đọc sách báo. Trong các bài viết, HS được hướng dẫn luyện tập thông qua các bài tập viết đoạn văn. Trong các bài nói và nghe, HS được hướng dẫn luyện tập thông qua các bài tập kể chuyện, thảo luận. (4) Vận dụng: Mục đích của loại hoạt động này là ứng dụng những điều đã học để nhận thức, phát hiện và giải quyết những tình huống có thực trong đời sống. Trong tất cả các bài đọc, viết, nói và nghe đều có những câu hỏi giúp HS liên hệ với bản thân và cuộc sống. Cuối mỗi chủ điểm học tập, sách Tiếng Việt 3 đều tổ chức một hoạt động gọi 5 là Góc sáng tạo. Đó là hoạt động khơi dậy tiềm năng sáng tạo và giúp HS vận dụng toàn bộ những điều đã học trong chủ điểm vào cuộc sống. (5) Tự đánh giá: Cuối mỗi chủ điểm học tập, sách Tiếng Việt 3 có một bảng tổng kết giúp HS tự đánh giá những điều đã biết, những việc đã làm được trong chủ điểm đó. GV hướng dẫn HS tự đọc và đánh dấu vào bảng tổng kết (in trong vở bài tập để HS không viết vào SGK). GV có thể dựa vào bảng tổng kết này để ra bài tập đánh giá HS. Cha mẹ HS cũng có thể dựa vào bảng tổng kết này để biết yêu cầu của mỗi chủ điểm học tập, qua đó đánh giá xem con đạt được ở mức nào. Nói tóm lại, mỗi bài học đều bắt đầu từ kinh nghiệm sống đã có của HS, hướng dẫn HS tích lũy kinh nghiệm mới rồi đem những kinh nghiệm mới ấy ứng dụng vào đời sống. Quy trình này phù hợp với đặc điểm của năng lực là gắn với yêu cầu giải quyết các vấn đề trong cuộc sống và cũng phù hợp với quy luật nhận thức mà V.I. Lê-nin đã tổng kết: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn – đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lí, của sự nhận thức thực tại khách quan” 1. 1 Dẫn theo Từ điển triết học. Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1989, trang 179. 6 Phần thứ hai CÁC KIỂU BÀI HỌC VÀ CÁCH DẠY I. BÀI ĐỌC A. TỔNG QUAN 1. Thời lượng a) Bài đọc chính: mỗi tuần có 2 bài đọc, mỗi bài đọc dạy trong 2 tiết (gọi là Bài đọc 1, Bài đọc 2, Bài đọc 3, Bài đọc 4). b) Tự đọc sách báo: HS thực hiện ở nhà. 2. Mục tiêu a) Bài đọc chính: Rèn luyện kĩ năng đọc, trang bị kiến thức về văn học, tiếng Việt, kiến thức và một số kĩ năng sống (củng cố hiểu biết về bản thân và gia đình; mở rộng hiểu biết về cộng đồng xã hội và đất nước; bước đầu làm quen với một số nền văn hoá trong khu vực và một số vấn đề chung của thế giới như bảo vệ môi trường, hoà bình, hợp tác, hữu nghị). b) Tự đọc sách báo: Rèn luyện kĩ năng đọc, trang bị kiến thức về văn học, tiếng Việt, kiến thức và một số kĩ năng sống. 3. Cấu trúc 3.1. Bài đọc chính a) Tên bài đọc: Tên gốc của văn bản đọc (VD: Ngày khai trường là tên gốc bài thơ của Nguyễn Bùi Vợi) hoặc tên trích đoạn do tác giả SGK đặt (VD: Nhớ Việt Bắc là tên trích đoạn bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu). b) Các hoạt động – Đọc thành tiếng: Đọc thành tiếng câu văn, đoạn văn và toàn bộ văn bản. – Đọc hiểu: trả lời các CH đọc hiểu (3 – 4 câu). – Luyện tập: làm BT (2 – 3 BT) để hiểu rõ hơn bài đọc và hình thành kiến thức, kĩ năng về tiếng Việt và văn học. 3.2. Tự đọc sách báo a) Tên hoạt động: Tự đọc sách báo. b) Các hoạt động 7 – HS tự đọc sách báo về chủ điểm đang học và ghi chép thông tin đơn giản về văn bản đọc theo yêu cầu của SGK và GV. – HS kể lại (hoặc đọc lại) và trao đổi ý kiến về văn bản đã đọc ở nhà trong một số tiết Nói và Nghe theo yêu cầu trong SGK. 4. Quy trình dạy bài đọc chính 4.1. Khởi động và giới thiệu bài – Đối với các bài đọc mở đầu một chủ điểm, GV tổ chức cho HS thực hiện nhiệm vụ nêu ở phần Chia sẻ bằng các biện pháp dạy học khác nhau. – Đối với các bài đọc khác, GV có thể gắn / chiếu lên bảng / màn hình tranh ảnh minh hoạ/video; giới thiệu tên bài đọc. Sau đó, mời HS nói tên những sự vật trong tranh ảnh; đoán nội dung câu chuyện, bài thơ, bài văn. – GV giới thiệu bài đọc, tạo hứng thú cho HS. 4.2. Hướng dẫn đọc thành tiếng – GV đọc mẫu 1 lượt. – GV tổ chức cho HS (cá nhân, bàn, tổ) đọc thành tiếng các đoạn văn, khổ thơ; cả lớp đọc đồng thanh toàn bài. Ở mỗi bài, GV có thể rèn luyện cho HS cách đọc một số câu dài (hướng dẫn nghỉ hơi theo dấu câu và theo nghĩa, nhấn giọng ở một số từ ngữ – tức là đọc từ ngữ đó kéo dài hơn bình thường, không phải là đọc cao giọng từ ngữ đó). – GV đọc mẫu thêm 1 lượt (Có thể mới 1, 2 HS khá, giỏi đọc). 4.3. Hướng dẫn đọc hiểu – GV tổ chức cho HS trả lời các CH đọc hiểu bằng nhiều biện pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau (làm việc độc lập; thảo luận nhóm theo kĩ thuật mảnh ghép, khăn trải bàn,...). – GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả bằng nhiều biện pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau (vấn đáp, phỏng vấn, khăn trải bàn, ô cửa bí mật, thi tiếp sức, truyền điện,...). 4.4. Hướng dẫn luyện tập – GV tổ chức cho HS làm các bài luyện tập bằng nhiều biện pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau (làm việc độc lập; thảo luận nhóm theo kĩ thuật mảnh ghép, khăn trải bàn,...). – GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả bằng nhiều biện pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau (vấn đáp, phỏng vấn, khăn trải bàn, ô cửa bí mật, thi tiếp sức, truyền điện,...). 4.5. Củng cố, dặn dò – GV tổ chức cho HS đọc lại toàn bài bằng nhiều biện pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau (ô cửa bí mật, thi tiếp sức, truyền điện,...). – GV nhận xét về 2 tiết học, khen ngợi HS, dặn dò những điều cần thiết. 8 5. Hướng dẫn tự đọc sách báo – GV giao nhiệm vụ cho HS tự đọc sách báo ở nhà theo quy định của Chương trình môn Ngữ văn; đề tài văn bản đọc phù hợp với chủ điểm đang học. Để dễ tìm bài đọc theo đúng chủ điểm, HS nên sử dụng quyển Truyện đọc lớp 3 (Cánh Diều – NXB ĐHSP TP HCM). – GV thường xuyên kiểm tra hoạt động tự đọc sách báo của HS qua phiếu đọc sách. Mẫu phiếu đọc sách do GV hoặc nhà trường quy định, gồm các thông tin chính như sau: + Tên trường lớp, tên học sinh + Tên bài đọc, tác giả, VD đọc truyện theo chủ điểm Niềm vui của em: Chú Đất Nung (Nguyễn Kiên) + Nhân vật: cu Chắt, chú Đất Nung, hai người bột, chuột, ông Hòn Rấm. + Câu văn em thích: Đã là người thì phải dám xông pha, làm được nhiều việc có ích. + Cảm nghĩ của em: Em thích câu chuyện này vì nội dung câu chuyện rất hấp dẫn, khen ngợi chú Đất Nung dũng cảm. – HS báo cáo kết quả tự đọc sách báo trong các tiết. Trao đổi về các câu chuyện, bài thơ, bài văn đã đọc ở nhà. II. BÀI VIẾT 1. Thời lượng: a) Bài viết chính: tuần chẵn có 2 bài viết chính, tuần lẻ có 1 bài viết chính, mỗi bài viết 1 tiết (gọi là Bài viết 1, Bài viết 2, Bài viết 3). b) Góc sáng tạo: 1 tiết/hoạt động/tuần thứ 2 của một bài học (một chủ điểm). 2. Mục tiêu: a) Bài viết chính: Rèn luyện kĩ năng viết chữ, viết chính tả, đoạn văn và văn bản ngắn. b) Góc sáng tạo: Rèn luyện tư duy sáng tạo và kĩ năng vận dụng những điều đã học vào thực tế dưới hình thức viết, vẽ, sưu tầm tài liệu và trưng bày sản phẩm. 3. Cấu trúc 3.1. Bài viết chính a) Tên bài viết: nội dung tập viết (VD: Ôn các chữ B, C), chính tả (VD: Nghe – viết bài thơ Bé út của nhà của Nguyễn Khắc Hào) hoặc tập làm văn (VD: Viết thư thăm bạn). b) Các hoạt động – Tập viết: Viết tên riêng và câu ứng dụng có chữ hoa cần ôn tập. 9 – Viết chính tả: + Ôn tập bảng chữ cái: viết chữ và tên chữ, trọng tâm là những chữ được ghép từ 2, 3 chữ cái và thứ tự của chúng trong bảng chữ cái (để chuẩn bị cho việc tra từ điển ở lớp 4, lớp 5 theo yêu cầu của CT GDPT mới). + Chính tả đoạn, bài: nghe – viết, nhớ – viết một đoạn văn, một đoạn thơ. + Chính tả âm, vần: tìm chữ (ghi một số phụ âm đầu, phụ âm cuối dễ lẫn) hoặc dấu thanh phù hợp với chỗ trống để viết đúng các vần khó hoặc khắc phục lỗi chính tả do đặc điểm phát âm của địa phương. BT về vần (để khắc phục lỗi chính tả do đặc điểm phát âm của địa phương) trong SGK Tiếng Việt 3 phân biệt các vần theo cặp phụ âm cuối (VD: n/ng, c/t), chứ không phân biệt từng vần cụ thể như ở lớp 2 (VD: ang/an, ac/at, ăng/ăn, ăc/ăt, âng/ân, âc/ât, ). Giải pháp này vừa giúp HS khái quát được các hiện tượng dễ lẫn cần chú ý, vừa phù hợp với thời lượng học môn Tiếng Việt ở lớp 3: chỉ có 7 tiết/tuần, không phải là 10 tiết/tuần như ở lớp 2. – Tập làm văn: viết đoạn văn hoặc văn bản ngắn, có thể kèm theo yêu cầu trang trí hoặc gắn tranh tự vẽ, ảnh tự sưu tầm. 3.2. Góc sáng tạo a) Tên hoạt động: tên đề tài của hoạt động sáng tạo (VD: Ý tưởng của em). b) Các hoạt động – Tạo lập các văn bản đa phương thức (viết kết hợp vẽ tranh, cắt dán tranh ảnh, làm sản phẩm thủ công). – Tổ chức trưng bày sản phẩm hoặc thực hiện các hoạt động trải nghiệm khác. 4. Quy trình dạy bài tập viết (Bài viết 1) 4.1. Hướng dẫn viết chữ hoa – GV cho HS quan sát mẫu chữ, hướng dẫn ôn lại kiến thức đã học từ lớp 2 về đặc điểm, cấu tạo chữ (chủ yếu là về chiều cao, độ rộng; còn về các nét thì GV không cần yêu cầu HS nhắc lại vì nét chữ hoa rất phức tạp). – HS viết chữ hoa vào bảng con. 4.2 Hướng dẫn viết từ, câu ứng dụng – GV cho HS đọc từ (tên riêng) hoặc câu ứng dụng; giải nghĩa từ ngữ khó. – GV hướng dẫn HS quan sát và nhận xét: + Độ cao của các chữ cái + Cách đặt dấu thanh, cách nối nét, cách để khoảng cách giữa các tiếng,... – HS viết từ (tên riêng), câu ứng dụng vào bảng con. 10 – HS viết từ (tên riêng), câu ứng dụng vào vở Luyện viết 3 (hoặc vở ô li). 4.3. Củng cố, dặn dò GV đánh giá khoảng 5 – 7 bài; nêu nhận xét để cả lớp rút kinh nghiệm, động viên kết quả tốt hoặc sự tiến bộ của HS. 5. Quy trình dạy bài chính tả nghe – viết (trong Bài viết 3) 5.1. Giao nhiệm vụ cho học sinh – GV đọc 1 lượt bài nghe – viết. – GV hướng dẫn HS hiểu nội dung bài nghe – viết (từ ngữ khó, ý nghĩa của bài,...). – GV cho HS viết những tiếng dễ viết sai vào bảng con. 5.2. Tổ chức cho học sinh làm việc – GV đọc, HS viết; mỗi lần đọc 1 cụm từ 2 lần. – HS viết bài vào vở Luyện viết 3 hoặc vở ô li. Viết hoa chữ đầu câu và tên riêng. – GV đọc chậm 1 lượt, HS soát lại bài, sửa lỗi. 5.3. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả – GV chiếu một vài bài viết của HS lên màn hình, hướng dẫn HS nhận xét. – GV đánh giá theo hướng động viên kết quả tốt hoặc sự tiến bộ của HS. 6. Quy trình dạy bài chính tả nhớ – viết (trong Bài viết 3) 6.1. Giao nhiệm vụ cho học sinh – GV đọc mẫu 1 lượt bài chính tả nhớ – viết. – GV mời HS (cá nhân, cả lớp) đọc thuộc lòng bài chính tả nhớ – viết. – GV hướng dẫn HS viết những tiếng dễ viết sai vào bảng con. 6.2. Tổ chức cho học sinh làm việc – HS viết bài vào vở Luyện viết 3 hoặc vở ô li. Viết hoa chữ đầu câu và tên riêng. – GV đọc chậm 1 lượt, HS soát lại bài, sửa lỗi. 6.3. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả – GV chiếu một vài bài viết của HS lên màn hình, hướng dẫn HS nhận xét. – GV đánh giá theo hướng động viên kết quả tốt hoặc sự tiến bộ của HS. 7. Quy trình dạy bài tập chính tả âm, vần (trong Bài viết 3) 7.1. Giao nhiệm vụ cho học sinh – GV mời 1, 2 HS đọc BT. – GV có thể mời 1, 2 HS làm mẫu trước lớp. 7.2. Tổ chức cho học sinh làm việc – HS làm bài trong vở Luyện viết 3. Vở Luyện viết 3 đã in sẵn đề bài và có chỗ trống cho HS viết. Trong trường hợp HS không dùng vở Luyện viết 3 mà dùng vở ô li thông thường thì không cần chép đề bài, chỉ cần viết số thứ tự bài tập và ghi vắn tắt kết quả. 11 VD, để làm BT 2 Bài 7 (tr. 75 – 76, SGK), HS không cần chép lại câu lệnh mà chỉ cần ghi số TT bài tập và kết quả: 2a: tiếng kêu, nguều ngoào, mếu máo, thì thào; 2b: khuỷu tay, ngượng nghịu, ngã khuỵu, khúc khuỷu. – GV theo dõi, hướng dẫn HS. 7.3. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả – GV hướng dẫn HS chữa BT bằng nhiều hình thức khác nhau, VD: mời một vài HS chữa bài trên bảng lớp (hoặc trên màn hình nếu sử dụng SGK điện tử hoặc phương tiện công nghệ thông tin); tổ chức thi giải BT giữa các nhóm,... – Sau mỗi lần chữa bài, GV cho lớp nhận xét, đánh giá và nêu nhận xét, đánh giá của GV theo hướng động viên kết quả tốt hoặc sự tiến bộ của HS. 7.4. Củng cố, dặn dò Kết thúc Bài viết 3 (gồm các hoạt động tập viết; nghe – viết / nhớ – viết và làm các BT chính tả âm, vần, GV nêu nhận xét để cả lớp rút kinh nghiệm, động viên kết quả tốt và sự tiến bộ của HS. 8. Quy trình dạy tập làm văn (Bài viết 2) 8.1. Giao nhiệm vụ cho học sinh – GV mời 1, 2 HS đọc đề bài, xác định yêu cầu của BT. – GV mời 1, 2 HS làm mẫu, nếu cần. 8.2. Tổ chức cho học sinh thực hiện nhiệm vụ a) Đối với các bài tập làm văn gồm 2 nhiệm vụ đọc và viết – GV tổ chức cho HS đọc, trả lời CH (nhanh). – GV tổ chức cho HS viết vào Vở bài tập Tiếng Việt 3 hoặc vở ô li. Đây là trọng tâm của bài, cần được dành nhiều thời gian. b) Đối với các bài tập làm văn gồm 2 nhiệm vụ nói và viết – GV tổ chức cho HS nói theo yêu cầu (nhanh). – GV tổ chức cho HS viết (trọng tâm của bài, cần dành nhiều thời gian). 8.3. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả – GV mời một vài HS đọc bài làm. – GV mời cả lớp nhận xét bài làm của bạn (nên hướng dẫn các em tìm ra những điểm tốt trong bài của bạn). – GV đánh giá theo hướng động viên kết quả tốt hoặc sự tiến bộ của HS. 9. Quy trình tổ chức hoạt động Góc sáng tạo (Bài viết 4) 9.1. Giao nhiệm vụ cho học sinh – GV mời 1, 2 HS đọc BT và gợi ý. – GV mời 1, 2 HS làm mẫu, nếu cần. 12 9.2. Tổ chức cho học sinh làm việc – HS thực hiện nhiệm vụ: làm bài (vào Vở bài tập Tiếng Việt 3 hoặc giấy rời để có thể trưng bày và lưu lại); thực hiện một số hoạt động khác (giới thiệu và bình chọn sản phẩm, biểu diễn tiết mục văn nghệ, đố vui, ) – GV theo dõi, hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ ở lớp và ở nhà. 9.3. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả – GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ bằng các hình thức trưng bày, giới thiệu, bình chọn sản phẩm phù hợp với mỗi hoạt động sáng tạo. – GV đánh giá theo hướng động viên kết quả tốt hoặc sự tiến bộ của HS. III. NÓI VÀ NGHE 1. Thời lượng: mỗi tuần 1 tiết (gọi là Kể chuyện hoặc Trao đổi). 2. Mục tiêu: Rèn kĩ năng nói và nghe. 3. Cấu trúc 3.1.Tên bài: Tên hoạt động nghe – nói (VD: Kể chuyện; Trao đổi: Em đọc sách báo). 3.2.Các hoạt động – Nghe và kể lại một mẩu chuyện. – Kể hoặc phân vai đọc lại câu chuyện đã học ở bài đọc. – Phân vai thể hiện lại câu chuyện đã học ở bài đọc (diễn kịch). – Kể hoặc đọc lại câu chuyện (bài thơ, bài văn) đã đọc ở nhà; trao đổi về câu chuyện (bài thơ, bài văn) đó. – Quan sát và nói theo đề tài. – Nói theo đề tài cho trước hoặc tự chọn. 4. Quy trình dạy bài nghe – kể 4.1. Khởi động và giới thiệu bài – Quan sát và phỏng đoán (khai thác kênh hình): GV gắn/chiếu lên bảng/màn hình tranh minh hoạ/video; giới thiệu tên truyện. Mời HS nói tên các nhân vật trong tranh; đoán nội dung câu chuyện. – GV giới thiệu câu chuyện, tạo hứng thú cho HS. 4.2. Khám phá và luyện tập – HS nghe thầy cô kể chuyện/hoặc xem video (3 lần). + Lần 1: GV kể không chỉ tranh, HS nghe toàn bộ câu chuyện. + Lần 2: GV vừa chỉ tranh vừa kể thật chậm, HS nghe và quan sát tranh. 13 + Kể lần 3 (như lần 2) để HS một lần nữa khắc sâu nội dung câu chuyện. – HS trả lời CH theo tranh hoặc theo gợi ý. + Ở lớp 3, nhiều câu chuyện kể chỉ có một tranh minh họa và gợi ý. + Đối với những câu chuyện có tranh minh họa cho từng đoạn, mỗi HS lớp 3 cần có khả năng trả lời toàn bộ các CH dưới tranh. – HS kể chuyện theo tranh hoặc gợi ý + Đối với những câu chuyện có tranh minh họa từng đoạn, HS kể chuyện theo tranh bất kì; tự kể toàn bộ câu chuyện (GV có thể tổ chức trò chơi bốc thăm hoặc Ô cửa bí mật). + Đối với những câu chuyện có 1 tranh minh họa và CH gợi ý, HS kể chuyện theo CH gợi ý; tự kể toàn bộ câu chuyện (GV có thể tổ chức trò chơi bốc thăm hoặc Ô cửa bí mật). + Đối với các lớp có trình độ khá, GV có thể tổ chức cho HS kể chuyện phân vai, trong đó GV (hoặc 1 HS giỏi) vào vai người dẫn chuyện. – HS tìm hiểu ý nghĩa, lời khuyên bổ ích của câu chuyện, nói điều các em hiểu qua câu chuyện, với sự giúp đỡ của thầy cô. – GV đánh giá theo hướng động viên kết quả tốt hoặc sự tiến bộ của HS. 4.3. Củng cố, dặn dò GV nhận xét tiết học, dặn HS về nhà kể cho người thân nghe câu chuyện mới học và nghe người thân kể những chuyện tương tự. 5. Quy trình tổ chức các hoạt động khác Việc tổ chức các hoạt động khác (kể lại hoặc phân vai đọc lại câu chuyện đã học; kể lại hoặc đọc lại câu chuyện, bài thơ, bài văn đã đọc ở nhà; quan sát và nói theo đề tài; nói theo đề tài cho trước hoặc tự chọn) được thực hiện theo các bước sau: 5.1. Giao nhiệm vụ cho học sinh – GV mời 1, 2 HS đọc nhiệm vụ ở BT. – GV mời 1, 2 HS làm mẫu một phần BT, nếu cần. 5.2. Tổ chức cho học sinh làm việc – HS làm việc độc lập hoặc làm việc theo nhóm để thực hiện nhiệm vụ. – GV theo dõi, hướng dẫn HS làm BT; giải đáp thắc mắc cho HS, nếu cần. 5.3. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả – GV mời HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ bằng nhiều hình thức khác nhau. – GV mời HS trong lớp nêu nhận xét (nên hướng dẫn các em tìm ra những điểm tốt trong bài của bạn). 14 5.4. Củng cố, dặn dò GV khen ngợi những HS đã thực hiện tốt; dặn HS chia sẻ với người thân về câu chuyện, BT mà các em đã kể hoặc đã nghe, đã làm. IV. TỰ ĐÁNH GIÁ 1. Thời lượng: sau mỗi bài học, HS thực hiện ở nhà theo hướng dẫn trong SGK. 2. Mục tiêu: rèn luyện kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh hoạt động học tập. 3. Cấu trúc 3.1. Tên hoạt động: Tự đánh giá. 3.2. Các hoạt động – Tổng kết những điều đã biết sau 1 bài học (1 chủ điểm). – Tổng kết những điều đã làm được sau 1 bài học (1 chủ điểm). 4. Việc tổ chức hoạt động tự đánh giá – GV giao nhiệm vụ cho HS sau mỗi bài học, tự đánh giá ở nhà. – GV thường xuyên kiểm tra hoạt động tự đánh giá của HS qua Vở bài tập Tiếng Việt 3 hoặc phiếu học tập. V. ÔN TẬP 1. Thời lượng: 7 tiết/bài (bố trí vào các tuần 9, 18, 27 và 35). 2. Mục tiêu: Ôn tập, đánh giá. 3. Cấu trúc 3.1. Tên bài: Ôn tập giữa (cuối) học kì, Ôn tập cuối năm. 3.2. Các hoạt động – Đánh giá kĩ năng đọc thành tiếng và học thuộc lòng (HTL): Thực hiện từ tiết 1 đến tiết 5; mỗi tiết học đánh giá khoảng 20% số HS trong lớp. – Luyện tập đọc hiểu và viết: Thực hiện từ tiết 1 đến tiết 5; HS đọc hiểu một số văn bản và làm BT để chuẩn bị cho bài đánh giá các kĩ năng đọc hiểu và viết. – Luyện tập nói và nghe: Thực hiện từ tiết 1 đến tiết 5; HS nghe và kể lại một mẩu chuyện để củng cố các kĩ năng nói và nghe. – Đánh giá các kĩ năng đọc hiểu và viết: Thực hiện trong các tiết 6, 7. Bài luyện tập trong SGK là gợi ý để HS luyện tập và GV ra đề phù hợp với hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT). + Đánh giá kĩ năng đọc hiểu: 15 Văn bản đọc hiểu (có độ dài tương tự độ dài của văn bản trong SGK). Các CH, BT: kết hợp trắc nghiệm khách quan và tự luận. + Đánh giá kĩ năng viết: viết đoạn văn theo đề tài phù hợp với các chủ điểm đã học. 4. Cách hướng dẫn ôn tập – Các dạng BT trong phần này là bài tập đọc; BT về từ, câu; BT viết đoạn văn; BT chính tả (điền chữ, điền vần, điền tiếng và nghe – viết); BT nghe – kể. – Với các bài tập đọc, GV thực hiện theo quy trình dạy đọc hiểu và luyện tập ở bài tập đọc. Với các BT viết đoạn văn, GV cần hướng dẫn để HS nắm được yêu cầu, cách viết; sau đó để HS tự viết và báo cáo kết quả. Với các BT chính tả, BT nghe – kể, GV thực hiện theo quy trình dạy bài chính tả, bài nghe – kể. 16 Phần thứ ba MỘT SỐ GIÁO ÁN THAM KHẢO BÀI 3: NIỀM VUI CỦA EM CHIA SẺ VỀ CHỦ ĐIỂM (10 phút) 1. Học sinh quan sát tranh, trả lời câu hỏi – GV mời 2 HS tiếp nối nhau đọc to, rõ YC của BT 1 và 2 (Chia sẻ); giao nhiệm vụ cho cả lớp: Quan sát các bức tranh con vật, đồ vật trong nhà, thảo luận nhóm đôi, trả lời các CH. GV theo dõi, giúp đỡ HS thực hiện nhiệm vụ. – GV tổ chức cho vài nhóm báo cáo kết quả, các nhóm khác bổ sung. – 1 HS (chỉ hình) báo cáo. Có thể 1 HS nêu CH cho các bạn trả lời: (1) HS 1: Ở lớp 2, chúng ta đã học chủ điểm Bạn trong nhà. Bạn hãy nhắc lại tên và nói một vài điều về những người bạn ấy. HS 2: Những người bạn trong nhà của trẻ em có thể là con mèo, con chó, con gà, con vịt, con ngan,... Bạn của tôi là một con vẹt mỏ đỏ, lông xanh biếc. Nó hót rất hay và biết gọi tên tôi: Quang!, Quang ơi!,... Tôi rất yêu nó. (Đổi vai: HS 2 hỏi – HS 1 đáp). (2) HS 2: Trong nhà, bạn còn nhiều người bạn khác. Hằng ngày, bạn vẫn trò chuyện, vui chơi, làm việc với các bạn ấy. Đó là những bạn nào? HS 1: Đó là các đồ chơi của tôi (búp bê, ô tô, rô bốt, chiếc diều, ), những đồ vật trong nhà (bàn ghế, giường, tủ, gương, nồi, xoong, chảo, đèn bàn, ). 2. Giáo viên nói lời dẫn để giới thiệu chủ điểm và bài đọc mở đầu chủ điểm: Ở lớp 2, các em đã học về chủ điểm Bạn trong nhà và biết vật nuôi chính là bạn thân thiết của trẻ em, đem lại cho các em rất nhiều niềm vui. Hôm nay, chúng ta học chủ điểm Niềm vui của em và tìm hiểu thêm ngoài vật nuôi, trẻ em còn được nhận niềm vui từ những “bạn” đặc biệt nào nữa nhé! 17 BÀI ĐỌC 1 CON HEO ĐẤT (60 phút) I. YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1. Phát triển các năng lực đặc thù 1.1. Phát triển năng lực ngôn ngữ – Đọc thành tiếng trôi chảy toàn bài. Phát âm đúng các từ ngữ có âm, vần, thanh mà HS dễ viết sai, VD: rô bốt, tiền lẻ, mát lạnh, lưng nó, (MB); rô bốt, tiền lẻ, mỉm cười, đập vỡ, (MT, MN). Ngắt nghỉ hơi đúng theo các dấu câu và theo nghĩa. – Hiểu nghĩa của các từ ngữ trong bài (con heo đất, rô bốt, thấm thoắt, năn nỉ, ). Trả lời được các CH về nội dung bài. Hiểu ý nghĩa của bài: Tình cảm thân thiết, gắn bó giữa bạn nhỏ và con heo đất. – Tìm được từ ngữ chỉ các bộ phận cơ thể của con heo đất có trong bài. Mở rộng vốn từ: tìm được các từ ngữ ở ngoài bài chỉ bộ phận cơ thể con vật; các từ ngữ chỉ đặc điểm, chỉ hoạt động của những bộ phận cơ thể đó (để chuẩn bị cho việc viết đoạn văn tả đồ vật). 1.2. Phát triển năng lực văn học – Nhận diện được bài văn xuôi kể chuyện. – Biết bày tỏ sự yêu thích với một số từ ngữ hay, hình ảnh đẹp. 2. Góp phần phát triển các năng lực chung và phẩm chất: NL giao tiếp và hợp tác (biết cùng các bạn thảo luận nhóm). NL tự chủ và tự học (biết tự giải quyết nhiệm vụ học tập: tìm từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể con vật, từ ngữ chỉ đặc điểm, hoạt động ). Góp phần bồi dưỡng nếp sống tiết kiệm tiền bạc. II. ĐỒ DÙNG DẠY HỌC – Máy tính, máy chiếu. – Vở bài tập Tiếng Việt 3. – Gấu giấy (các màu khác nhau), số lượng các gấu màu bằng nhau và đủ phát cho mỗi HS một con gấu. – Giấy khổ A0, số lượng đủ phát cho mỗi tổ 1 tờ (để dán gấu giấy lên đó). III. PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC – PPDH chính: tổ chức HĐ. – Hình thức dạy học chính: HĐ độc lập, HĐ nhóm, HĐ lớp. IV. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC A. KIỂM TRA BÀI CŨ: Con đã lớn thật rồi! 18 B. DẠY BÀI MỚI 1. Giới thiệu bài: GV mở băng bài hát Con heo đất (nhạc và lời: Ngọc Lễ) cho HS nghe. (Giải nghĩa từ: heo là lợn.). Cả lớp hát theo. Bài đọc hôm nay kể câu chuyện về con heo đất được một bạn nhỏ nuôi để giữ tiền tiết kiệm. Các em hãy lắng nghe để biết nội dung câu chuyện thế nào nhé! 2. HĐ 1: Đọc thành tiếng GV tổ chức cho HS luyện đọc như đã hướng dẫn ở các bài học trước. 3. HĐ 2: Đọc hiểu – GV mời 4 HS tiếp nối nhau đọc to, rõ 4 CH trong SGK. – GV giao nhiệm vụ: HS thảo luận nhóm, trả lời CH bằng trò chơi Mảnh ghép. – Tổ chức cho HS thực hiện trò chơi (GV nói tên trò chơi là Mảnh ghép để từ sau bài đọc này, mỗi khi GV nói tên trò chơi, HS thực hiện được ngay). + GV phát cho mỗi tổ (hoặc nhóm lớn) – gọi là nhóm ghép – một xấp gấu giấy có đủ 4 màu xanh, đỏ, nâu, vàng. + Bố trí vị trí thảo luận cho 4 nhóm mới – gọi là nhóm chuyên (Gấu đen, Gấu đỏ, Gấu nâu, Gấu vàng). Chỉ định nhóm trưởng của mỗi nhóm chuyên. Mỗi nhóm chuyên thảo luận, thống nhất cách trả lời 1 CH đọc hiểu (chiếu lên màn hình: Gấu đen – CH1; Gấu đỏ – CH2; Gấu nâu – CH3, Gấu vàng – CH4). Mỗi HS viết câu trả lời lên con gấu của mình. + HS trở về nhóm ghép. Các nhóm ghép thảo luận, thống nhất cách trả lời 4 CH. Dán các gấu giấy đã viết câu trả lời thống nhất lên một tờ giấy A0. – Báo cáo kết quả thảo luận nhóm: GV hoặc MC mời các nhóm trả lời CH và bổ sung cho nhóm bạn, nếu có ý kiến. (1) Bạn nhỏ mong bố mua cho đồ chơi gì? (Bạn nhỏ mong bố mua cho một con rô bốt.) (2) Bố mẹ hướng dẫn bạn nhỏ làm cách nào để mua được món đồ chơi đó? (Bố mẹ của bạn hướng dẫn bạn dành dụm/tiết kiệm tiền bằng cách gửi vào con heo đất.). (3) Bạn nhỏ dành dụm tiền như thế nào? (Mỗi lần bố mẹ cho tiền ăn quà, mua sách, có chút tiền lẻ thừa ra, bạn lại gửi heo giữ giúp. Tết, tiền được mừng tuổi cũng dành cho heo.) (4) Vì sao cuối cùng bạn nhỏ không muốn đập vỡ con heo đất? (Vì bạn yêu quý con heo đất. Bạn thấy con heo dễ thương. / Vì bạn yêu thương con heo đất; không nỡ đập vỡ người bạn của mình. / Vì bạn không cần rô bốt nữa; không muốn đổi heo đất lấy rô bốt.) 19 – GV: Qua câu chuyện, em hiểu điều gì? HS phát biểu. GV nêu ý kiến: Câu chuyện kể về tình cảm gắn bó giữa bạn nhỏ với một đồ vật là con heo đất dễ thương. Con heo đất giúp bạn giữ tiền tiết kiệm. 4. HĐ 3: Luyện tập 4.1. Tìm từ ngữ chỉ các bộ phận của con heo đất (BT 1) – HS đọc YC của BT 1. Đọc thầm truyện, tìm từ chỉ bộ phận của heo đất. – HS phát biểu ý kiến. Đáp án: + Những từ có trong truyện chỉ các bộ phận của con heo đất: lưng, bụng, mũi (HS cũng có thể thêm: khe, GV có thể chấp nhận đây là một bộ phận của con heo đất, nhưng cũng có thể giải thích: cái khe này nằm trên lưng con heo đất, là bộ phận đã được nói đến rồi). + Đó là các từ chỉ sự vật, trả lời cho CH: Cái gì?. 4.2. Tìm từ ngữ chỉ các bộ phận của những đồ vật đựng tiền tiết kiệm (BT 2) – 1 HS đọc YC của BT 2. Cả lớp lắng nghe, quan sát hình minh hoạ. – GV có thể cho HS làm việc độc lập hoặc làm việc nhóm đôi: nói tên các bộ phận của những đồ vật đựng tiền tiết kiệm trong SGK. – HS làm bài trong VBT Tiếng Việt 3, báo cáo kết quả. Đáp án: a) Từ chỉ bộ phận của vật đựng tiền tiết kiệm hình ngôi nhà: mái, cửa, tường, tranh tường, khe bỏ tiền (khá dài, được xẻ trên mái nhà). b) Từ chỉ bộ phận của gấu trúc, của chó tiết kiệm: đầu, tai, mắt, miệng, mũi, cổ, lưng, bụng, chân, đuôi, khe bỏ tiền (trên lưng). – Các từ chỉ bộ phận của đồ vật nói trên trả lời CH Cái gì?. 5. Củng cố, dặn dò – GV mời vài nhóm phân vai đọc lại truyện (mỗi nhóm 4 vai: người dẫn chuyện, người cha, người mẹ và bạn nhỏ). Cũng có thể tổ chức trò chơi Ô cửa bí mật để tăng tính hấp dẫn của phần Luyện đọc lại: Một vài HS (cá nhân / bàn / tổ) mở lần lượt các ô cửa và thực hiện yêu cầu ghi ở từng ô cửa đọc lại đoạn 1 / 2 / 3 hoặc 4. Khi các ô cửa được mở hết, hiện ra hình ảnh minh hoạ bài đọc hoặc hình các đồ vật để tiền tiết kiệm. – Cả lớp và GV bình chọn cá nhân / bàn / tổ đọc hay (đọc đúng, biểu cảm). – GV nhận xét giờ học, khen ngợi, biểu dương những HS học tốt. – Nhắc HS đọc trước nội dung tiết Trao đổi – kể chuyện Em tiết kiệm để có thể kể trước lớp: Các em đã thực hành tiết kiệm như thế nào (tiết kiện tiền, tiết kiệm điện, nước, tiết kiệm trong ăn uống, tiết kiệm khi đi mua sắm đồ đạc,...)? 20