Một số biện pháp rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo lớp 5-6 tuổi A2

ĐỀ TÀI “MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI A2” I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI “Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai” Trẻ em hôm nay là tương lai của đất nước. Chính vì vậy mà tất cả các cấp, các ngành, các bậc cha mẹ, các nhà giáo dục đều mong muốn, mong chờ những điều tốt đẹp ở thế hệ tương lai của đất nước. Để đáp ứng được nguyện vọng ấy trong những năm gần đây Đảng, Nhà nước ta luôn coi giáo dục là quốc sách hàng đầu. Mục đích của giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Để đạt được yêu cầu đó thì việc chăm sóc giáo dục trẻ ngay từ tuổi mầm non là việc làm cần thiết rất quan trọng vì giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, nó góp phần không nhỏ trong việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ. Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành yếu tố đầu tiên của nhân cách, giúp trẻ “học làm người” và chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ vào lớp một. Với đặc thù của lứa tuổi mầm non là đang làm theo thế giới tự nhiên và xã hội, trẻ bước vào xã hội với mọi thứ đều mới mẻ. Cho nên đồng hành với việc dạy kiến thức cho trẻ phải dạy cả kỹ năng sống cơ bản: kỹ năng bảo vệ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quan hệ xã hội .. đặc biệt là kỹ năng tự phục vụ bản thân nhằm giúp trẻ phát triển một số giá trị, nét tính cách, phẩm chất cần thiết phù hợp với lứa tuổi: mạnh dạn, tự tin, độc lập sáng tạo, linh hoạt, tự giác, dễ hòa nhập, dễ chia sẻ, hình thành nếp sống văn minh có ứng xử quy tắc chuẩn mực phù hợp, đặc biệt kỹ năng tự phục vụ còn luyện cho trẻ biết cách xử lý tình huống trong hoàn cảnh cụ thể, bày tỏ tình cảm phù hợp đúng lúc, biết tự lập trong những tình huống quen thuộc, có tránh nhiệm với bản thân và cộng đồng, chính vì vậy kỹ năng tự phục cần thiết cho mọi người, mọi lứa tuổi, phải được hình thành từ nhỏ, từ tuổi mầm non. Và đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, đây là lứa tuổi lớn nhất trong độ tuổi mầm non, trẻ chuẩn bị bước vào học lớp một vì vậy các kỹ năng tự phục vụ cần thiết đơn giản với trẻ thì trẻ có thể làm được rất tốt và thích thú nếu người lớn biết kích thích, dạy trẻ làm các công việc tự xúc ăn, tự uống nước, rửa tay, rửa mặt, đi tất, đi giầy, mặc cởi quần áo, trải và gấp chăn . Hiện nay, điều kiện kinh tế gia đình phát triển hơn, xã hội phát triển, trẻ em được gia đình quan tâm nhiều từ bữa ăn giấc ngủ Đa số các gia đình nhận thức rằng trẻ em mầm non còn rất bé, trẻ chưa biết làm gì, nên các bậc phụ huynh không cho trẻ làm gì ở nhà, tất cả mọi công việc tự phục vụ của trẻ các bậc phụ huynh đều làm hộ trẻ vì vậy tình trạng nhiều trẻ em còn thụ động, không biết ứng phó với hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, không biết làm 1 số công việc tự phục vụ: mặc quần áo, trải tóc, đánh răng rửa mặt, ăn uống vẫn đòi bố mẹ xúc cơm hộ mới ăn, luôn tìm kiếm sự giúp đỡ của người lớn. Trong công tác giảng dạy tại trường mầm non, bản thân tôi thực hiện rèn kỹ năng sống cho trẻ, xong tôi thấy còn một số trẻ của lớp tôi về thực hiện kỹ năng tự phục vụ còn chưa tốt, 1 số trẻ còn chưa có thói quen trong công việc tự phục vụ. Là một giáo viên mầm non tôi không phải băn khoăn lo lắng trước thực trạng này làm thế nào để hình thành ở trẻ kỹ năng tự phục vụ, giúp trẻ tự tin vững vàng trước cuộc sống, sẵn sàng vào lớp 1. Chính vì vậy tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo lớp 5-6 tuổi A2” làm đề tài nghiên cứu. II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài mục đích nhằm: Nhằm tìm ra 1 số biện pháp hữu hiệu để giáo dục rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi. Trẻ có kỹ năng tự phục vụ bản thân: rửa tay, rửa mặt, đi tất, đi giầy, mặc cởi quần áo, trải tóc, trải và gấp chăn, sắp xếp đồ dùng cá nhân, đồ chơi đúng nơi quy định, lau bàn ghế, quét nhà, trẻ mạnh dạn, nhanh nhẹn thực hiện nhiệm vụ. Biết giữ gìn vệ sinh cơ thể sạch sẽ, giữ vệ sinh môi trường lớp học. Trẻ đoàn kết cùng nhau thực hiện nhiệm vụ, biết giữ gìn bảo quản đồ dùng cá nhân, đồ dùng của lớp. Hình thành cho trẻ tính tự giác, độc lập, tự chủ, tự tin, chủ động vào khả năng của bản thân, có kinh nghiệm trong cuộc sống, góp phần quan trọng trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ, chuẩn bị tốt các điều kiện cho trẻ bước vào lớp 1. Giúp cho bản thân có thêm kinh nghiệm trong việc giáo dục kỹ năng tự phục cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Giúp phụ huynh hiểu tầm quan trọng của việc rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. III. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu tìm hiểu thực trạng và biện pháp rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. 2. Phạm vi nghiên cứu: - Nghiên cứu và thực hiện tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A2, trường mầm non Trung Sớn- Việt Yên- Bắc Giang - Thời gian thực hiện: năm học 2022-2023 IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc, nghiên cứu phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu có liên quan đến việc rèn kỹ năng sống cho trẻ. 2. Phương pháp quan sát, đàm thoại.: Quan sát các hoạt động của trẻ tại nhóm lớp, đàm thoại giữa cô và trẻ. 3. Phương pháp thực hành, trải nghiệm: Thực hành các hoạt động rèn kỹ năng sống cho trẻ. Dự giờ, tổ chức hoạt động. 4. Phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp. 5. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm. Tổng hợp, tổng kết quá trình nghiên cứu để rút ra kinh nghiệm cho bản thân. V. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận: Kỹ năng sống là khả năng tự chủ, khả năng tự đưa ra quyết định, khả năng thích nghi, biết chấp nhận hóa giải được những tác động tiêu cực trong cuộc sống xung quanh. Kỹ năng sống giúp trẻ có kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được những điều nên làm và không nên làm đặc biệt là kỹ năng tự phục vụ giúp trẻ tự tin chủ động và biết cách sử lý tình huống trong cuộc sống, đặt nền tảng cho trẻ thành người có trách nhiệm và có cuộc sống hài hòa trong tương lai. Cho nên vấn đề giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi không chỉ như mục tiêu giáo dục mà còn như một nhiệm vụ giáo dục cụ thể, cần thiết vì trẻ mẫu giáo lớn đã hình thành cơ sơ ban đầu của hành vi, tính cách và nhân cách. Rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ bao gồm: kỹ năng tự xúc ăn, tự uống nước, rửa tay, rửa mặt, đi tất, đi giầy, mặc cởi quần áo, trải và gấp chăn, sắp xếp đồ dùng cá nhân, đồ chơi đúng nơi quy định, lau bàn ghế, quét nhà Việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ không chỉ vì mục đích bảo vệ sức khỏe, mà còn giáo dục hình thành nhân cách, tình cảm, đạo đức và chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ trước khi bước vào trường tiểu học. Kỹ năng tự phục vụ nên giáo dục từ khi trẻ còn nhỏ nếu trẻ chưa có kỹ năng tự phục vụ thì trẻ thiếu tự tin vào bản thân có xu hướng rụt rè, nhút nhát trong giao tiếp ngoài gia đình, Vì vậy giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5- 6 tuổi là vô cùng quan trọng và cần thiết đặc biệt là trong xã hội hiện nay. Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ tự lập, tự tin, tích cực sáng tạo trong cuộc sống, hình thành ý thức bản thân, tự giác trong công việc vừa sức với trẻ, có thái độ đúng đắn trong cách cư xử, tạo ra hành vi đẹp ở trẻ, làm cho trẻ thích nghi tốt với những thay đổi cuộc sống. 2. Cơ sở thực tiễn: Trong quá trình thực hiện đề tài tôi nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn sau: * Thuận lợi: - Lớp học được đặt ở khu trung tâm, được xây dựng kiên cố đảm bảo diện tích đảm bảo vệ sinh và ánh sáng, mát về mùa hè, ấm về mùa đông. - Lớp học có đầy đủ đồ dùng đồ chơi theo 114 danh mục đồ dùng đồ chơi, đặc biệt là đồ dùng phục vụ cho cho việc rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. - Lớp được phân công 2 giáo viên phụ trách: 1 cô chính, 1 cô phụ cả 2 đều là giáo viên được đào tạo trên chuẩn và đặt giáo viên dạy giỏi cấp huyện, cấp tỉnh. - Bản thân là 1 giáo viên luôn gương mẫu trong mọi công việc, đặc biệt là những công việc tự phục vụ. - Trẻ trong lớp có cùng độ tuổi. 2.2. Khó khăn: - Là trường học ở vùng nông thôn, đa số phụ huynh làm nông nghiệp tối về mệt mỏi nên việc rèn kỹ năng tự cho trẻ còn hạn chế, sáng ra các bậc phụ huynh vội đưa con đi học để đi làm đồng nên đa số các bậc phụ huynh làm hộ trẻ những công việc tự phục vụ: đánh răng, rửa mặt, trải đầu, mặc quần áo, đi giầy, dép, cho nhanh để còn đưa trẻ đi học. - Một số trẻ ở gia đình có điều kiện kinh tế được nuông chiều quá mức thường hay có tính ỉ lại. - Nhận thức của trẻ không đồng đều. - Trẻ có kỹ năng tự phục vụ còn hạn chế: nhiều trẻ chưa biết đánh răng đúng cách, chưa biết cách mặc quần áo, chưa tự giác trong công việc tự phục vụ .. Để thực hiện tốt đề tài, tôi đã tìm hiểu thực trạng khảo sát chất lượng đầu năm về kỹ năng tự phục vụ của trẻ và đề ra biện pháp tốt nhất để giúp trẻ có kỹ năng tự phục vụ Nôi dung Số trẻ đạt Tỉ lệ % Trẻ hứng thú tham gia hoạt động tự phục 24/37 64% vụ Trẻ có thói quen tự phục vụ 20/37 54% Trẻ có kỹ năng tự phục vụ tốt 19/37 51% Đoàn kết, giúp đỡ thực hiện nhiệm vụ 24/37 64% trong tập thể 3. Biện pháp thực hiện. 3.1. Tự bồi dưỡng: Muốn rèn trẻ 5-6 tuổi thực hiện tốt kỹ năng tự phục vụ thì cô giáo phải hiểu đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, phải có kiến thức hiểu biết về kỹ năng tự phục vụ. Để làm được điều đó bản thân tôi đã tìm tòi nghiên cứu tài liệu: “ Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo”, “ Hướng dẫn và rèn kỹ năng sống cho trẻ mầm non”, “ Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý và giáo viên mầm non năm 2010 ” và qua chuyên san, qua các lớp học tập bồi dưỡng chuyên đề hè do nhà trường, phòng giáo dục tổ chức, qua những tài liệu này tôi nắm được đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, biết được quá trình hình thành kỹ năng tự phục vụ ở trẻ 5-6 tuổi và nội dung, phương pháp hình thức giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, từ đó tôi áp dụng với tình hình thực tế của trẻ ở lớp mình mà đề ra biện pháp giáo dục kỹ năng tự phuc vụ cho phù hợp. Qua nghiên cứu tôi đã xác định được kỹ năng tự phục vụ phù hợp với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi để đưa vào dạy trẻ trong lớp, tránh yêu cầu quá cao không phù hợp trẻ. 3.2. Rèn kỹ năng tự phục vụ thông qua các hoạt động vệ sinh và lao động: * Hoạt động vệ sinh: Trẻ em có nhu cầu tự chăm sóc bản thân từ rất sớm bắt đầu bộc lộ khi bé biết đi, khả năng này bộc lộ rõ hơn khi trẻ 18 tháng tuổi trẻ muốn tự làm 1 số việc như thay quần áo, lấy bát đũa ăn cơm, trải răng, rửa mặt, nhưng trẻ làm theo bản năng của mình, đến khi trẻ 5- 6 tuổi trẻ vẫn đang học cách tự chăm sóc mình vì thế giáo viên cần theo dõi sát sao từng hoạt động của trẻ để kịp thời hướng dẫn, khuyến khích và chỉ dạy. Các bài học là những hành động đơn giản nhưng với trẻ là điều mới lạ và khác biệt, đồng thời không phải tốc độ thực hiện của trẻ nào cũng giống nhau nên tôi đã khuyến khích trẻ, bất cứ lúc nào trẻ thử làm 1 việc gì cho dù trẻ có làm được hay không tôi biểu dương sự cố gắng của trẻ, không làm giúp trẻ mà hướng dẫn trẻ làm lại. Với hoạt động vệ sinh tôi xác định đây là hoạt động chính rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ như rèn kỹ năng: Đánh răng, lau mặt, rửa tay, soi gương trải tóc, xúc miệng bằng nước muối Để rèn được các kỹ năng này 1 cách có hiệu quả tôi tiến hành như sau: Tổ chức hoạt động cung cấp chính xác lại các thao tác, quy trình thực hiện rửa tay, rửa mặt , trải tóc để trẻ nắm được những thao tác chuẩn nhất trong khi trẻ thực hành. Sau khi gây hứng thú, giới thiệu bài xong tôi trò chuyện với trẻ về cách giữ vệ sinh cá nhân, sau đó tôi ngồi đối diện với trẻ tiến hành thực hiện mẫu lần 1 chính xác nội dung cần dạy trẻ cho trẻ quan sát, tiếp theo tôi thực hiện mẫu lần 2 chính xác và kết hợp phân tích giảng giải,hướng dẫn cách làm dành mạch theo từng bước cho trẻ vừa quan sát vừa chú ý lắng nghe, với cách thực hiện mẫu như vậy tôi thu hút được sự chú ý quan sát ghi nhớ có chủ định ở trẻ. Thực hiện mẫu xong tôi tiến hành dạy trẻ thực hiện, tùy theo mức độ nhận thức của trẻ trong lớp tôi đưa hình thức dạy trẻ: thi đua tổ, nhóm, cá nhân với nhau hoặc cả lớp thực hiện dưới dạng trò chơi: “Ai nhanh hơn”: Thi xem ai thực hiện đúng và nhanh còn nếu trẻ thực hiện chưa tốt thì tôi cho trẻ thực hiện theo từng bước tôi làm mẫu. Trong quá trình trẻ thực hiện tôi gần gũi, quan sát, hướng dẫn, động viên khuyến khích, cho trẻ hiểu rằng trẻ nào cũng có khả năng thực hiện tốt tạo tâm lý thoải mái cho trẻ tự nguyện tham gia vào hoạt động và đạt kết quả. Ví dụ 1: Đề tài: Rửa tay bằng xà phòng. + Sau khi gây hứng thú cho trẻ bằng bài thơ: “Tay đẹp”, tôi trò chuyện với trẻ về cách giữ vệ sinh đôi tay. + Giới thiệu bài vệ sinh: “Rửa tay bằng xà phòng” + Tiến hành thực hiện mẫu lần 1 chích xác. + Tôi thực hiện mẫu lần 2 chính xác kết hợp với phân tích hướng dẫn cách làm: Bước 1: Sắn cao tay áo đưa tay xuôi dưới vòi nước sạch sao cho nước chảy từ cổ tay xuống làm ướt toàn bộ 2 bàn tay, xoa xà phòng vào từng bàn tay, cổ tay, mu bàn tay, ngón tay. Bước 2: Dùng ngón tay và lòng bàn tay này cuốn và xoay lần lượt từng ngón tat của bàn tay kia và ngược lại. Bước 3: Rửa nhẹ nhàng: dùng bàn tay này kỳ kỹ càng, chà sát kéo lên cổ tay, mu bàn tay, kẽ giữa các ngón tay. Bước 4: Dùng đầu ngòn tay của bàn tay này miết vào kẽ giữa các ngón tay của bàn tay kia và ngược lại. Bước 5: Chụm 5 đầu ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia bắng cách xoay đi xoay lại Bước 6: Xả nước rửa cho sạch hết xà phòng dưới vòi nước sạch chú ý kỳ chỗ bẩn, cho đến khi sạch xà phòng mới thôi rồi lau khô tay bằng khăn sạch. + Tôi mời 2 trẻ nhận thức nhanh lên thực hiện lại cho các bạn quan sát. + Dạy trẻ rửa tay bằng xà phòng: mỗi lần tôi mời 2, 3 trẻ lên thực hiện tôi đứng đối diện quan sát, hướng dẫn và sửa sai cho trẻ để trẻ thực hiện đúng kỹ năng, cứ như vậy tôi cho lần lượt hết số trẻ thực hiện. Qua hoạt động này đa số trẻ đã biết cách rửa tay bằng xà phòng , tuy nhiên vẫn còn 1 số trẻ thực hiện còn lóng ngóng, chưa đúng kỹ năng với những trẻ đó tôi gần gũi ân cần nhẹ nhàng bắt tay hướng dẫn trẻ thực hiện từng bước và cho trẻ thực hiện lại nhiều lần, động viên khen gợi trẻ kịp thời khi trẻ thực hiện tốt như vậy trẻ hào hứng tham gia hoạt động số trẻ thực hiện đúng kỹ năng rửa tay bằng xà phòng đạt 100% . Từ đó tôi giáo dục trẻ biết rửa tay bằng xà phòng sạch sẽ trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và khi tay bẩn,trẻ thực hiện dần dần trở thành nề nếp thói quen, có kỹ năng tự phục vụ. Hoạt động rửa tay, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi A2, trường mầm non Trung Sơn Ví dụ 2: Đề tài: Đánh răng rửa mặt. Mỗi đề tài có nội dung giáo dục khác nhau. Vệ sinh: Đánh răng, rèn cho trẻ kỹ năng trải răng: Hàm trên trải từ trên xuống theo kẽ răng, hàm dưới trải từ dưới hất lên theo kẽ răng, và rèn cho trẻ kỹ năng rửa mặt: rửa từ mắt phải, mắt trái, trán má phải, trán má trái, rửa mũi, miệng, cằm, Qua hoạt động này tôi giáo dục trẻ biết tự đánh răng rửa mặt sạch sẽ mỗi buổi sáng ngủ dậy và buổi tối trước khi đi ngủ, hình thành cho trẻ thói quen vệ sinh cá nhân biết giữ vệ sinh mặt mũi, vệ sinh răng miệng hay cũng chính là hình thành kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. - Ví dụ 3: Đề tài: Soi gương trải tóc. Soi gương trải tóc cũng là vệ sinh cá nhân hằng ngày của trẻ, đối với trẻ 5- 6 tuổi trẻ phải biết tự soi gương trải tóc. Để đạt được yêu cầu này trong hoạt động vệ sinh tôi cũng tiến hành dạy trẻ sau khi cô thực hiện mẫu, khi trẻ thực hiện tôi quan sát hướng dẫn trẻ, với những trẻ chậm tiếp thu tôi hướng dẫn trẻ tỉ mỉ kèm theo lời động viên khích lệ cho đến khi trẻ biết thực hiện nên trẻ hứng thú tham gia hoạt động và đạt kết quả cao, ngoài ra tôi còn cho trẻ thực hiện thường xuyên vào đầu giờ chiều sau khi trẻ ngủ trưa dậy. Từ đó trẻ có thói quen biết tự soi gương trải tóc khi ngủ dậy và khi tóc bù, rối, hình thành kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. * Hoạt động lao động: Hoạt động lao động cũng là 1 trong hoạt động chính tôi rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, qua hoạt động này trẻ biết làm 1 số công việc tự phục vụ vừa với sức của mình từ đó hình thành ở trẻ tính độc lập, tự tin vào khả năng của bản thân. Để trẻ có kỹ năng lao động tự phục vụ tốt, cũng như hoạt động vệ sinh tôi tiến hành dạy trẻ như sau: Gây hứng thú vào hoạt động bằng bài thơ, bài hát có nôi dung gần gũi với nội dung buổi lao động rồi giới thiệu nội dung buổi lao động. Và tiến hành thực hiện mẫu lần 1, lần 2 chính xác kết hợp với lời phân tích cách làm cụ thể để trẻ vừa được quan sát vừa nghe cô hướng dẫn làm cho trẻ dễ hiểu và thực hiện 1 cách dễ dàng - Ví dụ 1 : Lau, xếp đồ dùng đồ chơi vào góc. Với đề tài: Lau, xếp đồ dùng đồ chơi vào góc: Giáo dục cho trẻ biết giữ gìn đồ dùng đồ chơi, đồng thời rèn cho trẻ kỹ năng tự phục vụ có hiệu quả, tôi tiến hành hoạt động này như sau: + Gây hứng thú: Cho trẻ đọc bài thơ: “đồ chơi của lớp”. + Trò chuyện với trẻ về cách giữ gìn đồ dùng đồ chơi. + Giới thiệu tên đề tài. + Tôi tiến hành thực hiện mẫu: Trước tiên tôi cho trẻ quan sát các góc chơi, đồ dùng đồ chơi ở các góc. Cô thực hiện mẫu 2 lần chính xác rồi giảng giải phân tích hướng dẫn cách làm cụ thể: Bước 1: Xếp đồ dùng đồ chơi ở góc ra rổ. Bước 2: Dùng khăn lau, lau xạch từng ngăn góc, lau xạch từng đồ dùng đồ chơi. Bước 3: Xếp đồ dùng đồ chơi vào góc khi xếp chú ý xếp mỗi loại đồ dùng, đồ chơi vào 1 ngăn góc, xếp từ ngăn góc trên lần lượt xuống ngăn góc dưới, xếp ngăn nắp gọn gàng. + Dạy trẻ xếp đồ dùng đồ chơi vào góc: +Tôi mời 2 trẻ nhanh nhẹn nhận thức nhanh lên thực hiện lại cho cả lớp quan sát + Tôi cho trẻ thực hiện theo nhóm, mỗi nhóm lau, xếp đồ dùng đồ chơi ở 1 góc tôi bao quát nhẹ nhàng hướng dẫn trẻ thực hiện với những trẻ nhận thức chậm chưa biết thực hiện tôi ân cần hướng dẫn trẻ thực hiện từng bước cho đến khi trẻ biết làm trong quá trỉnh hướng dẫn tôi luôn đông viên khích lệ trẻ kịp thời cho trẻ phấn khởi. Với biện pháp này 97 % trẻ hứng thú tích cực tham gia vào hoạt động vả biết lau xếp đồ đùng đồ chơi vào góc gọn gàng , ngăn nắp, biết giữ gìn đồ dùng đồ chơi hay nói cách khác là trẻ có kỹ năng tự phục vụ. Hoạt động xếp đồ chơi, tr ẻ mẫu giáo 5-6 tuổi A2 trường Mầm Non Trung Sơn Ví dụ 2: Hoạt động lao động: gấp chăn. Với hoạt động này tôi tiến hành các bước tương tự như hoạt động: lau xếp đồ chơi vào góc. Qua hoạt rèn cho trẻ có kỹ năng gấp chăn gọn gàng mỗi khi ngủ dậy và biết cất đúng vào nơi qui định. - Ví dụ 3: Mặc áo: Mặc áo là việc làm hằng ngày của mỗi người, với trẻ nhỏ một ngày có thể thay 2, 3 bộ quần áo khác nhau vì trẻ rất hiếu động đặc biệt là trẻ 5- 6 tuổi: chạy nhảy, nghịch nhiều mồ hôi ra ướt, bẩn quần áo. để trẻ biết tự mặc áo khi thay áo trong hoạt động lao động tôi dạy trẻ mặc áo. Qua hoạt động này trẻ có kỹ năng mặc áo: Với áo cài cúc: trẻ biết mặc phải áo bẻ cổ áo, so 2 vạt áo bằng nhau rồi cài cúc áo từ trên xuống dưới, cài cúc ống tay nếu có và biết cởi áo cởi cúc áo từ dưới lên trên, Với áo kéo khóa: trẻ biết mặc áo , bẻ cổ áo so 2 vạt áo bằng nhau, cài khóa rồi khéo khóa từ dưới lên trên, cởi áo thì kéo khóa từ trên xuống dưới, Từ đó hình thành cho trẻ cho trẻ kỹ năng tự phục vụ: biết tự mặc, cởi áo khi thay áo. Song để trẻ có kỹ năng tự phục vụ bền bỉ tôi tiếp tục rèn trẻ ở các hoạt động khác. 3.3. Rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ thông qua các hoạt động khác: Việc dạy trẻ kỹ năng qua hoạt động lao động, hoạt động vệ sinh là việc trẻ được nhìn quan sát mẫu cô thực hiện và trẻ được tập trải nghiệm làm theo. Nếu thế thì chưa đủ vì có trẻ thực hiện tốt các thao tác, có trẻ chưa thực hiện tốt thao tác thì trẻ phải được thực hiện ở mọi lúc mọi lúc mọi nơi. Để trẻ từ việc làm theo, tập làm các công việc tự phục vụ trở thành kỹ năng tự phục vụ thì tôi cho trẻ được thực hành , được trải nghiệm thường xuyên, mọi lúc mọi nơi trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường mầm non, tôi thường xuyên theo dõi nhắc nhở trẻ thực hiện công việc tự phục vụ của trẻ, nếu trẻ chưa thực hiện tốt tôi hướng dẫn trẻ làm tốt hơn. * Hoạt động đón, trả trẻ: Trong hoạt động đón, trả trẻ tôi không chỉ quan tâm rèn trẻ chào cô giáo, bạn bè, tạm biệt ông bà bố mẹ mà còn đặc biệt chú ý rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ như: vào đầu năm tôi thường xuyên nhắc nhở cho trẻ tự cất đồ dùng cá nhân vào nơi qui định: cất ba lô, mũ vào ngăn tủ của mình, cất giầy dép vào giá để giầy dép rồi đi vào lớp. Giờ trả trẻ tôi nhắc nhở trẻ tự rửa mặt, rửa tay, sửa sang quần áo, đầu tóc gọn gàng trước khi bố mẹ đến đón, nhắc trẻ lấy đồ dùng cá nhân đeo ba lô, đội mũ, đi giầy dép, ra về. Cứ như vậy qua một thời gian khoảng 1,2 tháng tất cả số trẻ trong lớp tự giác thực hiện không cần phải cô nhắc nhở từ đó trở thành nề nếp thói quen tự phục vụ. * Hoạt động ăn trưa: Ăn trưa là hoạt động quan trọng trong chế độ sinh hoạt của trẻ ở trường mầm non. Để tập cho trẻ có thói quen, nề nếp ăn uống sạch sẽ , văn minh, lịch sự đồng thời rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, trước khi ăn tôi hướng dẫn trẻ kê bàn ăn, ghế ngồi, rửa mặt, rửa tay sạch sẽ. Trong khi ăn tôi chăm sóc trẻ ân cần nhẹ nhàng động viên trẻ tự xúc ăn vừa đem lại sức khỏe cho trẻ, vừa đem lại niềm vui, hứng thú, đông viên trẻ ăn từ tốn, liên tục không ngậm cơm, ăn xong tôi nhắc nhở trẻ tự cất bát thìa vào nơi qui định, lấy khăn lau miệng, lau tay, xúc miệng, uống nước, đi vệ sinh và cất dọn bàn ghế đúng nơi qui định, những công việc này trẻ thực hiện thường xuyên, lên tục trong hoạt động ăn trưa của mỗi ngày dần dần hình thành kỹ năng tự phục vụ ở trẻ. * Ngủ trưa: rèn trẻ biết trải chiếu, lấy gối, gấp chiếu, gấp chăn, cất dụng cụ đúng nơi quy định. Giấc ngủ rất cần thiết với trẻ, trẻ được ngủ đủ giấc cơ thể lớn nhanh khỏe mạnh, tinh thần thoải mái, vui vẻ, hứng thú tham gia vào các hoạt khác. Để có giấc ngủ sâu tốt cho sức khỏe thì đồ dùng phục vụ cho giờ ngủ rất quan trọng, mỗi khi đến giờ ngủ để chuẩn bị đầy đủ đồ dùng cho trẻ 1cách nhanh chóng, gọn gàng đồng thời tập cho trẻ có thói quen tự phục vụ tôi cho trẻ tự chuẩn bị chỗ ngủ: trẻ cùng nhau trải đệm, cùng nhau trải chiếu, lấy gối, lấy chăn và tự vào chỗ nằm ngủ. Sau khi trẻ ngủ dậy tôi hướng dẫn trẻ cách gập chăn, gập chiếu, cất đệm, cất gối đúng nơi qui định. Thời gian đầu tôi hướng dẫn và làm cùng với trẻ đến khi trẻ tự làm được mỗi khi đến giờ ngủ tôi chỉ cẩn nhắc nhở trẻ đưa ra yêu cấu lấy hoặc cất đồ dùng gì với hình thức thi đua: “Thi xem ai trải đệm, trải chiếu,lấy gối , nhanh.” hoặc “Thi xem ai gấp chiếu ,gấp chăn, xếp gối, đẹp” là trẻ hào hứng cùng nhau thực hiện theo yêu cầu của cô. Công việc này trẻ được thực hiện liên tục trước và sau khi ngủ dậy nên chỉ 1 thởi gian đã hình thành cho trẻ thói quen tự phục vụ 1 cách tự nhiên. Hình ảnh trẻ tập gấp trăn sau khi ngủ dạy. * Hoạt động góc: rèn trẻ thói quen lấy, cất đồ dùng đồ dùng đúng nơi quy định Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ, thông qua hoạt động vui chơi trẻ được “ Học mà chơi, chơi mà học”. Để phát huy tối đa tác dụng của hoạt động vui chơi đối trẻ, ngoài việc cung cấp cho trẻ biết các mối quan hệ xã hội, cách giao tiếp ứng sử trong mối quan hệ đó, cung cấp 1 số kỹ năng học tập, tôi còn rèn cho trẻ kỹ năng tự phục vụ qua hoạt đông vui chơi như trước khi chơi trẻ chuẩn bị vị trí chơi, tự kê bàn ghế, tự lấy đồ dùng đồ chơi ra chơi và biết cất đồ dùng đồ chơi đúng nơi qui định khi chơi xong. Ví dụ: Tổ chức hoạt động vui chơi chủ đề đình” - Trước khi chơi: Sau khi tôi cho trẻ nhận góc chơi, nhận trò chơi ở từng góc xong tôi nhẹ nhàng nói với trẻ: “ Các con về góc chơi của mình chuẩn bị góc chơi và lấy đồ chơi ra chơi nào!”- Trẻ về góc chơi tự lấy đồ chơi: bộ đồ chơi gia đình, bộ đồ chơi bác sĩ để chơi trò chơi “ Gia đình kết hợp bác sĩ, ở góc phân vai, lấy đồ dùng: Đất nặn, sáp màu, bảng, giấy vẽ, để chơi trò chơi vẽ, nặn 1 số đồ dùng trong gia đình ở góc nghệ thuật, ra chơi. - Sau khi chơi: Bằng lời lẽ nhẹ nhàng tôi hỏi trẻ: “ Các con nhìn xem môi trường lớp học sau buổi chơi như thế nào?”, “ Chúng mình cùng nhau cất dọn đồ dùng, đồ chơi vào nơi qui định cho lớp học sạch sẽ gọn gàng nhé!” _ Trẻ cùng nhau cất dọn đồ dùng đồ chơi vào góc kết hợp đọc thơ: Đồ chơi Đồ chơi của lớp Chơi xong ta cất Kẻo mất bạn ơi Ta giữ đồ chơi Cho bền cho đẹp Cứ như vậy qua hoạt động vui chơi trẻ biết giữ gìn đồ dùng đồ chơi, đồng thời hình thành kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. * Hoạt động ngoài trời: Đây là hoạt động trẻ ra ngoài trời được quan sát tìm hiểu thiên nhiên, sự vật , xung quanh trẻ. Ngoài việc củng cố cho trẻ hiểu biết về sự vật hiện tượng xung quanh trẻ tôi còn quan tâm tới sức khỏe sự an toàn của trẻ khi ra ngoài trời kết hợp rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ bằng cách: Trước khi cho trẻ ra ngoài sân tôi cho trẻ tự lấy giầy, dép đi vào chân, lấy mũ đội vào đầu. Kết thúc hoạt động tôi nhắc nhở trẻ cất giầy dép, mũ vào nơi qui định. Đây là 1 trong những biện pháp hữu hiệu rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. * Hoạt động tự chọn: Để khắc sâu kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, trong hoạt động tự chọn tôi cho trẻ thực hiện lại 1 số công việc tự phục vụ như: Lau và sắp xếp lại đồ dùng đồ chơi gọn gàng vào nơi qui định, quét dọn phòng học cho sạch sẽ, để giữ gìn vệ sinh lớp học, giữ gìn đồ dùng đồ chơi đồng thời rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Tùy theo từng chủ đề tôi lựa chọn và tổ chức cho trẻ chơi 1 số trò chơi củng cố kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Ví dụ chủ đề “Bản thân” tôi cho trẻ chơi trò chơi: “Ai trải tóc mượt” hoặc trò chơi: “ Tay ai sạch”. - Trò chơi “Ai trải tóc mượt”: Cách chơi: số trẻ chơi tùy thích, phát cho mỗi cháu 1 cái lược, trẻ tự soi gương và trải đầu theo ý thích của mình, trải xong cùng nhau đứng trước gương xem kiểu tóc của ai mượt mà, gọn gàng và đẹp. Qua trò chơi rèn cho trẻ kỹ năng trải tóc. - Trò chơi “ Tay ai sạch”: Cách chơi: Trẻ ngồi xúm xít quanh cô, cô mời 2 bạn xung phong chơi, cả 2 cùng đứng thẳng giơ tay về phìa trước, Cô đếm “ Một” thì giơ lòng bàn tay ra,” Hai” thì giơ mu bàn tay ra, “ Ba” thì bỏ tay xuống, các bạn quan sát và nói xem tay ai sạch, bạn có tay sạch về chỗ, bạn có tay bẩn đứng sang 1 bên. Chơi tiếp tục với cặp đôi khác cho hết số trẻ. Sau đó thảo luận: Bạn có tay bẩn phải làm gì? Rửa tay như thế nào? Các bạn có tay bẩn đi rửa tay, sau khi rửa tay xong mời trẻ nói lại cách rửa tay cho các bạn cùng nghe.Trò chơi này rèn cho trẻ kỹ năng rửa tay. Ví dụ 2: chủ đề “ Gia đình”: tôi cho trẻ chơi trò chơi: “ Mặc trang phục cho búp bê”. Cách chơi: Mỗi trẻ chọn 1 búp bê 1 bộ trang phục cho búp bê, cô nói: “ Em búp bê muốn tham gia vào hội thi thời trang đẹp”, các con giúp em búp bê: trải đầu, buộc tóc, đi giầy cho búp bê, ai mặc xong cho búp bê thì mang búp bê lên sân khấu dự thi, cô cho trẻ đứng xung quanh sân khấu để chấm điểm. Búp bê nào được trải đầu, buộc tóc gọn gàng, mặc quần áo ngay ngắn đeo giầy đúng chân không bị trái chân, thì được chọn là búp bê “thời trang đẹp” Còn búp bê nào đầu tóc chưa gọn gàng hoặc quần áo còn sộc sệch thì trẻ mặc trang phục cho búp bê đó mặc lại trang phục cho búp bê qua trò chơi này rèn cho trẻ kĩ năng mặc quần áo, trải tóc, đi giầy.. Như vậy qua hoạt động tự chọn 1 lần nữa trẻ được củng cố và khắc sâu kỹ năng tự phục vụ. * Qua hoạt động học : rèn trẻ thói quen cất đồ dùng, kê bàn ghế. Hoạt động học là hoạt động cung cấp cho trẻ nhiều kiến thức về tự nhiên, xã hội, Để đạt được điều đó thì đồ dùng trực quan là phương tiện dạy học không thể thiếu được trong hoạt động chung, mỗi hoạt động cần đồ dùng đồ chơi khác nhau. Để chuẩn bị đồ dùng đồ chơi cho 1 hoạt động mất khá nhiều công sức, để bớt thời gian chuẩn bị trước khi vào hoạt động tôi thường cho trẻ tham gia chuẩn bị đồ dùng đồ chơi cùng cô, trong hoạt động tôi cho trẻ tự lấy đồ dùng khi cần, kết thúc hoạt động tôi nhắc nhở trẻ tự cất dọn đồ dùng, đồ chơi vào nơi qui định như vậy cô trò vừa có không khí thoải mái, tình cảm, gần gũi với nhau vừa tạo cơ hội cho trẻ tích cực tham gia vào hoạt động, đồng thời rèn nề nếp, thói quen, rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Ví dụ: - Hoạt động thể dục: “ Tung bóng lên cao và bắt bóng”. Trước khi vào hoạt động tôi cho trẻ tự lấy giầy đeo vào chân, lấy 10- 15 quả bóng ra sân vận động. Kết thúc hoạt động tôi nhắc nhở trẻ cất dọn đồ dùng, đồ chơi vào nơi qui định, cởi giầy để vào giá. - Hoạt động LQCV: Làm quen chữ a,ă,â Ngoài việc chuẩn bị đồ dùng khác, tôi cho trẻ chuẩn bị cùng cô mỗi bạn 1 rổ có chữ a,ă,â, trong hoạt động khi trẻ dùng đến thẻ chữ tôi cho trẻ tự lấy rổ để về phía trước, kết thúc hoạt động cho trẻ thu dọn các rổ chữ để vào nơi qui định. -Hoạt động tạo hình: Nặn cái làn giỏ Trước khi vào hoạt động tôi cho trẻ tự kê bàn ghế, tự lấy mỗi trẻ 1 hộp đất nặn, 1 bảng con, 1 khăn lau. Kết thúc hoạt động tôi cho trẻ cất bảng, đất nặn, khăn lau để vào nơi qui định. , rồi đi rửa tay. Tương tự như vậy ở hoạt động làm quen với toán, âm nhạc, Tôi tận dụng cơ hội rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ như cho trẻ tham gia chuẩn bị các chữ số, hình khối, đối với hoạt động toán, chuẩn bị dụng cụ âm nhạc với hoạt động âm nhạc, chuẩn bị đồ dùng để khám phá như đồ dùng gia đình, 1 số loại hoa, 1số loại quả, khi kết thúc hoạt động cho trẻ thu dọn những đồ dùng đó để vào nơi qui định Hình ảnh cô và trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A2 chuẩn bị bàn ghế cho giờ học Qua những hoạt động này tạo cho trẻ tác phong nhanh nhẹn hoạt bát, tự tin vào khả năng của bản thân đồng thời cũng là biện pháp rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đạt kết quả cao. Một số hình ảnh hoạt động rèn kỹ năng tự phục vụ của trẻ tại lớp Hình ảnh hoạt động rèn kỹ năng tự phục vụ của trẻ: nhặt rác bỏ đúng nơi quy định