Một số biện pháp nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp mẫu giáo 3-4 tuổi A3 tại trường mầm non An Lập

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc Lập - Tự Do - Hạnh Phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ BIỆN PHÁP 1. Tên biện pháp “Một số biện pháp nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp mẫu giáo 3 - 4 tuổi A3 tại trường mầm non An Lập ” 2. Ngày biện pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu 20/9/2021 3. Các thông tin cần bảo mật ( nếu có): không 4. Mô tả các biện pháp cũ thường làm ( Nêu rõ tên biện pháp, tình trạng và nhược điểm, hạn chế của biện pháp cũ ): a. Biện pháp cũ thường làm * Biện pháp 1: Xây dựng hệ thống kỹ năng tự phục vụ phù hợp độ tuổi và điều kiện địa phương để dạy trẻ. Mục đích, ý nghĩa của biện pháp kỹ năng tự phục vụ là khả năng biết làm, biết thực hiện việc gì đó một cách tự giác, thành thạo trong mọi hoàn cảnh. Vì vậy, có người nói: Dạy trẻ kỹ năng tự phục vụ như vậy có quá sớm không, trẻ có thực hiện được không? "Kỹ năng tự phục vụ bản thân không phải là những gì quá cao siêu, phức tạp. Việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ em bao gồm những nội dung hết sức đơn giản, gần gũi với trẻ là những kiến thức tối thiểu để các em có thể tự lập”. Để việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đạt hiệu quả, tôi đã học hỏi, tham khảo những nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non, chọn lọc, lựa chọn những kỹ năng tự phục vụ phù hợp với lứa tuổi của trẻ và đặc điểm cụ thể của nhà trường. Trên cơ sở đó, tôi đưa các nội dung và kế hoạch giáo dục của năm học, tháng, tuần, ngày theo mức độ từ dễ đến khó. Bên cạnh đó tôi luôn duy trì tổ chức rèn các kỹ năng đã học cho trẻ * Biện pháp 2: Dạy các kỹ năng tự phục vụ cho trẻ thông qua các hoạt động. 2 Mục đích ý nghĩa của biện pháp Với trẻ mầm non nói chung thời gian ở trường của trẻ rất nhiều, các mối quan hệ giao tiếp cũng được thực hiện chủ yếu tại trường.Ở trường trẻ học được nhiều nhất. Vì thế, trong việc cung cấp các kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, tôi vẫn luôn lấy trẻ làm trung tâm, bản thân tôi chỉ là người trực tiếp định hướng những kinh nghiệm sống cho trẻ. Bởi vậy, tôi luôn gương mẫu, yêu thương, tôn trọng, đối xử công bằng với trẻ và đảm bảo an toàn cho trẻ. Để phát huy tính tích cực ở trẻ, giúp trẻ hứng thú, chủ động khám phá, tìm tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kỹ năng vào việc giải quyết các tình huống khác nhau tôi luôn cố gắng dạy trẻ mọi nơi, mọi lúc và trong mọi hoạt động. + Nội dung của biện pháp Thông qua các hoạt động trong ngày của trẻ như: Hoạt động đón trẻ, hoạt động học, hoạt động vui chơi, hoạt động chiều, hoạt động vệ sinh, hoạt động lao động . tôi thường dạy trẻ một số kỹ năng tự phục vụ như: Trẻ tự cất, lấy dép đúng nơi quy định, trẻ cất ba lô đúng nơi quy định, trẻ biết giao tiếp, mạnh dạn, tự tin, có kĩ năng ứng xử với nhau trong khi chơi, trò chuyện. * Nhược điểm, và hạn chế của biện pháp cũ Tại lớp tôi có một số ít trẻ bị tăng động, một số trẻ còn nhút nhát nên việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho các cháu gặp nhiều khó khăn và chưa đạt kết quả như mong đợi. Trẻ bị ảnh hưởng bởi cuộc sống hiện đại như: Internet, tivi, ipad các trò chơi điện tử... nên không tập trung và bị thụ động Trẻ được phụ huynh quá nuông chiều và bao bọc khiến trẻ quen dựa dẫm, không có tính tự lập, ích kỷ, lãnh cảm với môi trường xung quanh. - Một số phụ huynh chưa thực sự hiểu và quan tâm đến việc giáo kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. 5. Sự cần thiết phải áp dụng biện pháp Trong quá trình thực hiện, tôi nhận thấy sáng kiến này có nhiều ưu điểm, cụ thể: Không tốn kém về kinh phí, dễ dàng thực hiện, phạm vi áp dụng rộng rãi. Với các hoạt động tự phục vụ luôn gây được hứng thú cho trẻ nên trẻ rất hào hứng tham gia. 3 Trẻ ngoan ngoãn, đồng đều về độ tuổi và nhận thức. Bản thân tôi với lòng nhiệt huyết yêu nghề, mến trẻ, ham học hỏi và rất thích tìm tòi, nghiên cứu để tạo môi trường dạy học thân thiện, sáng tạo. 6. Mục đích của biện pháp (Nêu rõ mục đích khắc phục của các nhược điểm của biện pháp cũ hoặc mục đích của biện pháp mới do mình tạo ra): * Mục địch của biện pháp mới do mình tạo ra: Khi nhắc đến dạy kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mầm non, nhiều người cho rằng đó là một cái gì cao siêu hoặc chưa cần thiết với trẻ mầm non, nhưng thực tế đó chính là việc dạy trẻ những thói quen sinh hoạt rất thường ngày trong các hoạt động, trong giao tiếp, ứng xử của trẻ đối với bản thân và những người xung quanh. Khi thực hiện các giải pháp để “Một số biện pháp nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp mẫu giáo 3 tuổi A3 tại trường Mầm non An lập – Sơn Động Bắc Giang” Nâng cao kĩ năng và thói quen tự phục vụ phù hợp với lứa tuổi của trẻ ở mọi hoạt động để gúp trẻ chủ động, tự tin, vững vàng trước mọi khó khăn thử thách và hoàn thiện bản thân một cách tốt nhất. Tích lũy cho giáo viên các hình thức tích hợp nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ vào các hoạt động trong ngày khi trẻ ở lớp cũng như ở nhà, góp phần hình thành nhân cách sau này cho trẻ và giúp trẻ hoàn thiện mình. Phụ huynh hiểu rõ được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ và phối hợp cùng giáo viên trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ khi trẻ ở nhà. 7. Nội dung 7.1. Thuyết minh biện pháp mới cần cải tiến Tính tự lập được hình thành rất sớm. Nên giáo dục tính tự lập cho trẻ ngay từ khi còn bé không những tạo ra cho trẻ khả năng tự lập trong sinh hoạt hàng ngày mà còn là một trong những điều kiện quan trọng để hình thànhsự tự tin, năng động, sáng tạo, làm cơ sở hình thành các kỹ năng sống cho trẻ sau này. Khi nhắc đến dạy kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mầm non, nhiều người cho rằng đó là một cái gì cao siêu hoặc chưa cần thiết với trẻ mầm non, nhưng thực 4 tế đó chính là việc dạy trẻ những thói quen sinh hoạt rất thường ngày trong các hoạt động, trong giao tiếp, ứng xử của trẻ đối với bản thân và những người xung quanh. Trên thực tế, đôi với trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 3 tuổi, đã có kỹ năng tự phục vụ bản thân qua sự giáo dục của người lớn, tuy nhiên qua quan sát trẻ ở lớp tôi thấy việc thực hiện các kỹ năng đó còn hời hợt, chưa mang tính chủ động, vẫn còn một số trẻ thiếu kiến thức, kỹ năng, thụ động và dựa dẫm vào người khác mà nguyên nhân dẫn đến điều này là gì? Đó chính là sự quan tâm của người lớn xung quanh trẻ. Có những bậc cha mẹ luôn bận rộn với công việc, không có thời gian quan tâm và hướng dẫn con cái mình những kỹ năng tự phục vụ đơn giản, còn những gia đình có điều kiện lại không muốn con mình phải làm việc gì cả, họ cho rằng trẻ nhỏ là lứa tuổi chỉ cần ăn, ngủ, chơi và học trên sách vở nên đã chiều con một cách thái quá, bố mẹ đã làm thay trẻ tất cả mọi việc vì sợ trẻ vất vả, sợ con làm không đúng ý mình, sợ mất thời gian như: đút cho con ăn để ăn được nhiều và nhanh hơn, mặc quần áo cho con, đánh răng rửa mặt cho con vì sợ con làm không sạch, Chính những điều này đã tạo nên một đứa trẻ thiếu kỹ năng, ích kỷ và thụ động. Năm học 2021-2022, tôi được phân công phụ trách lớp Mẫu giáo 3 tuổi A3. Ở lớp tôi có 70% số trẻ có bố mẹ là lao động tự do nên việc dành thời gian giáo dục các kỹ năng cho con còn nhiều hạn chế, còn một số trẻ là con của gia đình có điều kiện kinh tế, cha mẹ có quan tâm đến con nhưng lại là sự quan tâm thái quá. Đa số phụ huynh chưa xác định được việc giáo dục, rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ là rất cần thiết. Vì vậy thời gian đầu nhận lớp, đa số trẻ đến lớp chưa có ý thức tự giác, rụt rè, ỉ lại và thụ động trong các hoạt động ở lớp như: cất đồ chơi sau khi chơi, giúp cô lau dọn đồ dùng đồ chơi, tự cởi - mặc quần áo, vệ sinh cá nhân, tự phục vụ trong giờ ăn Do đó đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ tại lớp tôi một về một số kỹ năng tự phục vụ, sau khi tiến hành khảo sát đầu năm, tôi tổng hợp và thu được kết quả như sau: 5 ĐẠT CHƯA ĐẠT TỶ TỶ STT NỘI DUNG SỐ SỐ LỆ LỆ LƯỢNG LƯỢNG % % Trẻ biết cất đồ dùng cá nhân 1 đúng nơi quy định, cất dọn đồ 15/25 60% 10/25 40% dùng - đồ chơi Trẻ biết làm vệ sinh cá nhân (rửa 2 16/25 64% 9/25 36% tay, rửa măt, đi vệ sinh, ) Trẻ biết cởi, mặc quần áo, đi 3 13/25 52% 12/25 48% giầy dép, gấp quần áo. Trẻ có ý thức tự phục vụ trong 4 17/25 68% 8/25 32% giờ ăn, ngủ Trẻ có ý thức lau chùi đồ chơi 5 15/25 56% 10/25 40% và vệ sinh môi trường. - Các bước tiến hành thực hiện biện pháp (cần minh họa bằng các hình ảnh các biểu số ) * Biện pháp 1: Giáo viên tự học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và kĩ năng chăm sóc, giáo dục trẻ Xã hội ngày càng phát triển, giáo dục cũng dần đổi mới, vì vậy để kịp thời cập nhật những phương pháp giáo dục mới nhất đạt hiệu quả cao và thúc đẩy tính sáng tạo thì người giáo viên luôn phải tìm tòi học tập và trau dồi kiến thức cho bản thân. Để có được những kiến thức đó, bản thân tôi cũng như các đồng nghiệp của mình đã tự tìm hiểu các tài liệu có liên quan đến việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, tham gia các lớp tập huấn, chuyên đề của nhà trường cũng như của ngành tổ chức có nội dung về việc giáo dục và nâng cao các kỹ năng cho trẻ mầm non. 6 Bên cạnh việc học qua sách, qua tài liệu thì giáo viên cũng cần chú trọng việc học tập từ bạn bè đồng nghiệp để tích lũy kinh nghiệm cũng như kiến thức cho bản thân, và điều quan trọng hơn cả là giáo viên luôn là tấm gương sáng để trẻ noi theo về ý thức tự giác và tự phục vụ. * Biện pháp 2: Tạo môi trường cho hoạt động nâng cao kỹ năng tự phục vụ của trẻ. + Môi trường vật chất. Đầu năm học tôi đã lên kế hoạch trang trí môi trường trong và ngoài lớp xanh, sạch, đẹp. Tôi và đồng nghiệp cùng lớp đã trang trí các góc đảm bảo phân chia hợp lý giữa động và tĩnh, đảm bảo tính sư phạm, an toàn và thuận tiện khi trẻ sử dụng. Thường xuyên kiểm tra điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị đồ dùng đồ chơi của lớp, nếu phát hiện hỏng hay xuống cấp sẽ báo ngay với Ban giám hiệu nhà trường để kịp thời sửa chữa, khắc phục những yếu tố gây nguy cơ mất an toàn cho trẻ khi tham gia hoạt động tại trường, lớp. Bên cạnh việc xây dựng môi trường lớp học, tôi đã tham gia cùng với các đồng nghiệp trong lớp trang trí, bổ sung góc chơi ngoài lớp học cho trẻ hoạt động như “Bé với trò chơi dân gian”; Góc “Bé khám phá trải nghiệm” “ Thư viện của bé” ngay khu vực cầu thang để cho trẻ hoạt động. Qua các góc chơi rèn cho trẻ kỹ năng tự phục vụ phong phú như kỹ năng tết tóc, kỹ năng buộc dây giày, kỹ năng cài cúc áo Trẻ được vui chơi ở các góc theo cách thức “Học bằng chơi, chơi bằng học”. Trẻ có nhiều cơ hội thực hành và học hỏi nhiều kiến thức, trẻ có nhiều lựa chọn và thực hiện các hoạt động. Tất cả các trẻ khi tham gia vào hoạt động không phải cùng làm một việc trong cùng một thời điểm. Trẻ được tự mình lựa chọn học liệu và hoạt động của trẻ chủ động hơn trong khi chơi. Đồng thời trẻ có thể hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, được hoạt động tập thể, không những phát triển mối quan hệ qua lại giữa trẻ và trẻ, giúp chúng thể hiện rõ ý thức làm chủ, độc lập mà còn giúp trẻ sẽ nâng cao được ý thức trách nhiệm của bản thân về việc cất xếp và sử dụng đồ dùng đồ chơi đúng nơi quy định, lấy 7 ở đâu, chỗ nào sẽ cất đúng vào nơi đó đúng mục đích và yêu cầu của hoạt động góp phần hình thành kĩ năng lập cho trẻ ngay từ nhỏ mà không tốn nhiều thời gian và công sức, lại tạo được sự thoải mái, không gò bó đối với trẻ. Thông qua kỹ năng được thực hiện các bài tập trẻ sẽ rèn luyện tính độc lập, biết tự phục vụ bản + Môi trường tinh thần. Để trẻ hứng thú tham gia các hoạt động, việc tạo môi trường tinh thần tốt là không thể thiếu, trong các hoạt động ở mọi lúc mọi nơi tôi luôn tạo cho trẻ một bầu không khí vui tươi, lành mạnh, thoải mái giúp trẻ được vui chơi, khám phá đạt hiệu quả cao nhất. Tôi luôn thực hiện tốt mọi chỉ đạo của nhà trường về xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện. Vì vậy trong việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ tôi không ép buộc, bắt trẻ phải làm một cái gì đó mà trẻ không muốn. Bên cạnh đó, cách cô trò chuyện với trẻ vui vẻ, ân cần, cách cô giáo dục trẻ nói chuyện với người lớn và bạn bè, cách cô và trẻ cùng chơi cùng tham gia các hoạt động cũng góp phần không nhỏ tạo nên một môi trường tinh thần thoải mái, hứng thú cho trẻ. Trong giờ đón trẻ buổi sáng. Tôi luôn ân cần, niềm nở đón trẻ và chú ý tới tâm lý, sức khỏe cũng như những thay đổi của trẻ. Biết trẻ rất thích được khen nên tôi thường khen ngợi trẻ như: Hôm nay mẹ buộc tóc cho con rất xinh, con có đôi giầy đáng yêu quá, con tự đi giầy hay mẹ giúp con? cũng giúp cho trẻ có một ngày mới vui vẻ, hứng thú hơn Trong các hoạt động học tập và vui chơi, tôi luôn tạo những tình huống, những hoạt cảnh giúp trẻ hứng thú, lôi quấn hơn, trong khi chơi tôi luôn tạo tâm thế thoải mái, giúp trẻ phát huy tính tự chủ, tích cực bằng cách cho trẻ tự chọn, tự thay đổi góc chơi và tự rủ bạn cùng chơi cho mình. Điều đó cũng góp phần không nhỏ tạo cho trẻ tính chủ động, trẻ cảm thấy thích thú hơn khi tham gia hoạt động. 8 Hình ảnh minh họa: Bé chơi hoạt động góc Qua việc tạo môi trường như trên, tôi thấy trẻ lớp tôi đã có ý thức và có kỹ năng hơn vì thông qua hình ảnh giúp nhắc nhở trẻ thực hiện thường xuyên, nhờ đó sẽ tạo thành thói quen và trẻ trở nên chủ động hơn. * Biện pháp 3: Tạo cơ hội cho trẻ tự phục vụ mọi lúc mọi nơi + Thông qua hoạt động đón trẻ, thể dục sáng và trả trẻ. Hoạt động đón trẻ: Tôi nhận thấy rằng việc dạy kỹ năng chủ yếu ở hoạt động này là kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng ứng xử và giáo dục lễ giáo. Cô giáo thường xuyên trò chuyện với trẻ, rèn cho trẻ kỹ năng giao tiếp, tự cất đồ dùng cá nhân (cất dép, cất mũ, áo, khẩu trang, ba lô đúng vị trí). Dạy trẻ chào hỏi lễ phép trước khi vào lớp, cô hỏi thăm và trò chuyện với trẻ. Ngay từ đầu năm học tôi đã dán ký hiệu riêng của trẻ trên từng cánh tủ, cho trẻ nhớ ký hiệu của mình sau đó nhắc nhở trẻ tự cất và lấy đồ dùng cá nhân đúng ngăn tủ của mình. 9 Ví dụ: Giờ đón trẻ: tôi đón trẻ với thái độ vui vẻ, niềm nở, nhắc nhở trẻ chào cô giáo, chào bố mẹ, tự cất đồ dùng cá nhân, trò chuyện với trẻ và trao đổi với phụ huynh về tình hình học tập của trẻ ở lớp cũng như những việc trẻ đã làm được khi ở nhà. Hoạt động thể dục sáng: Ở hoạt động này tôi đã cho trẻ thực hiện kỹ năng tự phục vụ như cho trẻ tự đi giầy dép, đi xuống sân trường theo hàng lối, trẻ giúp cô mang dụng cụ thể dục xuống sân, giúp cô chia dụng cụ cho các bạn, tự xếp hàng ngay ngắn để tập thể dục, sau khi tập xong trẻ tự giác dồn hàng theo hiệu lệnh của cô giáo và tự mình cất dụng cụ vào giỏ và đi về lớp theo hàng, không chạy nhảy hoặc chen lấn, xô đẩy các bạn Hình ảnh minh họa: Bé xếp thẳng hàng tập thể dục sáng Hoạt động trả trẻ: Tôi rèn kỹ năng cho trẻ bằng cách nhắc nhở trẻ trước khi về cất ghế đúng nơi quy định, cất đúng chỗ, xếp chồng gọn gàng. Nhắc trẻ chào cô giáo và các bạn trước khi ra về Những việc tưởng chừng như đơn giản này giúp cho trẻ rất nhiều trong ý thức thực hiện nội quy cũng như ý thức giữ gìn đồ dùng cá nhân, không ỷ lại phụ thuộc vào người lớn nữa nữa. 10 + Thông qua hoạt động học. Hoạt động học cũng góp phận tạo cơ hội cho trẻ được thực hiện kỹ năng tự phục vụ hiệu quả, tuy nhiên việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ chưa trở thành một môn học với một giáo trình chuẩn được áp dụng trong nhà trường. Vì vậy để cung cấp được kiến thức, kỹ năng, giúp trẻ hiểu, cảm nhận đầy đủ và sâu sắc nội dung bài học liên quan đến giáo dục kỹ năng tự phục vụ thì qua mỗi hoạt động tôi luôn quan sát, tìm tòi để lựa chọn hình thức lồng ghép phù hợp để giúp trẻ nâng cao kỹ năng tự phục vụ một cách tốt nhất. Hình ảnh minh họa: Bé tự lấy đồ dùng ngồi học theo tổ Khi dạy trẻ làm quen với toán tôi đã định hướng để trẻ tự lấy đồ dùng theo tổ, đến giờ hoạt động tôi hướng dẫn trẻ ở tổ nào sẽ tự về tổ đó để học, sau khi kết thúc hoạt động trẻ tự mình cất đồ dùng đúng chỗ. Hình thức này đã giúp trẻ hình thành ý thức tự phục vụ và tính tự giác. Ở chủ đề bản thân, khi trẻ tìm hiểu về các đồ dùng cá nhân của trẻ, tôi sẽ tích hợp để trẻ được thực hiện kỹ năng tự phục vụ như: gấp quần áo, phơi quần áo, tự đi giầy dép , khi tìm hiểu về các bộ phận trên cơ thể tôi giáo dục trẻ giữ vệ sinh cá nhân bằng các hành động thiết thực như: rửa tay, rửa mặt, đánh răng, chải đầu, tự xúc cơm ăn và ăn đầy đủ các chất để cơ thể khỏe mạnh, thông minh. 11 Không chỉ ở tiết học làm quen với toán hay tiết khám phá mà ở tất cả các hoạt động học tôi đều khuyến khích và tạo cơ hội cho trẻ được thực hiện kỹ năng tự phục vụ như: Tự lấy ghế, tự lấy bút và vở, học xong các con tự cất đồ dùng đúng nơi quy định. + Thông qua hoạt động vui chơi. Với trẻ mầm non, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo, hoạt động vui chơi chính là một hoạt động phản ánh thực cuộc sống xã hội thu nhỏ. Khi tham gia chơi trẻ được đứng ở vị trí chủ thể của hành động chơi, trẻ có thể được tự mình quyết định làm lấy những gì mà mình thích chứ không phải là những gì người khác ép buộc. Hoạt động vui chơi đối với trẻ là hoạt động để rèn luyện các chức năng tâm lý, sinh lý. Chơi là để phát triển các mặt thể chất và tinh thần. Chơi là để học hỏi làm người, là để phát triển nhân cách một cách toàn diện, chơi cũng là cách để rèn luyện và phát huy khả năng tự phục vụ. Khi chơi trẻ luôn luôn mong muốn mình được tự giải quyết lấy mọi tình huống, trẻ có xu hướng tự hoạt động mà không cần sự giúp đỡ của ai. Trẻ có thể tự tiến hành trò chơi và chơi một cách vui vẻ, hăng say, thích thú. Ở các góc chơi trẻ thể hiện các vai chơi, đóng làm người lớn bắt chước làm những công việc của người lớn. Cũng chính tại hoạt động chơi góc trẻ sẽ bộc lộ sự sáng tạo và những kinh nghiệm của bản thân. Trong quá trình chơi trẻ học hỏi được cách ứng xử giao tiếp, yêu thương các bạn trong lớp, trẻ yêu thiên nhiên và thế giới đồ vật. Góp phần rèn cho trẻ kỹ năng tự lập, tự phục vụ. Ví dụ: Trước khi trẻ bắt đầu về các góc chơi tôi luôn có những câu hỏi gợi ý để trẻ tự chọn góc chơi mà mình thích như: Bạn nào thích chơi ở góc học tập, ở đó con sẽ chơi gì? Con cần những đồ dùng gì để chơi? Khi trẻ đang chơi trong góc xây dựng, tôi nhập vai chơi nhẹ nhàng sau đó đặt một số câu hỏi gợi ý trẻ như. Nếu muốn xây vườn bách thú các bác cần những gì? Sẽ xây như thế nào? Nếu thiếu vật liệu thì phải làm sao? Muốn chở được gạch để xây dựng các con cần có cái gì? 12 Với những câu hỏi và cách tạo tình huống đó tôi đã giúp trẻ tăng thêm kích thích, tính sáng tạo, tư duy và dần dần trẻ biết mình phải làm gì và giúp đỡ người khác trong trường hợp như thế nào. Khi trẻ chơi xong tôi sẽ nhắc nhở trẻ tự cất đồ dùng, đồ chơi về đúng nơi quy định một cách gọn gàng, ngăn nắp. + Thông qua hoạt động ngoài trời. Để hoạt động ngoài trời góp phần tích cực vào việc nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ tôi đã lựa chọn nội dung sao cho phù hợp nhằm phát huy hết khả năng của trẻ như: giúp cô giáo mang theo đồ dùng, đồ chơi ra sân trường, hướng dẫn cho trẻ nhặt lá cây, nhặt rác ở sân trường, cho trẻ biết tưới cây nhổ cỏ, bảo vệ môi trường đồng thời rèn cho trẻ ý thức tự phục vụ và chăm sóc những gì gần gũi xung quanh trẻ. Rèn cho trẻ thói quen biết xếp hàng khi tham gia vào các hoạt động chung. Tôi cho trẻ lần lượt xếp hàng ngay ngắn, không xô đẩy, đùa nghịch, đi theo hàng khi ra sân, và khi về lớp. - Thông qua các hoạt động khác trong ngày. Chúng ta đều biết, trẻ ở độ tuổi này rất thích làm mọi việc mà luôn muốn thể hiện mình bằng mọi công việc mặc dù không cần biết kết quả sẽ như thế nào. Nhưng chính người lớn chúng ta cần phải rèn dũa, uấn nắn sao cho những hành động, những việc làm của trẻ trở nên hiệu quả và có ý nghĩa. * Hoạt động vệ sinh: Ngoài các hoạt động giáo dục thì hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng cũng là cơ hội để trẻ được thực hiện kỹ năng tự phục vụ, các hành động ở thời điểm này diễn ra thường xuyên tạo nên những kỹ năng tự phục vụ như: rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, rửa mặt, đánh răng, tắm, chải đầu tóc gọn gàng. Để có một cơ thể khỏe mạnh thì việc thực hiện vệ sinh cá nhân là rất cần thiết. Ngay từ đầu năm tôi đã chú trọng đến việc lồng ghép rèn trẻ các thao tác vệ sinh cá nhân như rửa tay, rửa mặt, đánh răng vào mọi lúc mọi nơi. Ví dụ: Hoạt động rửa tay 13 Tôi cùng trẻ trò chuyện về lợi ích của việc rửa tay, hỏi cách rửa tay theo quy trình 6 bước. Đặt một số câu hỏi gợi ý: Con rửa tay vào những lúc nào? Khi rửa tay con phải vặn nước và rửa như thế nào khỏi bắn nước? Và cho trẻ thực hành. Qua đó cô giáo dục trẻ biết giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ. Hình ảnh minh họa: Bé rửa tay trước khi ăn cơm Khi trẻ đã có những kỹ năng làm công việc tự phục vụ thì trẻ sẽ làm một cách tự giác và tự tin hơn. * Hoạt động ăn - ngủ: Giờ ăn: Có nhiều phụ huynh cho rằng làm sao cho trẻ ăn nhanh ăn xong là được, điều này chưa đúng với nội dung giáo dục trẻ mầm non bởi giờ ăn là một trong những hoạt động tạo thói quen vệ sinh trong ăn uống, đây là lúc trẻ thực hiện hành vi văn minh và ý thức tự giác nhiều nhất. Trước giờ ăn tôi hướng dẫn trẻ chuẩn bị, ghế, lấy khăn, lấy đĩa đựng cơm rơi, chia bát thìa giúp cô sau đó cho trẻ xếp hàng rửa tay khi trẻ có thói quen này trẻ sẽ biết tự phục vụ và giữ gìn vệ sinh cá nhân. Đến giờ ăn tôi cho các trẻ lần lượt lên lấy cơm cho mình và cho bạn để trẻ biết khả năng của bản thân không những tự phục vụ mà còn giúp đỡ bạn. Tôi rèn cho trẻ thói quen tự xúc ăn hết suất, biết xin thêm khi muốn ăn nữa, ăn không làm rơi vãi cơm ra bàn, nhặt cơm rơi vào đĩa. 14 Khi ăn xong trẻ biết cất bát, thìa đúng chỗ, lau bàn, cất ghế, lau miệng, đi vệ sinh, lấy gối về chỗ để nằm ngủ. Những công việc nhỏ thường nhật này giúp không những trẻ học được thói quen văn minh lịch sự trong ăn uống, vệ sinh mà còn giúp trẻ thực hiện kỹ năng tự phục vụ một cách hiệu quả. Vai trò của cô trong hoạt động này rất quan trọng vì là người quan sát bao quát, hướng dẫn, động viên, khen ngợi, khuyến khích giúp đỡ trẻ tích cực tham gia. Giờ ngủ: Trước khi trẻ đi ngủ, thời gian đầu tôi tự chuẩn bị hết cho trẻ ngủ như : kê phản, trải chiếu, chia gối và cho trẻ đứng xem với mục đích để trẻ nhìn và ghi nhớ các thao tác của cô, dần dần tôi cho trẻ tập làm theo nhóm và rồi từ đó trở thành việc làm thường xuyên với mỗi nhóm bạn, giúp giáo dục trẻ có kỹ năng tự phục vụ bản thân mình và mọi người thân xung quanh. * Hoạt động lao động – vệ sinh Ở hoạt động này tôi sẽ cho trẻ thực hiện theo nhóm với hình thức phân công công việc nhưng trẻ tham gia tự nguyện. Cụ thể là tôi sẽ hỏi ý kiến từng nhóm xem trẻ thích hoạt động nào? Các hoạt động như: lau chùi vệ sinh đồ dùng đồ chơi, lau lá, tưới cây, phơi khăn mặt, sắp xếp lại tất cả đồ dùng đồ chơi trong lơp gọn gàng, ngăn nắp. Hình ảnh minh họa: Bé lau lá tưới cây 15 Với trẻ 3 tuổi, tất cả những công việc trên trẻ đã có thể thực hiện được, nếu được rèn luyện thường xuyên trẻ sẽ có kỹ năng rất tốt, khi đã có kỹ năng trẻ sẽ tự tin hơn và cảm thấy hứng thú khi được tham gia hoạt động, điều này có ảnh hưởng rất lớn đến nhân cách của trẻ sau này. * Hoạt động chiều Với hoạt động chiều tôi cho trẻ xem tranh ảnh hoặc video, dạy cho trẻ đọc các bài thơ, bài hát, kể cho trẻ nghe những câu chuyện đã sưu tầm mang tính giáo dục và rèn luyện kỹ năng tự phục vụ. Ngoài ra tôi còn trò chuyện với trẻ và ôn luyện lại các kỹ năng đã học để đánh giá sự thành thạo và khéo léo của trẻ như: kỹ năng gấp quần áo, mặc quần áo, xỏ giầy dép, phơi quần áo VD: Cô trò chuyện với trẻ: - Ở nhà các con đã làm được những việc gì để giúp bố mẹ? - Bạn nào sáng nay đã biết tự mặc quần áo để đi học? Con có thể lên thực hiện điều này không Hình ảnh minh họa: Bé tự mặc quần áo 16 Từ cách làm trên đã mang lại hiệu quả tương đối rõ rệt trong việc rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, trẻ không những biết cách tự phục vụ mình mà qua đó hình thành nhân cách sống cho trẻ một cách hiệu quả. Như vậy, muốn nâng cao cho trẻ kỹ năng tự phục vụ thì điều quan trọng là các hành vi đó phải xuất phát từ chính nhu cầu của trẻ, mang tính phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý trên cơ sở đòi hỏi trẻ có sự cố gắng cao, không áp đặt, đảm bảo tính vừa sức với trẻ. * Hoạt động nêu gương: Trẻ nhỏ rất thích được khen ngợi, vì vậy sau một ngày hoạt động, trước giờ trả trẻ, tôi thường cho trẻ nhận xét về những việc mình và các bạn đã làm được, sau đó động viên, khen ngợi trẻ để trẻ cảm thấy mình được khích lệ, điều đó khiến trẻ hứng thú hơn khi quyết định tham gia vào các hoạt động tại lớp. Biện pháp 4: Phối kết hợp với phụ huynh trong việc nâng cao kĩ năng tự phục vụ cho trẻ Việc phối kết hợp với phụ huynh là một yếu tố không thể thiếu trong giáo dục và nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Nếu có sự nhiệt tình của giáo viên và sự vào cuộc của gia đình sẽ giúp trẻ hình thành được kiến thức và kĩ năng tự phục vụ một cách hoàn thiện nhất. Ngay từ đầu năm học tôi rất chú trọng đến công tác phối kết hợp với phụ huynh vì nếu như không có sự giúp đỡ, hỗ trợ, phối kết hợp của phụ huynh về vật chất cũng như tinh thần đối với lớp, với trường thì quá trình chăm sóc giáo dục trẻ nói chung và việc rèn kỹ năng tự phục vụ nói riêng sẽ không đạt được kết quả như mong muốn. Tôi thường xuyên trao đổi với phụ huynh trong các giờ đón trả trẻ, trong các buổi họp phụ huynh để tuyên truyền tới các bậc phụ huynh về sự cần thiết của việc rèn kĩ năng tự phục vụ cho trẻ. Để các bậc phụ huynh biết được ở lớp trẻ học những gì, tôi đã giáo dục trẻ những kiến thức kỹ năng như thế nào thì tôi đã lập nhóm Zalo của lớp 3 tuổi A3, đưa phụ huynh của lớp vào nhóm, trao đổi thông tin về hoạt động của trẻ ở trên nhóm lớp. Tôi chụp những hình ảnh trẻ được rèn các kỹ năng tự phục vụ, hình 17 ảnh trẻ lao động nhặt lá, nhặt rác, mà trẻ thực hiện ở trường vào nhóm để các bậc phụ huynh biết. Phụ huynh tham gia vào các buổi trao đổi với giáo viên trên Zalo và phản hồi bằng những hình ảnh trẻ rèn kỹ năng tự phục vụ khi ở nhà. Các bậc phụ huynh có thể xem video, ảnh về các hoạt động tự phục vụ trên nhóm zalo để cùng hướng dẫn cho trẻ ở nhà như: tự mặc quần áo, đi giầy dép, rửa tay, rửa mặt, nhặt rác bỏ vào thùng, gấp quần áo * Kết quả khi thực hiện sáng kiến Bằng các biện pháp trên, qua một thời gian thực hiện, tôi nhận thấy trẻ lớp tôi đã tiến bộ rõ rệt, trẻ có thói quen tự phục vụ tốt hơn. Trẻ thích thú được giúp đỡ cô và tự tin với người lớn, trẻ chủ động và mong chờ được bố, mẹ, cô giáo và người lớn nhờ giúp. * Các bảng số liệu biểu đồ so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện biện pháp Như vậy, qua một hoc kỳ I “Một số biện pháp nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp mẫu giáo 3 - 4 tuổi A3 tại trường mầm non An Lập”, được sự hợp tác của trẻ, sự ủng hộ của đồng nghiêp và phụ huynh, tôi đã đạt được những kết quả sau: * Đối với giáo viên: Bản thân tôi thấy mình càng thêm yêu nghề mến trẻ, có kế hoạch cụ thể về việc tổ chức, nâng cao luyện kĩ năng tự phục vụ cho trẻ, chăm sóc hướng dẫn trẻ mọi lúc mọi nơi, thực hiện nghiêm túc chế độ sinh hoạt một ngày, có thêm nhiều cơ hội chia sẻ, học hỏi với đồng nghiệp, nâng cao hiệu quả trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ. * Đối với trẻ : Trẻ đã có những hiểu biết và kĩ năng tự phục vụ bản thân giúp trẻ tự tin, chủ động và biết cách xử lí tình huống trong cuộc sống đạt hiệu quả cao. Một số trẻ đã không còn ỷ lại vào người lớn, thích tự làm những việc tự phục vụ bản thân vì được khen ngợi và nêu gương. Tính đến thời điểm hiện tại so với khảo sát đầu năm học, số trẻ của lớp tôi phụ trách đã đạt được những kết quả như sau: 18 ĐẠT CHƯA ĐẠT ST TỶ TỶ NỘI DUNG SỐ SỐ T LỆ LỆ LƯỢNG LƯỢNG % % Trẻ biết cất đồ dùng cá nhân 1 đúng nơi quy định, cất dọn đồ 20/25 80% 5/25 20% dùng - đồ chơi Trẻ biết làm vệ sinh cá nhân (rửa 2 21/25 84% 4/25 16% tay, rửa măt, đi vệ sinh ) Trẻ biết cởi, mặc quần áo, đi 3 20/25 80% 5/25 20% giầy dép, gấp quần áo. Trẻ có ý thức tự phục vụ trong 5 21/25 84% 4/25 16% giờ ăn, ngủ Trẻ có ý thức lau chùi đồ chơi 4 22/25 88% 3/25 12% và vệ sinh môi trường. * Đối với phụ huynh: Các bậc phụ huynh rất vui phấn khởi khi thấy con em mình có ý thức và có kĩ năng tự phục vụ. Bản thân các bậc phụ huynh cũng đã hiểu được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ và thường xuyên cho con mình thực hiện những công việc vừa sức khi ở nhà. 7.2. Thuyết minh về phạm vi áp dụng biện pháp Sáng kiến này đã được tôi áp dụng vào tổ chức hoạt động ở lớp mẫu giáo 3 tuổi A3 và đã trao đổi với chị em trong tổ chuyên môn và được áp dụng tại các lớp 3 tuổi tại trường Mầm non An Lập. Tôi mong rằng được các bạn đồng nghiệp nghiên cứu và áp dụng rộng rãi hơn nữa. 7.3. Tuyết minh về lợi ích kinh tế, xã hộ của biện pháp (Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến lợi ích có thể thu được do áp dụng biện pháp trong phạm vi cơ sở) 19 Kỹ năng tự phục vụ có vai trò rất quan trọng với trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo 3 tuổi nói riêng. Thiếu kỹ năng tự phục vụ sẽ dẫn đến hệ lụy trẻ lười biếng, thụ động và khó khăn khi tham gia vào các hoạt động của tập thể. Vì thế, muốn trẻ có một nhân cách tốt và phát triển toàn diện, chúng ta cần rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ ngay từ những bậc học nhỏ nhất. Khi thường xuyên thực hiện các kỹ năng tự phục vụ, trẻ không chỉ biết cách tự chăm sóc, phục vụ bản thân mà còn biết cách phục vụ người khác trước hết là những người thân trong gia đình như ông, bà, bố mẹ, anh, chị, em. Những việc làm này còn giúp trẻ có thêm niềm vui, biết yêu thương mọi người, hình thành trách nhiệm với bản thân và người khác; Đẩy lùi tính lười biếng, ích kỷ và nhỏ nhen lúc nào cũng chỉ biết nghĩ cho cá nhân mình. Việc rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ cần được áp dụng càng sớm càng tốt và là vấn đề rất quan trọng và cấp thiết, rèn cho trẻ kỹ năng tự phục vụ được ví như hình ảnh “một mũi tên bắn ra trúng nhiều đích”, trẻ vừa biết tự chăm sóc bản thân, sẽ tự tin hơn khi bước vào cuộc sống, đồng thời, trẻ sẽ biết cách thể hiện sự quan tâm, chia sẻ đến người khác. Đó là mục tiêu không chỉ gia đình mà nhà trường và xã hội đang hướng tới để giáo dục trẻ thành người có nhân cách toàn diện. Trong quá trình thực hiện biện pháp tôi đã rút ra một số kinh nghiệm sau: Giáo viên phải có lòng yêu nghề, mến trẻ, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Đặc biệt phải có vốn kiến thức chuyên môn, có kinh nghiệm, biết xây dựng và sử dụng linh hoạt những phương pháp, biện pháp, thủ thuật trong các hoạt động hàng ngày của trẻ. Giáo viên phải nghiên cứu và hiểu được đặc điểm tâm lý của trẻ từ đó có những biện pháp phù hợp giúp trẻ hình thành nhân cách, biết lựa chọn những thói quen tốt loại bỏ những thói quen xấu và để trẻ tự tin tham gia hoạt động cùng bạn bè. Giáo viên cần xây dựng kế hoạch cụ thể, chi tiết cho mọi hoạt động trong ngày và việc lồng ghép để nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ sao cho phù hợp. Đồng thời phải thường xuyên bồi dưỡng, trau dồi nâng cao kiến thức về chuyên 20 môn nghiệp vụ cho bản thân để đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của ngành giáo dục cũng như của toàn xã hội. Giáo viên luôn phải là tấm gương sáng, yêu thương, tôn trọng và đối xử công bằng với trẻ, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ đặc biệt về mặt tinh thần, cô giáo cần kiên nhẫn, tránh nóng vội, không sợ mất thời gian, phải mạnh dạn, tự tin, dám nghĩ, dám làm khắc phục khó khăn để hoàn thành ý tưởng. Tuyệt đối không được xem nhẹ việc cho trẻ thực hiện các kỹ năng tự phục vụ trong suốt quá trình chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục trẻ. Tránh làm thay, làm giúp cho trẻ, luôn tạo cơ hội cho trẻ được chủ động, tăng phần trách nhiệm. Luôn có sự gắn kết chặt chẽ giữa gia đình và giáo viên, cần giáo dục một cách liền mạch, không ngắt quãng, cũng như luôn phân công việc rõ ràng cho trẻ và luôn duy trì những thói quen tốt. * Đối với nhà trường: Thường xuyên theo dõi, đôn đốc nhắc nhở, dự giờ rút kinh nghiệm, hướng dẫn cho giáo viên các biện pháp nâng cao kĩ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo 3 tuổi Các cấp lãnh đạo tạo điều kiện tổ chức những buổi chuyên đề về nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo 3 tuổi để các giáo viên được trao đổi học tập kinh nghiệm lẫn nhau. Trên đây là “Một số biện pháp nâng cao kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp mẫu giáo 3 - 4 tuổi A3 tại trường mầm non An Lập, Huyện Sơn Động” của cá nhân tôi. Tôi rất mong được sự quan tâm, góp ý của các cấp lãnh đạo để tôi tiếp tục thực hiện biện pháp được hoàn thiện trong những năm học tiếp theo và được áp dụng rộng rãi hơn. * Cam kết: Tôi xin cam đoan nhưng điều khai trên đây là đúng sự thật và không sao chép hoặc vi pham bản quyền. XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG TÁC GIẢ ( Chữ kí, dấu) (Chữ kí và họ tên Lã Thị Hiền