Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi học tốt hoạt động làm quen chữ cái - Bế Thị Thơm

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ I. Lý do chọn đề tài Giáo dục mầm non là giai đoạn khởi đầu đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ, mục tiêu của giáo dục mầm non là giáo dục tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách trẻ một cách toàn diện được lồng ghép vào các môn học. Đối với trẻ mẫu giáo lớn, dạy trẻ Làm quen với chữ cái là một trong những nội dung quan trọng. Từ đó đã giúp trẻ bước đầu nhận biết được các chữ cái và phát âm chuẩn các chữ cái trong các từ trọn vẹn, phát triển ở trẻ khả năng quan sát, so sánh và phát triển ngôn ngữ khi trẻ đã thuộc và phát âm chuẩn các chữ cái thì trẻ sẽ dễ dàng làm quen với cách tô và viết chữ để chuẩn bị tâm thế vững vàng khi bước vào lớp 1. Ngoài ra việc cho trẻ làm quen với chữ cái còn phát triển tư duy trực quan hành động, tư duy trực quan hình tượng và đặc biệt là phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ. Khi trẻ làm quen với chữ cái, các cơ ngón tay, cơ bàn tay của trẻ phải hoạt động nhiều hơn, qua đó cũng phát triển cơ thể trẻ . Mặt khác khi cho trẻ làm quen với chữ cái còn giáo dục tình cảm, mở rộng hiểu biết cho trẻ, trẻ được phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt, đồng thời giúp trẻ phát triển khả năng ghi nhớ, tri giác từ trọn vẹn trong các bài thơ, câu đố, câu chuyện, đồng dao, biết miêu tả, diễn đạt sự việc hoặc ý muốn của mình bằng câu đầy đủ. Thông qua nhiều hoạt động nhằm tạo ra được sự hứng thú, lòng ham muốn đi học lớp 1 của trẻ khi bước vào trường tiểu học. Thế nhưng trong quá trình dạy trẻ Làm quen chữ cái để giúp trẻ nhận biết sâu sắc, có được những kiến thức mà mình mong muốn thì vấn đề không thể thiếu được ở đây đó là: Giáo viên cần phải tìm tòi, khám phá, nghiên cứu để truyền tải những kiến thức nội dung cần mang đến cho trẻ, sao cho trẻ cảm thấy đơn giản, gần gũi mà lại dễ hiểu. Như vậy giờ học mới có hiệu quả. Để đạt được điều đó thì giáo viên phải tìm ra phương pháp mới sáng tạo giúp trẻ tiếp thu một cách dễ dàng hơn, qua đó để trẻ được hoạt động một cách tích cực hơn. Trong thời gian đầu năm học tôi đã tổ chức cho trẻ tham gia hoạt động làm quen chữ cái tôi luôn thực hiện đầy đủ, đúng trình tự các bước, các phần, bài dạy có đầy đủ nội dung, kiến thức đề ra. Trong hoạt động đã chuẩn bị đầy đủ đồ dùng dạy học nhưng tôi nhận thấy vẫn chưa phát huy được tính tích cực của trẻ. Trong giờ học trẻ thường không tập trung chú ý, không hăng hái giơ tay phát biểu ý kiến dẫn tới khả năng ghi nhớ, quan sát, phân biệt, so sánh của trẻ còn kém. Và có nhiều trẻ kiến thức nắm bắt được không chắc chắn, hay quên, khi hỏi lại thường trả lời ấp úng, không chính xác, rõ ràng Với tình trạng trên mỗi khi tổ chức hoạt động Làm quen chữ cái chất lượng của lớp rất thấp thường không đạt yêu cầu đề ra. Từ những nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động Làm quen với chữ cái và từ thực tế trên tôi luôn băn khoăn, suy nghĩ cần phải làm gì? Làm thế nào để phát huy được tính tích cực, tạo sự hứng thú, nhận thức nhanh và hiệu quả mà trẻ không nhàm chán nên tôi mạnh dạn chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi học tốt hoạt động làm quen chữ cái” tại trường mầm non nơi tôi đang công tác để góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động Làm quen chữ cái cho bản thân và bạn bè đồng nghiệp. 2. Mục đích nghiên cứu. Đề tài nghiên cứu nhằm tìm ra một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi học tốt hoạt động Làm quen chữ cái. Đánh giá thực trạng về việc tổ chức hoạt động Làm quen chữ cái cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trường mầm non 3. Đối tượng nghiên cứu Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi học tốt hoạt động Làm quen chữ cái. 4. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm Khảo sát thực nghiệm trên trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi ở trường mầm non nơi tôi đang công tác với tổng số 21 học sinh. 5. Phương pháp nghiên cứu Nhóm phương pháp quan sát; Nhóm phương pháp thực hành, trải nghiệm; Phương pháp kiểm tra đánh giá; Phương pháp động viên khuyến khích. 6. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu Đề tài được thực hiện tại lớp mẫu giáo 5Tuổi khu Dần trường mầm non Hữu Sản với tổng số 21 học sinh. Được thực hiện từ tháng 09 năm 2020 đến tháng 5 năm 2021 PHẦN II: NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Cơ sở lý luận “Trẻ em hôm nay - Thế giới ngày mai”, những chủ nhân tương lai của đất nước ngày hôm nay cần phải được quan tâm chăm sóc, được phát triển toàn diện để “ngày mai” đứng lên làm chủ đất nước. Giáo dục mầm non chính là bước đường đầu tiên của trẻ về quá trình học tập. Trẻ mầm non vui chơi là chủ đạo, thông qua chơi mà trẻ học được những kiến thức cơ bản về con người, môi trường xung quanh trẻ. Đặc biệt trẻ mầu giáo 5- 6 tuổi sẽ phải dần dần hình thành môi trường học tập để chuẩn bị tâm thế vào lớp 1. Việc cho trẻ làm quen 29 chữ cái chính là cơ sở cho việc trẻ học tiếng việt ở lớp 1 sau này, theo quan điểm tích hợp phương pháp giáo dục việc cho trẻ làm quen với 29 chữ cái cần phải được tiến hành một cách tự nhiên, bắt đầu từ những hoạt động gần gũi có ý nghĩa đối với trẻ, thông qua các trò chơi, trẻ được trải nghiệm tìm tòi khám phá, phát huy hết tính tích cực của trẻ để trẻ tiếp thu 1 cách nhẹ nhàng mà không bị gò bó, áp đặt. Trên thực tế hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái lại là một hoạt động không hề dễ dàng đối với giáo viên bởi: Làm thế nào để trẻ “học mà chơi, chơi mà học” để trẻ nhớ được, nhận biết và phát âm được những chữ cái đã được học trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Đó cũng là một nhiệm vụ mà bản thân tôi đã không ít lần bị lúng túng khi thấy mục đích cuối cùng mình muốn trẻ đạt được lại chưa trọn vẹn. Trẻ cứ nhớ nhớ, quên quên, nhầm lẫn chữ nọ với chữ kia... Hoạt động hàng ngày ở trường mầm non cho một nhóm, lớp là rất nhiều và thường xuyên thay đổi, quỹ thời gian thì nhiều nhưng dành riêng cho việc làm quen chữ cái của trẻ lại có hạn... Ngay từ đầu năm học tôi đã tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ và dựa vào điều kiện thực tế của nhà trường, của lớp. Với mong muốn tổ chức các hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái sao cho thu hút sự tham gia tích cực của trẻ, giúp trẻ được phát huy hết năng lực của mình, mang lại một kết quả tốt. Từ những cơ sở lý luận trên cũng như từ thực tế quá trình giảng dạy nên tôi đã quyết định lựa chọn đề tài để nghiên cứu cho năm học này. II. Khảo sát thực trạng. 1. Đặc điểm tình hình chung: Năm học 2021 - 2022 tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công chủ nhiệm lớp mẫu giáo 5-6 tuổi khu Dần gồm 2 giáo viên với tổng số 21 học sinh. Trong đó có 10 học sinh nữ, 11 học sinh nam, 21/21 trẻ là dân tộc tày. Số trẻ ra lớp đạt 100% phổ cập giáo dục trẻ em 5 tuổi và có những thuận lợi, khó khăn như sau: a. Thuận lợi: Được sự chỉ đạo sát sao về chuyên môn của phòng Giáo dục và sự quan tâm của Ban Giám hiệu nhà trường về cơ sở vật chất cũng như trang thiết bị dạy học được đầu tư đầy đủ đồ dùng, trang thiết bị theo thông tư 02 và thông tư 34. Các giáo viên đứng lớp đều đạt trên chuẩn và là các giáo viên dạy giỏi cấp huyện trong những năm học gần đây. Bản thân đã trải qua nhiều năm được trải nghiệm thực tế trên lớp với trẻ, đồng thời được tham gia học hỏi kinh nghiệm qua bạn bè đồng nghiệp nên cũng đã học được một số kinh nghiệm trong phương pháp giảng dạy. Trẻ ở cùng một độ tuổi nên mức độ nhận thức tương đối đồng đều. Chính vì vậy cũng thuận lợi cho việc tiếp thu kiến thức do cô truyền đạt. b. Khó khăn: Đồ dùng trực quan phục vụ cho hoạt động còn sơ sài, chưa sáng tạo dẫn đến giờ học còn khô khan cứng nhắc, chưa phát huy được tính tích cực của trẻ. Một số trẻ còn nhận thức chậm, tư duy chưa nhạy bén; Một số trẻ do được bố mẹ nuông chiều từ bé nên rất hiếu động. Do tình hình nghỉ phòng chống dịch bệnh covid-19 kéo dài làm ảnh hưởng đến khả năng nhận thức của trẻ . Một số bậc phụ huynh còn quá trú trọng đến việc làm ăn kinh tế, ít quan tâm đến việc học tập của con. Khi có thời gian ở nhà không dành thời gian học cùng con mà chỉ cho con xem điện thoại, Ipad, ti vi.... 2. Số liệu điều tra trước khi thực hiện. Từ những thuận lợi và khó khăn trên, ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng kết quả đầu năm như sau: Bảng 1: Bảng khảo sát kết quả đầu năm. Kết quả STT Nội dung Tổng số Đạt Tỉ lệ Chưa Tỉ lệ đạt - Trẻ nhận biết và phát âm 1 đúng 29 chữ cái 21 4/21 13% 17/21 87% - Trẻ hứng thú, tích cực tham 2 gia hoạt động làm quen chữ 21 5/21 16% 16/21 84% cái - Trẻ biết chơi trò chơi chữ 3 cái 21 6/21 20% 15/21 80% - Trẻ biết tô, đồ các nét chữ 4 sao chép một số ký hiệu, chữ 21 2/21 6% 19/21 94% cái, tên của mình Qua kết quả khảo sát thực trạng trên là một giáo viên phụ trách lớp tôi luôn suy nghĩ, trăn chở phải làm sao để có các giải pháp tích cực để nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi học tốt hoạt động làm quen với chữ cái giúp trẻ phát triển một cách toàn diện.Tôi đã suy nghĩ và tìm ra một số biện pháp như sau: 3. Những biện pháp thực hiện đề tài. 3.1. Biện pháp thứ nhất: Sử dụng đồ dùng đồ chơi tự tạo trong hoạt động Làm quen chữ cái. 3.2. Biện pháp thứ hai: Xây dựng môi trường cho trẻ làm quen với chữ cái. 3.3. Biện pháp thứ ba: Sáng tạo, linh hoạt thay đổi hình thức trong quá trình tổ chức cho trẻ “Làm quen chữ cái” 3.4. Biện pháp thứ tư Cho trẻ làm quen chữ cái ở mọi lúc mọi nơi. 3.5. Biện pháp thứ năm: Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động làm quen chữ cái. 3.6. Biện pháp thứ sáu:Làm tốt công tác phối hợp với phụ huynh học sinh. 4. Biện pháp thực hiện (Biện pháp từng phần) 4.1: Biện pháp thứ nhất: Sử dụng đồ dùng đồ chơi tự tạo trong hoạt động “Làm quen chữ cái”. Mục đích: Để thực hiện tốt quan điểm giáo dục “ Lấy trẻ làm trung tâm” thì đồ dùng, đồ chơi cho trẻ là vô cùng quan trọng, đặc biệt là đối với hoạt động Làm quen chữ cái. Bởi vì tư duy của trẻ mẫu giáo là tư duy trực quan hành động. Vì vậy theo tôi đồ dùng, đồ chơi phục vụ giảng dạy là rất cần thiết, đồ dùng, đồ chơi là chiếc cầu nối giữa trẻ và hoạt động nhận thức, cho trẻ hoạt động với đồ dùng, đồ chơi là cách thức giúp trẻ lĩnh hội kinh nghiệm sống sau này. Một hoạt động học không thể đạt kết quả cao nếu như thiếu đồ dùng giảng dạy. Do đó việc lựa chọn đồ dùng phù hợp với tiết dạy sẽ giúp trẻ có cảm giác mới lạ, hấp dẫn, lôi cuốn, thu thút sự chú ý của trẻ. Đồ dùng trực quan cũng như những đồ dùng để phục vụ cho các cháu trong hoạt động “Làm quen chữ cái” phải đẹp, an toàn, dễ sử dụng, sinh động. Phương pháp thực hiện: Thay bằng các thẻ chữ cái thông thường tôi dùng xốp, đề can, vỏ hộp bánh kẹo, bìa cát tông, giấy Ao, giây thép, băng dính hai mặt để làm bộ đồ dùng học chữ cái mỗi loại đều có số lượng 30 đủ để mỗi trẻ đều được hoạt động. Ví dụ: Tôi dùng các nắp chai nhựa, giấy dạ, băng dính gai để làm những bông hoa có gắn các chữ cái để trẻ chơi trò chơi. Tôi dùng bìa cát tông, keo nến, vỏ lon bia và các chữ cái để làm những chú ngựa cho trẻ chơi trò chơi “ Đua ngựa tìm lục lạc” đồ dùng đó có thể sử dụng trong hoạt động trò chơi với các nhóm chữ khác nhau. Hay: Với chủ điểm “Thế giới thực vật” thì tôi sử dụng tại lớp với những vật dụng gần gũi với trẻ như: cắt xốp màu thành một cây to sau đó cho trẻ vẽ cắt dán hoặc sưu tầm hoạ báo tranh ảnh về các loại lá, hột hạt cho trẻ cắt các chữ cái l,m,n và cho tô màu, in chữ xếp theo chữ mẫu. Khi cho trẻ làm quen với chữ cái u,ư trong chủ đề “Động vật” thì tôi sưu tầm các bức tranh có hình ảnh các con vật có chứa từ như: sư tử, gấu đen, chuột túi, hươu cao cổ để trẻ tìm chữ cái trong từ. Trong hoạt động học dạy trẻ chơi trò chơi với chữ cái i, t, c chủ đề “ Tết và mùa xuân” tôi đã sưu tầm các hình ảnh về chợ tết, tranh thơ có chứa chữ cái i, t, c cho trẻ tìm và gạch chân . Ngoài ra tôi còn sử dụng các tranh ảnh và đồ dùng tự tạo do chính tay các con làm ra trong các hoạt động học steam để cho trẻ thực hành qua đó hiệu quả của bài dạy được nâng cao, trẻ hứng thú hơn tích cực hoạt động hơn. Ví dụ: Trong giờ học steam tuần III tháng 3 Chủ đề nhánh “Phân loại nhóm phương tiện giao thông” tôi đã cho trẻ thực hành làm những chiếc xe ô tô sau đó cho trẻ dán tên các chữ cái cho trẻ phát âm chữ cái đó . Kết quả: Bản thân tôi qua thời gian nghiên cứu và áp dụng phương pháp này tôi cũng tự làm được rất nhiều đồ đùng đồ chơi theo từng chủ đề sự kiện, từng tiết học, theo nội dung giáo dục của tháng, từ đó đồ dùng dạy học cũng như đồ chơi của lớp tôi ngày càng phong phú và đa dạng để cho trẻ tham gia vào các hoạt động đặc biệt là hoạt động làm quen chữ cái tôi thấy trẻ hứng thú hơn, tích cực hơn trong giờ học. Ảnh 1: Đồ dùng đồ chơi tự tạo 4.2. Biện pháp thứ 2: Xây dựng môi trường cho trẻ làm quen chữ cái. Mục đích: Như chúng ta đã biết mục tiêu của giáo dục mầm non năm học 2020- 2021 là xây dựng “Trường, lớp mầm non hạnh phúc” vậy việc tạo môi trường là một điều kiện không thể thiếu vừa giúp trẻ được làm quen với các chữ cái mới đồng thời còn là một biện pháp hữu hiệu để trẻ thường xuyên được ôn luyện nhận biết các chữ cái đã học. Hiểu rõ về tầm quan trọng đó ngay từ đầu năm học tôi đã trú trọng xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động. Biện pháp thực hiện: * Xây dựng môi trường trong lớp học: Tôi đã thay đổi lại môi trường học tập trong lớp tạo ra môi trường đẹp, hấp dẫn trẻ bằng cách tìm hiểu yêu cầu của các chủ đề, căn cứ vào cấu trúc phòng học của lớp mình, đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi để tạo môi trường đẹp xung quanh trẻ. Tôi chú trọng đến các vị trí quan trọng của lớp để đưa các loại chữ cái và các từ chỉ dẫn một cách hợp lý. Với các từ chỉ dẫn tôi cũng đặc biệt quan tâm về 2 loại chữ: Chữ in thường và chữ viết thường. Có những loại tôi trực tiếp viết bằng chữ viết thường để gắn vào như các loại rau, củ, quả, các đồ vật , đồ chơi ... Tôi cũng chú ý các cỡ chữ như biểu bảng to thì cỡ chữ to rõ ràng để nổi bật như : Tên chủ đề, tên các góc chơi, tên bảng theo dõi, tên bảng chữ cái... Còn các đồ dùng, con vật tại các góc chơi thì chữ nhỏ hơn. Các loại từ chỉ dẫn tôi cũng chú ý nhiều màu sắc khác nhau để trẻ được làm quen và khắc sâu hơn. Ở xung quanh lớp tôi đều viết tiếng và từ tương ứng, như hộp đựng hoa lá, rổ đựng hình, rổ đồ chơi. Hoặc dán xung quanh lớp các cụm từ ở các góc, tên của trẻ, tên đồ dùng, tất cả đều phải vừa tầm nhìn với trẻ. Hoặc có những bức vẽ của trẻ được viết tên trẻ vào phía trái, làm như thế trẻ được sử dụng ngay trên hoạt động làm quen chữ cái trẻ học đến nhóm chữ cái gì tôi cho trẻ tìm xung quanh lớp nhóm chữ cái đó. Ngoài ra tôi còn sử dụng các chữ cái làm ký hiệu trên ghế, tủ đồ dùng cá nhân, lọ cắm cờ hoa bé ngoan, ca, cốc để trẻ không những nhớ được chữ cái của mình mà nhớ được chữ cái của bạn mình nữa. Với môi trường trong lớp học tôi còn đặc biệt quan tâm tới góc “ Chữ cái bé yêu” đến với góc chơi này tôi luôn chú trọng trang trí nổi bật theo hướng mở để ngoài hoạt động học chính ra trẻ có thể ôn lại nhóm chữ vừa học hay làm quen nhóm chữ mới, Từ đó mà trẻ nhớ nhanh hơn, nhớ lâu hơn. * Môi trường ngoài lớp học: Các vị trí ngoài lớp học mà tôi đã chú trọng để gắn các từ có chứa chữ cái là từ các biểu bảng ngoài cửa lớp đến góc thiên nhiên của lớp đến vị trí các góc cây cảnh xung quanh lớp. Vị trí xa hơn nữa tôi tham mưu với ban giám hiệu nhà trường xây dựng từ chỉ dẫn gắn liền với các loại cây cảnh trong sân trường, các loại rau theo mùa, các loại hoa, cây ăn quả... Để có sự chính xác và thuận tiện tôi là người trực tiếp đóng góp ý kiến với ban giám hiệu nhà trường thiết kế và làm các loại biển bảng gắn tên đó. Khi trẻ chăm sóc vườn rau tôi và trẻ trao đổi về tên rau và trong từ chỉ tên rau đó con biết những chữ cái nào. Ví dụ: Bắp cải, có chữ cái ă, a; Xu hào có chữ chữ a,o,u Kết quả: Sau khi thực hiện biện pháp này tôi nhận thấy môi trường cho trẻ hoạt động thoải mái không chỉ giúp trẻ củng cố kiến thức mà còn giúp trẻ phát triển năng lực gây được sự chú ý của trẻ đảm bảo được môi trường giáo dục “Trường, lớp mầm non hạnh phúc” . Ảnh 2: Môi trường trong lớp cho trẻ làm quen với chữ cái 4.3: Biện pháp thứ ba: Sáng tạo, linh hoạt thay đổi hình thức trong quá trình tổ chức cho trẻ “Làm quen chữ cái” Mục đích: Để tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với chữ cái đạt hiệu quả cao thì thay đổi và linh hoạt trong tổ chức hoạt động cho trẻ đóng vai trò quan trọng. Trước kia tôi nghĩ rằng vào bài thế nào mà chẳng được miễn sao trẻ tiếp thu được bài, thế nên tôi cứ cho trẻ ngồi vào ghế là thao thao bất tuyệt giảng bài cho trẻ nghe và tiến hành đầy đủ các bước như trong hướng dẫn, kết quả là trẻ chóng chán hay nói chuyện riêng không chú ý vào bài. Tìm hiểu đặc điểm của trẻ là luôn thích những điều mới lạ, bất ngờ hấp dẫn hơn thế nữa Làm quen với chữ cái là một môn học khô khan. Để trẻ nắm bắt được kiến thức theo yêu cầu cô đặt ra một cách tích cực, hứng thú và ghi nhớ được lâu thì cô cần phải linh hoạt trong tổ chức hoạt động. Hiểu được đặc điểm đó tôi chú trọng đến một số nội dung trong tổ chức hoạt động dạy trẻ Làm quen với chữ cái như sau: Biện pháp thực hiện: * Gây hứng thú: Gây hứng thú vào hoạt động học đóng vai trò quan trọng để thu hút trẻ tích cực tham gia vào hoạt động ngoài ra còn nhằm mục đích để ôn luyện kiến thức đã học. Bên cạnh thủ thuật đơn giản mà hiệu quả như: Sử dụng câu đố, bài thơ, bài hát, hay các câu gợi sự chú ý như: “Lắng nghe, lắng nghe”, “xúm xít, xúm xít”,...để thu hút trẻ. Tôi còn tích cực sử dụng các trò chơi hay hóa thân một nhân vật nào đó,... để gây sự hứng thú cho trẻ ngay từ khi mở đầu hoạt động học nhằm tạo một tâm trạng vui vẻ, phấn khởi, khơi gợi tính tò mò, ham hiểu biết của trẻ... Ví dụ: Trong hoạt động dạy trẻ làm quen với chữ cái e, ê. Tôi gây hứng thú bằng cách giáo viên 2 giới thiệu lớp hôm nay có một người rất đặc biệt đến học cùng các con. Sau đó giáo viên 1 sẽ hóa thân làm chú cuội và trên tay cầm một chữ cái to và chú cuội đó sẽ học cùng trẻ như vậy trẻ sẽ rất hứng thú. Hay trong hoạt động trò chơi với chữ cái h-k tôi gây hứng thú bằng cách đóng vai là người dẫn chương trình “ Sân chơi chữ cái”; đến với hoạt động trò chơi với chữ cái i,t,c tôi lại vào chương trình “ Du xuân tây bắc”...để dẫn dắt các trò chơi với chữ cái sao cho trẻ cảm thấy nhẹ nhàng mà vẫn lĩnh hội được kiến thức mà cô đưa ra. * Sử dụng trò chơi vào hoạt động làm quen chữ cái: Như chúng ta đã biết, hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo là hoạt động vui chơi. Trẻ học mà chơi, chơi mà học, chơi là một cách để trẻ học là con đường giúp trẻ lớn lên và phát triển sau này của trẻ. Hiểu được điều đó tôi luôn sử dụng các trò chơi đảm bảo từ dễ đến khó xen kẽ trò chơi động và trò chơi tĩnh, luôn trú trọng tới trò chơi theo nhóm để cho trẻ cùng nhau tham gia. Ví dụ: * Trò chơi : Gạch chân chữ cái đã học : - Chuẩn bị : Các hình ảnh và bài thơ, từ dưới tranh. - Cách chơi : Trong thời gian một bài hát đội nào gạch đúng chữ cái cô yêu cầu và gạch được nhiều chữ cái thì đội đó thắng cuộc . * Trò chơi “Vũ điệu mùa xuân” - Chuẩn bị: Thảm có chứa các chữ cái, quả bóng, nhạc vũ điệu mùa xuân. - Cách chơi: Trẻ tạo thành vòng tròn cầm thảm chữ cái, cô và trẻ nhảy trên nền nhạc khi nhạc dừng, tất cả dừng lại quả bóng dừng ở chữ cái nào trẻ đọc to 3 lần chữ cái đó. * Trò chơi “ Côn trùng hái lá” - Luật chơi: Trẻ hái đúng trong vòng 3 phút, đội nào hái được nhiều chiếc lá có chữ cái là đội thắng cuộc. - Cách chơi trẻ đóng vai một số côn trùng chạy đến cây dùng miệng hái những chiếc lá có chữ cái theo yêu cầu của cô mang về đổ vào rổ của đội mình, đội nào hái được nhiều hơn thì đội đó thắng cuộc. *Trò chơi: Vòng quay kỳ diệu. Cô gắn thẻ chữ vào vòng quay như hình minh hoạ, cho trẻ lên quay khi kim chỉ vào chữ nào trẻ phát âm nói cấu tạo chữ đó. * Trò chơi: Đua ngựa tìm lục lạc. - Cách chơi: Cô đã chuẩn bị cho các con mỗi bạn 1 chú ngựa và những chiếc lục lạc có mang chữ cái cần ôn. Nhiệm vụ đầu tiên của các con trong vòng 1 đoạn nhạc hãy tìm cho mình 1 chú ngựa mà các con yêu thích đứng về đội hình 4 hàng dọc. Nhiệm vụ tiếp theo của các con là phi ngựa lần lượt theo hàng lên lấy lục lạc giống với chữ cái như chú ngựa của mình và đứng về đội hình 2 hàng dọc. Việc tổ chức trò chơi làm quen với chữ cái phải theo một “chương trình” xuyên suốt, cô giáo là người dẫn chương trình kết hợp khéo léo các trò chơi, có khoảng thời gian cho trẻ thư giãn bằng các trò chơi linh động xen kẽ, để trẻ cảm thấy thoải mái và tích cực tham gia. Kết quả: Bằng các trò chơi mới trẻ sẽ hứng thú khám phá những điểm mới của bài học, tạo được sức hút mạnh mẽ của trẻ vào bài học và giúp trẻ khắc sâu trí nhớ về cấu tạo chữ được làm quen. Cho nên với mỗi tiết dạy tôi luôn tìm tòi, sáng tạo những trò chơi mới, cách chơi mới ứng dụng với các hình thức khác nhau, thường xuyên thay đổi trò chơi để tạo sự mới lạ hứng thú với trẻ. Đặc biệt sau mỗi giờ chơi trẻ tạo ra được rất nhiều sản phẩm trưng bày ở hoạt động góc. Ảnh 3: Trẻ đang chơi trò chơi với chữ cái 4.4: Biện pháp thứ năm: Cho trẻ làm quen chữ cái ở mọi lúc mọi nơi. Mục đích: Trong hoạt động học có chủ đích thời gian tối đa là 35 phút thì trẻ không thể lĩnh hội được hết kiến thức hay thuộc được chữ cái mà cô dạy ngay, mà cần phải được củng cố ở mọi lúc, mọi nơi để khắc sâu nhớ lâu chữ cái đó.Từ đó giúp trẻ trau dồi kiến thức chữ cái của mình. Biện pháp thực hiện. * Thông qua các giờ đón, trả trẻ: Ví dụ: Khi trẻ đến lớp có thể cho trẻ tìm các chữ cái đã học gắn lên góc “Chữ cái” hoặc các từ thiếu trong các cụm từ cô đã chuẩn bị ở góc chơi học tập. Tôi đã đưa ra yêu cầu theo thời tiết hoặc theo các ngày lễ, chủ đề. Có thể cho trẻ luyện phát âm qua đọc thơ, đọc đồng dao như luyện phát âm chữ “g” cho trẻ đọc bài đồng dao “ Gánh gánh gồng gồng” Tôi còn cho trẻ xem một số tranh ảnh đẹp trong chủ đề đang học và cho trẻ tìm chữ cái vừa học trong tranh hoặc tôi cùng trẻ giải các câu đố có chứa chữ cái hay đọc vè đố chữ * Trong giờ hoạt động ngoài trời: Ví dụ: Tôi cho trẻ đọc thơ ca, hò vè luyện phát âm cho trẻ. Tôi cho trẻ xếp các hột, hạt, hòn sỏi thành các chữ đã học, hay dùng phấn viết lên sân những chữ đã học rồi cùng phát âm. Trong sân trường nơi mỗi cây đều có bảng chữ tên của cây đó, khi đi dạo giới thiệu cho trẻ tên và công dụng từng loại cây, cho trẻ đọc theo và tập đánh vần các chữ cái đã học, cho trẻ tập nhận ra các chữ cái viết thường, chữ in, chữ hoa trên các biểu bảng trong sân trường như bảng nội quy, bảng thông tin tôi cũng cho trẻ chơi để ôn lại chữ cái đã học. Tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian có đọc đồng dao như trò chơi “Rồng rắn lên mây” trong lúc đọc các từ “Rồng, rắn, lúc lắc ” các cháu phải cong lưỡi vì có chữ: l và r qua đó trẻ sẽ phát âm chuẩn hơn. Hoặc chơi trò chơi “Bật liên tiếp” trẻ bật vào chữ nào thì đọc to chữ cái đó; “Vũ điệu mùa xuân” trẻ nhảy theo nhạc khi nào nhạc dừng quả bóng lăn vào ô chữ cái nào thì trẻ phát âm to chữ cái đó; “ Chạy cướp cờ” trẻ tìm chiếc cờ có chứa chữ cái cô yêu cầu Luyện phát âm “r” tôi cho cháu đọc bài đồng dao: "Rềnh rềnh ràng ràng" hoặc cho trẻ chơi trò chơi “Nu na nu nống”. Trẻ ngồi duỗi chân, cô chạm vào chân từng trẻ, khi đến câu cuối tay cô chạm vào chân bạn nào thì bạn ấy trả lời câu hỏi của cô: tìm tên bạn có chữ cái đầu là T, H, L * Trong hoạt động góc :Ở góc học tập cô cho trẻ tô màu chữ bằng bút sáp, sử dụng màu nước (trẻ có thể dùng tay trực tiếp tô chữ hoặc dùng chổi vẽ). Khi trẻ tô xong cô đến hỏi trẻ : Con vừa tô được chữ gì? Chữ cái đó có mấy nét?... Hay cho trẻ gạch chân chữ cái vừa học trong một bài thơ, hoặc tìm chữ cái đã học trong một trang sách mà trẻ đang xem... Hoặc cho trẻ nặn, đồ, ghép chữ cái từ các dây mềm như len, dây tơ dứa, tô chữ cái rỗng hoặc xếp chữ cái từ các chấm tròn hột hạt... ? Như vậy trẻ vừa nhớ lại được mặt chữ vừa luyện được cả cách phát âm. Ảnh 4: Trẻ đang hoạt động góc * Trong giờ ăn, vệ sinh: Khi đến giờ ăn tôi giới thiệu các món ăn và giải thích các món ăn như món cá gồm có hai chữ cái ghép lại đó là chữ c chữ a và dấu sắc. Tôi cho trẻ kể tên một số món ăn trẻ biết và món ăn đó có chứa chữ cái gì, kí hiệu trên khăn mặt, ca cốc của trẻ cô kí hiệu bằng tên, chữ cái để trẻ phân biệt vừa phân biệt đươc đồ dùng cá nhân, vừa hứng thú biết được tên mình gắn với chữ cái đã học và tên của bạn mình là chữ cái gì. * Giờ hoạt động chiều: Tôi cho trẻ đọc các bài thơ, đồng dao luyện phát âm các từ láy như: lung linh, nắng nóng, trống trường, chong chóng Ngoài ra tôi thường cho trẻ tô chữ cái theo chấm mờ, tô màu chữ in rỗng và tìm cắt chữ trong hoạ báo dán thành sách làm bộ sưu tập. Tôi còn cho trẻ chơi các trò chơi học tập với các chữ cái để thường xuyên quan sát trẻ, ghi chép vào sổ để theo dõi, đánh giá quá trình phát triển những kĩ năng cần thiết chuẩn bị cho việc đọc, viết của trẻ nhằm điều chỉnh các biện pháp giáo dục đối với từng cá nhân trẻ. Đặc biệt vào mỗi buổi chiều tôi luôn trú trọng quan tâm tới trẻ để nhận ra khả năng đọc - viết khác nhau của từng trẻ để dẫn dắt trẻ làm quen với mặt chữ còn phải hướng dẫn trẻ cách cầm sách đúng hướng, cách mở sách, cách tô sao cho đúng, tô trùng khít chữ như khi tô các con phải ngồi ngay ngắn lưng thẳng, đầu hơi cúi, cầm bút bằng tay phải bằng ba ngón tay, mở sách từ từ nhẹ nhàng không làm rách, quăn mép sách, lật trang, hoặc xem tranh nhận biết phần mở đầu, phần kết thúc của cuốn sách. Chẳng hạn như vở làm quen chữ cái tô chữ “o” tôi đã hướng dẫn trẻ đặt bút chì từ điểm đặt bút của chữ o tô từ trái qua phải theo nét chấm mờ thành một vòng tròn khép kín. * Lồng ghép trong các hoạt động học có chủ đích khác: Ví dụ : Hoạt động học âm nhạc: Trong giờ làm quen với chữ b, d, đ sau khi đã được làm quen với các chữ cái này tôi cho trẻ hát bài “Búp bê bằng bông” Trẻ rất vui sướng, thích thú vì được hát nhún nhảy theo nhạc. Qua đó giúp trẻ học cách phát âm chữ “b” được chính xác hơn. Ví dụ: Hoạt động giáo dục thể chất: Với đề tài “Bật chụm, tách chân”. Tôi lồng ghép chữ cái m, n, l. Khi trẻ bật vào ô có chữ cái nào thì phát âm chữ cái đó. Hoạt động tạo hình: Tôi cho trẻ cắt dán tô màu chữ theo yêu cầu của cô để làm tranh dán vào góc tạo hình. Một trong những hoạt động được lồng ghép nhiều nhất là hoạt động khám phá. Ví dụ: Khi dạy một tiết chữ cái i, t, c chủ điểm “ Thế giới động vật” Tôi cho trẻ tìm hiểu chữ t qua từ “Con Tôm” trẻ được quan sát con Tôm và sẽ biết thêm về đặc điểm bên ngoài của con tôm từ đó làm tăng thêm hứng thú cho trẻ . Kết quả: Sau khi áp dụng biện pháp này tôi thấy trẻ nhớ nhanh các chữ cái. Mỗi khi vào hoạt động học có chủ đích tôi thấy trẻ hứng thú, tự tin trả lời, phát âm to, rõ ràng, mạch lạc. Trẻ tích cực nhẹ nhàng lĩnh hội những kiến thức mà cô cần truyền đạt. Từ đó chất lượng sau mỗi tiết dạy được nâng lên rõ rệt. 4.5: Biện pháp thứ sáu: Ứng dụng công nghệ thông tin hợp lý vào hoạt động làm quen chữ cái. Mục đích: Đối với học sinh thuộc 7 xã miền núi điều kiện kinh tế còn đặc biệt khó khăn nên CNTT được áp dụng vào giảng dạy càng thu hút được sự tò mò và hứng thú của trẻ. Đơn giản là các hình ảnh đưa lên máy chiếu sử dụng các hiệu ứng, màu sắc, âm thanh phù hợp cũng đã gây sự chú ý, thu hút sự tập chung của trẻ, hướng trẻ tới nội dung học một cách hiệu quả hơn .Hiểu được điều đó khi tổ chức hoạt động làm quen chữ cái tôi đã thường xuyên ứng dụng công nghệ thông tin vào các tiết dạy. Biện pháp thực hiện. Ví dụ: Khi dạy trẻ tiết chữ cái h,k trong chủ đề “ Thực vật”. Tôi lựa chọn nội dung và phương pháp, hình thức tổ chức sau đó kết hợp với phần mềm tin học đã được cài đặt sẵn trong máy cùng với khai thác tài liệu trên mạng Internet để lựa chọn hình ảnh, phông nền, kiểu chữ cho phù hợp với chủ đề và nội dung bài dạy Xây dựng bài giảng điện tử bằng cách tạo ra các sile trình chiếu và kết hợp với hình ảnh, hiệu ứng âm thanh phù hợp với từng sile chiếu hình. Cho trẻ xem hình ảnh, chơi trò chơi tìm hình ảnh qua ô chữ để trẻ được ôn chữ cái đã học. Sau khi mở hết ô chữ thì hình ảnh xuất hiện Trẻ nhận xét tranh sau đó đọc từ dưới tranh cùng cô. Trẻ được tri giác chữ cái mới bằng hiệu ứng cho chữ xuất hiện . Phần luyện tập: Trẻ được cô giáo hướng dẫn theo nhóm sử dụng máy tính qua trò chơi, ghép nét chữ, tạo ra chữ cái và tìm chữ còn thiếu trong từ dưới tranh. Đối với những bài tôi không thể dùng được phần mềm có sẵn tôi đã soạn giáo án điện tử bằng các cách như sau: Dùng máy chụp hình hoặc Scan hình ảnh từ ngoài vào dùng phần mềm Photoshop để cắt xén,chỉnh sửa. Tạo hiệu ứng cho các nhân vật cử động. Dùng điện thoại thông minh quay video lấy nững hình ảnh sống động đưa vào chương trình Powerpoint để trình chiếu. Đặc biệt trong năm học do ảnh hưởng của dịch bệnh covid-19 tôi đã làm 1 số video dạy trẻ Làm quen và chơi trò chơi với chữ cái: I- t- c; h-k Ngoài ra tôi thường tải các video về chữ cái tiếng việt, cho trẻ nghe cách phát âm, cách tập tô các chữ cái trên truyền hình cho trẻ xem vào các buổi chiều. Kết quả: Sau khi áp dụng biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động làm quen chữ cái tôi cảm thấy trẻ rất thích thú và mạnh dạn tự tin. Từ đó kiến thức mà trẻ lĩnh hội được nhớ lâu hơn, trẻ tích cực tham gia hoạt động hơn. Ảnh 5: Cô ứng dụng công nghệ thông tin 4.6: Biện pháp thứ sáu: Làm tốt công tác phối hợp với phụ huynh. Mục đích: Phối hợp với cha mẹ học sinh và cô giáo là một mắt xích rất quan trọng, nếu chỉ có cô dạy thì chưa đủ, mà phải kết hợp cả hai thì trẻ khắc sâu những gì đã học được ở trường, lớp. Hiểu được tầm quan trọng đó ngay từ đầu năm học tôi luôn phối kết hợp chặt chẽ với phụ huynh trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ . Ví dụ: Mỗi tuần ở góc tuyên truyền với phụ huynh tôi thường cập nhật thông tin mới nhất về chương trình dạy trẻ ở lớp qua từng hoạt động, tên bài dạy để những lúc đón trẻ cho phụ huynh đọc và cùng giáo viên thực hiện. Đối với những cháu có học lực yếu tôi thường xuyên trao đổi trực tiếp với phụ huynh vào giờ đón trả trẻ hàng ngày. Bên cạnh đó tôi còn trao đổi với phụ huynh về tình hình sức khỏe cũng như học tập của trẻ qua nhóm zalo của lớp, khả năng nhận thức của từng cháu để gia đình có biện pháp dạy thêm ở nhà. Ví dụ: Sau khi cho trẻ làm quen với chữ cái g, y trên lớp tôi lại nhắn vào nhóm zalo cho phụ huynh cùng biết để buổi tối về hay những ngày nghỉ ở nhà để phụ huynh cùng con ôn bài ở nhà. Tôi còn thường xuyên sưu tầm các bài thơ các câu từ có chứa chữ cái vừa học để giao bài cho các con nhờ phụ huynh ở nhà hướng dẫn các con làm bài Nhờ đó mà phụ huynh cũng thấy được tầm quan trọng của hoạt động ở trường mầm non là như thế nào. Ngoài ra, tôi còn ngiêm túc thực hiện sự chỉ đạo của ban giám hiệu nhà trường mỗi năm tổ chức họp phụ huynh 3 lần để trao đổi những thông tin của mỗi trẻ về tình hình sức khỏe, sinh hoạt, nếp ăn ngủ, chơi, học của trẻ ở trường. Tôi trao đổi tình hình của từng cháu tới từng phụ hunh qua sổ liên lạc “Bé chăm ngoan” để tôi kết hợp với phụ huynh trao đổi biện pháp nuôi dạy cháu tốt hơn. Lên kế hoạch về đồ dùng đồ chơi xem thiếu những đồ dùng gì để kết hợp với phụ huynh ủng hộ về kinh phí, nguyên vật liệu bổ sung cho trẻ theo yêu cầu của từng bài,theo từng tháng, từng chủ đề. Kết quả: Nhờ sự phối hợp tốt mà toàn thể các bậc phụ huynh học sinh trong lớp đã nhận thấy việc học của con em mình là rất quan trọng và hiểu được ý nghĩa của việc quan tâm đến việc học của lứa tuổi mầm non đặc biệt với hoạt động làm quen chữ cái cũng được trú trọng rất nhiều. 5. Kết quả sau khi thực hiện. Sau khi áp dụng những biện pháp trên và đã vận dụng vào thực tế một cách hợp lý tôi đã thu được một số kết quả đáng kể thể hiện qua bảng so sánh khảo sát chất lượng cuối năm như sau: Bảng 2: Bảng so sánh đối chứng kết quả. TS Kết quả So sánh trước và sau TT Nội dung Trẻ khi thực hiện đề tài Đầu năm Cuối năm Đạt Chưa đạt Đạt Tỉ lệ Chưa đạt Tỉ lệ Đạt Tỉ lệ Chưa đạt Tỉ Tăng Giảm lệ - Trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái 21 4 13% 17 87% 21 100% 0 0% 87% 87% 1 - Trẻ hứng thú, tích cực 2 tham gia hoạt động làm 21 5 16% 16 84% 21 93% 2 7% 77% 77% quen chữ cái Nhìn vào bảng so sánh trên ta có thể thấy sau khi áp dụng các biện pháp kết quả trên trẻ được nâng lên rõ rệt ở tất cả các nội dung. a. Đối với trẻ: Phát huy tối đa được tính tích cực trong các hoạt động. Trẻ hưởng ứng tốt, hứng thú khi tham gia hoạt động học cùng cô. Đa số trẻ nhận biết được chữ cái, phát âm chính xác, hứng thú học và chơi trò chơi củng cố nhanh, nhạy bén. Trẻ đã mạnh dạn hơn, khả năng nhận biết chữ cái tốt hơn, có trí tưởng tượng cao hơn, trẻ mạnh dạn và tự tin hơn trong giờ hoạt động làm quen với chữ cái. Nhanh chóng nắm bắt kịp thời các kiến thức bị gián đoạn sau kỳ nghỉ dịch kéo dài Trẻ hứng thú học và chất lượng giáo dục đạt kết quả cao. b. Đối với giáo viên: Nghiệp vụ sư phạm được nâng cao. Được phụ huynh tín nhiệm và tin yêu Chương trình học, kiến thức cung cấp cho trẻ trong mỗi bài phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ, đảm bảo giáo dục theo quan điểm “ Lấy trẻ làm trung tâm” Đã tổ chức được nhiều trò chơi cho trẻ trong hoạt động làm quen chữ cái theo quan điểm “ Trường, lớp mầm non hạnh phúc” Khi nghiên cứu một số biện pháp giúp trẻ học tốt môn làm quen chữ cái cho trẻ tôi thấy bản thân mình được trải nghiệm, linh hoạt, mềm dẻo hơn trong quá trình tổ chức, có kỹ năng sử lý tình huống, phương pháp tổ chức hay hơn, sáng tạo hơn. Biết kết hợp đan xen các hình thức cũng như lồng ghép linh hoạt hơn trong phương pháp giảng dạy, biết tận dụng những điều mới lạ vào các hoạt động để thu hút sự hứng thú của trẻ phát huy được tính tích cực và chủ động của mình. c. Đối với phụ huynh: Trong thời gian nghỉ dịch kéo dài sự tương tác của học sinh trong nhóm zalo của lớp tăng lên đáng kể. Đa số phụ huynh đã có sự nhận biết đúng đắn về tầm quan trọng trong việc cho trẻ làm quen với 29 chữ cái trước khi vào lớp 1. Đây là điều cần thiết nhất để trẻ chuẩn bị tâm thế vững vàng trước khi bước vào trường tiểu học. PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ I. Kết luận. Làm quen chữ cái là một hoạt động vô cùng quan trọng đối với trẻ mẫu giáo lớn, tạo tiền đề quan trọng cho trẻ phát triển toàn diện về ngôn ngữ. Vai trò của giáo viên quyết định chất lượng học tập của trẻ, vì vậy giáo viên cần tổ chức các hoạt động cho trẻ đồng thời giáo viên cũng rút ra được nhiều kinh nghiệm sau mỗi lần tổ chức những hoạt động đó, giờ học luôn thu hút sự chú ý, gây hứng thú với trẻ. Mặt khác phải luôn tìm tòi, sáng tạo những phương pháp, biện pháp, hình thức mới phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ. Tôi nhận thấy rằng để nâng cao chất lượng học tốt hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ 5-6 tuổi nói riêng và trẻ mầm non nói chung không phải ngày một, ngày hai mà cần có biện pháp thường xuyên, liên tục mà cũng không có biện pháp nào là tối ưu mà còn phải phụ thuộc vào thực tế của trẻ ở lớp, ở trường thì giáo viên mới lựa chọn được biện pháp sao cho phù hợp để có kết quả cao nhất trong công tác giáo dục. II. Khuyến nghị Qua thời gian một năm nghiên cứu và thực hiện đề tài sáng kiến tôi đã thu được kết quả nhất định. Qua đó tôi cũng rút ra được một số kinh nghiệm cho bản thân trong việc thực hiện chuyên môn. Xong cũng gặp phải không ít khó khăn vì vậy bản thân tôi mạnh dạn đưa ra một số đề xuất sau: 1. Đối với phòng giáo dục: Thường xuyên tổ chức thêm các lớp chuyên đề về tổ chức hoạt động nhất là chuyên đề về hoạt động làm quen chữ cái cho đội ngũ giáo viên. Tổ chức cho giáo viên đi tham qua học tập trường điểm trên địa bàn huyện để giáo viên được học tập những kinh nghiệm trong chuyên môn. 2. Đối với nhà trường: Tiếp tục làm công tác chỉ đạo cụ thể, làm tốt công tác kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm cho giáo viên và có kế hoạch bồi dưỡng cho giáo viên còn những mặt hạn chế, lên kế hoạch tổ chức các lớp điểm chuyên đề làm quen với chữ cái để giáo viên được trao đổi những vướng mắc trong chuyên môn.