Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

A. ĐẶT VẤN ĐỀ I. Lý do chọn đề tài Giáo dục mầm non luôn hướng tới mục tiêu giáo dục toàn diện cho trẻ, chuẩn bị những năng lực, phẩm chất, và kỹ năng xã hội cần thiết cho trẻ mầm non. Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non đã và đang là nhiệm vụ không thể thiếu trong công tác giáo dục mầm non hiện nay, giáo dục kỹ năng sống giúp trẻ phát triển hài hòa, toàn diện về nhân cách, cung cấp cho trẻ kỹ năng kiến thức, sống lành mạnh và có ý nghĩa. Khi trẻ sinh ra chúng được sự bao bọc kỹ càng của cha mẹ, gia đình là môi trường an toàn cho sự phát triển của trẻ, tuy nhiên cùng với thời gian trẻ lớn lên, đồng nghĩa với việc trẻ tiếp xúc với nhiều môi trường khác nhau ngoài môi trường gia đình, cha mẹ không thể lúc nào cũng túc trực bên cạnh bảo vệ cho trẻ, trẻ thì hiếu kỳ, tò mò, luôn muốn khám phá những điều mới lạ trong khi đó cuộc sống vẫn luôn chứa đựng những điều bất ngờ, mà chính người lớn cũng không thể lường trước được, chỉ vài phút giây sơ hở trẻ có thể gặp những tổn hại và mất mát lớn lao. Xã hội ngày nay đã và đang làm thay đổi cuộc sống con người nhiều vấn đề phức tạp nảy sinh bên cạnh những tác động tích cực còn có những tác động tiêu cực gây nguy hiểm đến con người, đặc biệt là trẻ em. Chình vì thế mà việc các trường mầm non chú trọng hơn vào việc dạy trẻ các kỹ năng sống cần thiết để trẻ lớn lên phát triển một cách toàn diện . Trong các kỹ năng sống cần thiết đó thì kỹ năng tự bảo vệ bản thân được chú trọng hơn cả khi xã hội hiện nay có những vần đề nổi cộm về việc “ Bạo hành, lạm dụng,tai nạn”liên quan đến trẻ em.Vì vậy việc dạy cho trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân hết sức quan trọng , nó giúp trẻ tư duy và phán đoán được các nguy hiểm có thể xảy ra để tìm cách giải quyết xử lý tình huống hoặc tìm sự giúp đỡ khi cần thiết. Khi trẻ được trang bị tốt các kỹ năng tự bảo vệ bản thân cần thiết sẽ giúp trẻ tự tin và biết làm chủ cuộc sống của bản thân hơn . Việc giáo dục trẻ mầm non nói chung , trẻ 5-6 tuổi nói riêng kỹ năng tự bảo vệ bản thân sẽ giúp trẻ tự tin bước tiếp vào các cấp học tiếp theo một cách tốt nhất khi không có sự giám sát của gia đình. Nhận thức được điều đó bản thân tôi là một giáo viên mầm non trực tiếp giảng dạy trẻ 5-6 tuổi tại 1 trường thuộc xã miền núi tôi càng thấy rõ hơn tầm quan trọng của việc dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Qua quan sát tôi thấy trẻ trong lớp tuy đã tự tránh xa những đồ chơi, đồ vật nguy hiểm, trẻ biết được hành vi nào là nên, không nên, đúng hay sai nhưng khả năng xử lý các tình huống khi gặp nguy hiểm thì chưa cao, còn phải cần đến sự nhắc nhở giúp đỡ của người lớn Xác định được tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân đối với sự phát triển của trẻ, với mong muốn tích lũy thêm những tri thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mầm non, Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” II .Mục đích nghiên cứu đề tài - Nghiên cứu thực trạng việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 5-6 tuổi. -Tìn ra một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 5-6 tuổi. - Nhằm giúp giáo viên thực hiện tốt phương pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ để giúp trẻ dễ dàng tiếp thu kiến thức. III .Đối tượng nghiên cứu đề tài Khảo sát thực nghiệm trên trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động một ngày đến lớp của trẻ. IV. Đối tượng khảo sát thực nghiệm Khảo sát thực trạng trên trẻ lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động một ngày đến lớp của trẻ ở trường mầm non nơi tôi đang công tác. V.Phương pháp nghiên cứu +Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc nghiên cứu tổng hợp các tài liệu có liên quan đến vấn đề cần nghiên cứu. + Phương pháp trực quan. + Phương pháp nghiên cứu sư phạm. + Phương pháp dùng lời nói. + Phương pháp thực hành VI.Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu - Tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi tôi đang chủ nhiệm với tổng số 31 học sinh. * Thời gian nghiên cứu. + Từ tháng 9/2019 đến tháng 10/2019: Khảo sát điều tra nắm được thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân. + Tháng 11/2019 : Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài. + Từ tháng 12/ 2019 đến tháng 05/2020: Thực hiện các giải pháp. + Tháng 6/2020: Kiểm tra, tổng kết, viết đề tài. B. NHỮNG CƠ SỞ ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I.Cơ sở lý luận Dạy trẻ kỹ năng bảo vệ bản thân thực sự rất cần thiết cho con trẻ. Trẻ có kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ biết cách làm thế nào để tránh xa những mối nguy hiểm hoặc khám phá thế giới trong phạm vi an toàn. Chính vì vậy, bên cạnh việc giúp trẻ hình thành thói quen và kỹ năng cần thiết để bảo vệ bản thân, cha mẹ, cô giáo cần đồng hành và chia sẻ với trẻ về những mối nguy hiểm có thể gặp phải trong gia đình, trong trường học và ở ngoài xã hội phù hợp với lứa tuổi của trẻ. Ở trẻ mẫu giáo, đặc biệt là đối với trẻ 5-6 tuổi thì sự nhận thức và quá trình lĩnh hội, tích lũy kinh nghiệm, biểu tượng, vốn sống, so với các lứa tuổi trước đã phong phú hơn. Điều này giúp trẻ có những nhận biết cơ bản về một số đồ vật không an toàn, những nơi nguy hiểm, những tình huống khó khăn và có những cách ứng phó và bảo vệ bản thân. Tuy nhiên kỹ năng tự bảo vệ của trẻ còn nhiều hạn chế.Ở trẻ 5-6 tuổi, tư duy của trẻ vẫn mang tính trực quan, sự quan sát và đánh giá của trẻ còn mang đậm màu sắc chủ quan, cảm tính rất dễ bị thuyết phục, nếu những người xấu nắm được đặc điểm tâm lý của trẻ như: Thích ăn kẹo, nhận quà, chơi đồ chơi là cơ hội cho trẻ xấu lợi dụng, dụ dỗ. Trẻ không đủ bình tĩnh để phán đoán, để quyết định hành động, xử trí như thế nào trong những tình huống gặp phải. Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ 5-6 tuổi có ảnh hưởng đến phát triển toàn diện nhân cách trẻ về các mặt thể chất, tình cảm-xã hội, giao tiếp, ngôn ngữ, nhận thức và sẵn sang đi học. Cụ thể, giáo dục kỹ năng tự bảo vệ giúp cho trẻ được an toàn, khỏe mạnh, khéo léo, bền bỉ, chủ động, có khả năng thích ứng được với những thay đổi, những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Trẻ tuy đã được đến trường sớm, được trang bị những kiến thức về kỹ năng sống nhưng kỹ năng tự bảo vệ bản thân chưa nhiều, khả năng xử lý các tình huống gặp phải chưa cao vì thực tế trẻ chưa tiếp xúc nhiều với thế giới bên ngoài, ngoài gia đình và trường mầm non. Giáo viên chưa xây dựng được kế hoạch giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ một cách toàn diện hơn theo hướng tích hợp các hoạt động dạy, vui chơi và các hoạt động khác. Giáo viên thường quan tâm việc giáo dục nhận thức và giáo dục kỹ năng sống chung chung cho trẻ nhiều hơn so với việc giáo dục từng kỹ năng một, chưa chú ý đúng mức, hoặc thực hiện còn mang tính hình thức, lồng ghép giáo dục còn qua loa và đôi lúc còn gượng ép, có phần áp đặt ý muốn chủ quan của mình. Phụ huynh còn chưa hiểu rõ tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân sớm cho trẻ nhất là trẻ độ tuổi mẫu giáo. Giáo viên chưa chủ động tuyên truyền với phụ huynh phối hợp với nhà trường và xã hội trong vẫn đề giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. II. Khảo sát thực trạng 1.Đặc điểm tình hình nhà trường - Trường tôi là một trường nằm trên địa bàn thuộc miền núi có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn. Trường có 2 điểm trường với tổng số 167 học sinh gồm 8 nhóm lớp có 8 phòng học kiên cố. - Tổng số cán bộ giáo viên, nhân viên: 19 đồng chí Cán bộ quản lý: 3; Giáo viên: 16 ; Nhân viên: 2 - Năm học 2019-2020 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 5 tuổi gồm 2 giáo viên với tổng số 31 học sinh. Trong đó có 17 học sinh nam, 14 học sinh nữ, 21 học sinh là con em dân tộc mường, trẻ đồng đều về độ tuổi từ đó có những thuận lợi, khó khăn như sau: a. Thuận lợi: - Được sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường đã tạo điều kiện cho các cán bộ giáo viên được bồi dưỡng về chuyên môn , học tập bồi dưỡng các chuyên đề . - Giáo viên chủ nhiệm lớp đều có trình độ đạt chuẩn - Các giáo viên luôn nhiệt tình, tận tụy, tâm huyết với nghề, yêu thương trẻ, có tinh thần trách nhiệm trong mọi công việc, hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Tích cực tham gia học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực sư phạm cho bản thân. - Trẻ ở cùng một độ tuổi nên mức độ nhận thức tương đối đồng đều. Chính vì vậy việc dạy trẻ ở lớp có nhiều thuận lợi. Bản thân đã trải qua nhiều năm được trải nghiệm thực tế trên lớp với trẻ, đồng thời được tham gia học hỏi kinh nghiệm qua bạn bè đồng nghiệp nên cũng đã học được một số kinh nghiệm trong phương pháp giảng dạy. - Trẻ đi học chuyên cần cao nên đảm bảo quá trình dạy và học của cô và trò không bị gián đoạn. - Các cháu nhìn chung khỏe mạnh, nhanh nhẹn, thích khám phá cái mới, cùng một lứa tuổi..., thuận lợi cho việc tiếp thu kiến thức do cô truyền đạt. b. Khó khăn: * Về phía giáo viên: - Giáo viên chủ nhiệm lớp đều còn trẻ nên trong quá trình giảng dạy gặp không ít khó khăn. -Giáo viên thường quan tâm việc giáo dục nhận thức và giáo dục kỹ năng sống chung chung cho trẻ nhiều hơn so với việc giáo dục từng kỹ năng một, chưa chú ý đúng mức, hoặc thực hiện còn mang tính hình thức, lồng ghép giáo dục còn qua loa và đôi lúc còn gượng ép, có phần áp đặt ý muốn chủ quan của mình. * Về phụ huynh: - Phụ huynh đa số sống bằng sản xuất nông nghiệp là chính nên nhiều phụ huynh chưa nhận thức được hết tầm quan trọng của việc “ Dạy kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ”. Một số cháu bố mẹ đi làm xa ở nhà với ông bà dẫn đến cô tuyên truyền tới phụ huynh gặp nhiều khó khăn. Đa phần phụ huynh chưa coi trọng và đi sâu vào việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân sớm cho con em mình. * Về phía trẻ: -Trẻ tuy đã được đến trường sớm, được trang bị những kiến thức về kỹ năng sống nhưng kỹ năng tự bảo vệ bản thân chưa nhiều, khả năng xử lý các tình huống gặp phải chưa cao vì thực tế trẻ chưa tiếp xúc nhiều với thế giới bên ngoài, ngoài gia đình và trường mầm non. * Về cơ sở vật chất điều kiện: - Trang thiết bị phục vụ cho công tác dạy và học còn nghèo nàn thiếu thốn trang thiết bị dạy trẻ , chưa đủ cho trẻ hoạt động. 2.Khảo sát trẻ đầu năm . Từ những thuận lợi, khó khăn và nhận thức của mình về vấn đề giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, tôi định hướng được nhiệm vụ của mình trong công việc nghiên cứu này. Và để gặt hái được nhiều kết quả tốt trong quá trình thực hiện nên ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát tìm hiểu kết quả khảo sát như sau: Bảng khảo sát đầu năm( ở Kết quả STT Nội dung khảo sát Tổng số trẻ Đạt Chưa đạt 1 12 19 Kỹ năng an toàn khi chơi (39%) (61%) 2 Kỹ năng tránh xâm hại cơ 15 16 thể (48%) (52%) 31 3 Kỹ năng không đi theo 14 17 người lạ, xử lý khi bị lạc (45%) (55%) 4 Kỹ năng khi tham gia giao 11 20 thông (35%) (65%) 5 Kỹ năng thoát hiểm khi có 13 18 hỏa hoạn (42%) (58%) Từ việc khảo sát thực trạng giáo dục này tôi đã chủ động đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ 5-6 tuổi ở lớp tôi phụ trách như sau: III. Những biện pháp thực hiện 1. Những biện pháp 1.1: Biện pháp thứ nhất: Giáo viên xác định được những kỹ năng tự bảo vệ bản thân cơ bản cần giáo dục cho trẻ trong năm học 1.2: Biện pháp thứ hai: Tổ chức lồng ghép giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân vào các hoạt động. 1.3: Biện pháp ba: Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong mọi hoạt động trong ngày của trẻ. 1.4: Biện pháp thứ tư: Lồng ghép ứng dụng công nghệ thông tin giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. 1.5: Biện pháp thứ năm: Tuyên truyền, phối kết hợp với phụ huynh cùng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. 2. Biện pháp thực hiện (Biện pháp từng phần) 2.1: Biện pháp 1: Giáo viên xác định được những kỹ năng tự bảo vệ bản thân cơ bản cần giáo dục cho trẻ trong năm học. Để giải quyết được vấn đề đặt ra bắt buộc giáo viên cần hiểu được thế nào là “kỹ năng tự bảo vệ bản thân” và kỹ năng tự bảo vệ bản thân bảo gồm có những kỹ năng nào ? từ đó để đưa ra được những nội dung phù hợp với trẻ. Kỹ năng bảo vệ bản thân là gì? Kỹ năng bảo vệ bản thân là những hiểu biết của một người về những sự việc xung quanh mình cũng như cách để hành động đúng, an toàn đối với sự vật đó. Trẻ có kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ biết cách làm thế nào để tránh xa những mối nguy hiểm hoặc khám phá thế giới trong phạm vi an toàn . Giai đoạn từ 4 đến 12 tuổi có thể coi là giai đoạn mà trẻ dễ gặp phải nhiều mối nguy hiểm nhất. Bởi ở giai đoạn này, trẻ thích khám phá nhưng lại chưa có những kỹ năng cơ bản để tìm hiểu thế giới. Đối với trẻ 5-6 tuổi có nhiều kỹ năng quan trọng cần thiết trước khi tập trung vào học văn hóa. Thực tế theo nhiều nhà nghiên cứu,và thực trang của xã hội hiện nay cho thấy “ kỹ năng tự bảo vệ bản thân” quan trọng cần thiết cho trẻ và nó bao gồm 1 số kỹ năng sau: kỹ năng an toàn khi chơi ,kỹ năng tránh xâm hại cơ thể, kỹ năng xử lý khi bị lạc, kỹ năng thoát hiểm,kỹ năng an toàn khi tham gia giao thông. Việc xác định được các kỹ năng phù hợp với lứa tuổi giúp giáo viên nói chung cũng như riêng bản thân tôi chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy trẻ sao cho phù hợp. 2.2: Biện pháp 2: Tổ chức lồng ghép giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân vào các hoạt động học. Hoạt động học là hoạt động được xác định là hoạt động ghi nhớ có chủ đích của giáo viên tới trẻ cung cấp những kiến thức cần thiết và mới mẻ tới trẻ,dó đó tôi lựa chọn một số nội dung phù hợp về “ Kỹ năng tự bảo vệ bản thân” để lồng ghép vào các hoạt động học . * Kỹ năng an toàn khi chơi Trong quá trình học tập vui chơi tại trường, cũng như ở nhà các con có thể gặp phải những nguy hiểm từ đồ dùng ,đồ chơi ,địa điểm vui chơi xung quanh bé như: ngã xích đu ,ngã cầu trượt, chạy nhảy vấp ngã trên sân , ngã cầu thang, nghịch ổ điện, đồ chơi trong lớp trong nhà, hoặc ngã ao hồ sông xuối quanh nhà.. . Trẻ chưa hiểu được đâu là đồ dùng ,đồ chơi an toàn và không an toàn chơi ở đâu và chơi như thế nào để đảm bảo an toàn cho bản thân mình.Để giúp trẻ nhận thức được điều đó tôi đã lựa chon nội dung “ nhận biệt đồ dùng đồ chơi không an toàn xung quanh bé trong chủ đề “ Trường mầm non của bé,Gia đình”.Giáo dục trẻ tránh xa ao, hồ, sông xuối ở chủ đề “ Nước” , không chơi đùa dưới trời mưa to “ Các hiện tượng tự nhiên” Ví dụ: Kỹ năng này giáo viên nên lồng ghép vào hoạt động khám phá cho trẻ như: Chủ đề “ Trường mầm non” tôi cho trẻ tìm hiểu về đồ dùng ,đồ chơi ở lớp , ở sân trường.Cho trẻ nêu ra cách sử dụng ,cách chơi như thế nào là đúng và không đúng. Với “chủ đề gia đình” Tôi cho trẻ tìm hiểu về đồ dùng trong gia đình như: đồ dùng nhà bếp ,bếp ga, phích nước , nồi cơm điện , ô điện , dao . Đồ dùng phòng ngủ ,phòng khách , , , sau đó cho trẻ chơi tìm phân loại đồ dùng có thể gây nguy hiểm cho bé. * Kỹ năng tránh xâm hại cơ thể Vấn đế này chưa thực sự được quan tâm , khi hiện nay hàng loạt các vụ cáo buộc xâm hại trẻ em gần đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho các bậc cha mẹ và xã hội về việc bảo vệ trẻ em khỏi vấn nạn này. Do vậy để đảm bảo cho trẻ có những kiến thức ,cũng như cách phòng tránh cở bản về kỹ năng tránh xâm hại cơ thể giáo viên cần trang bị cho trẻ những kiến thức cần thiết. Giáo viên hãy giúp trẻ hiểu được như thế nào là hành vi xâm hại cơ thể , và cách ứng xử như thế nào khi bị xâm hại cơ thể. Ví dụ: Ở chủ đề “ Bản thân”trong hoạt độn học khám phá tôi lồng ghép cho trẻ tìm hiểu về các bộ phận trên cơ thể bé , và quan tâm hơn đến vấn đề dạy trẻ các bộ phận không ai được đụng đến ngoại cha ,mẹ ,bà ,dì và các ý tá bác sỹ khi bé đi khám bệnh có bố mẹ bé ở đó. Dạy trẻ sử dụng thuật ngữ vùng kín với các bộ phận nhạy cảm. Dạy trẻ những chỉ dẫn giúp các em tránh nguy cơ bị động chạm không an toàn, bị xâm hại: - Đứng ngay dậy - Nhìn thẳng vào kẻ định sàm sỡ - Lùi ra xa đủ để không cho họ với tay được đến mình. - Nói to/hét to và kiên quyết : Không! Hãy dừng lại ! Tôi không cho phép! Tôi không muốn! Nếu không dừng lại, tôi sẽ mách với mọi người (Có thể nhắc đi nhắc lại). - Bỏ chạy đến chỗ an toàn nếu họ tìm cách sờ nắn hoặc ôm ấp mình và kêu to cầu cứu sự giúp đỡ của mọi người xung quanh. - Kể ngay với cha mẹ hoặc những người tin cậy. Nếu người thứ nhất chưa tin lời em thì kể với người thứ hai, nếu người thứ hai chưa tin thì kể cho người thứ ba, cho đến lúc có người tin và giúp đỡ. -Dạy trẻ cách xử lý khi bị xâm hại : Nói chuyện với bố, mẹ, người thân, về việc đã xảy ra để có cách giải quyết. Không giấu diếm mọi chuyện mà phải tìm cách vạch trần “yêu râu xanh” để tránh gây hại cho những bạn khác. Không che giấu, thu mình vào một thế giới hoang mang của riêng mình. * Kỹ năng không đi theo người lạ ,cách xử lý khi bị lạc Kỹ năng này giáo viên có thể lồng ghép vào hoạt động làm quen với toán , hoạt động khám phá , hoạt động thơ truyện ở chủ đề “ gia đình” , “ giao thông” ,hoặc tạo tình huống, đóng kịch về những kỹ năng cần thiết. *Tạo tình huống giáo viên và trẻ cùng trao đổi: - Làm gì khi bị lạc? -Tạo tình huống:Trẻ đi chợ , đi chơi công viên, siêu thị mà bị lạc mất ngưới thân. - Kỹ năng trẻ cần biết: +Dạy con đứng yên tại chỗ, luôn bình tĩnh không chạy lung tung và không được sợ hãi, khóc lóc rồi gọi tên bố mẹ,dạy con nhớ số điện thoại của bố mẹ và địa chỉ nhà. +Nhờ mọi người bên cạnh liên lạc hộ vào bất kỳ số điện thoại nào con nhớ. + Nếu ở trong siêu thi ,khu mua sắm hãy nhờ cô chú nhân viên trong siêu thị đưa đến khu trung tâm trong siêu thị để phát loa tìm ngưới thân. + Nếu lạc ngoài đường hãy dạy con tìm đến những người có thể tin tưởng như các chú mặc đồng phục cảnh sát, nhân viên an ninh hoặc bảo vệ và đọc số điện thoại để gọi cho bố mẹ. * Không đi theo người lạ, nhận quà từ ngưới lạ + Tạo tình huống : nếu 1 người không quen biết cho con bim ,kẹo, đồ chơi,họ muốm đưa con về nhà con sẽ làm gì? + Kỹ năng trẻ cần biết: - Nói không với người lạ mặt. trẻ nên tìm đến chỗ có người lớn hoặc chú bảo vệ để tránh người kia tiếp tục dụ dỗ, nếu người đó cứ bám theo bắt bé ăn thì phải quẫy đạp và hét thật to để mọi người đến cứu. -Dạy trẻ không được tin vào người lạ: nếu có người lạ đến đón trẻ và tự nhận là bạn của bố mẹ, họ biết rõ về tên cũng như số điện thoại của bố mẹ, thậm chí là trẻ nhận ra họ là người hàng xóm thì trẻ cũng phải báo ngay cho cô giáo để cô gọi cho bố mẹ để xác nhận xem có đúng là họ được nhờ đến đón trẻ không? - Dạy trẻ thuộc số điện thoại của bố mẹ Điều đầu tiên là giáo viên cần có số điện thoại của bố mẹ trẻ. Cô có thể dán vào cánh tủ cá nhân của trẻ để trẻ thấy và nhớ mỗi ngày.Tích hợp lồng ghép vào các hoạt động . Ví dụ:Trong giờ hoạt động làm quen với chữ số cô cho trẻ tìm các con số có trong số điện thoại của bố mẹ mình. Và sau đó là trẻ nhớ thứ tự lần lượt của các con số trong dãy số điện thoại của bố hoặc mẹ. Ở kỹ năng không đi theo người lạ , xử lý khi bị lạc giáo viên chủ yếu là xây dựng tình huống ,tạo tình huống giúp trẻ trải nghiệm tìm cách xử lý sao cho đúng. *Kỹ năng an toàn khi tham gia giao thông Đây là một kỹ năng quan trọng đối với trẻ khi tham gia vào xã hội. Cha mẹ cũng như giáo viên nên giúp trẻ hiểu được một số loại biển báo cơ bản, một số loại đường cơ bản, một số người có vai trò trong việc điều hành giao thông, cách sang đường cũng như cách đi qua các ngã ba, ngã tư, và những hành vi ứng xử văn minh khi tham gia giao thông.Ở kỹ năng này giáo viên có thể lồng ghép vào hoạt động khám phá, hoạt động văn học, âm nhạc.Ngoài ra giáo viên có thể cho trẻ tham gia đóng kịch với các tình huống khi tham gia giao thông. Ví dụ: Chủ đề giao thông cô có thể tích hợp vào hoạt động khám phá , dạy trẻ về kỹ năng an toàn khi tham gia giao thông như: dạy trẻ 1 số quy định khi tham gia giao thông , tìm hiểu về biên báo giao thông.Hoạt động thơ truyện có thể dạy trẻ 1 số bài thơ về phương tiện giao thông như: bài thơ “ Luật lệ giao thông” , “ Phương tiện giao thông”, “ Cháu dắt tay ông” , “ Cô dạy con”hoặc truyện “ Qua đường”, “ Xe đạp con trên đường phố” * Kỹ năng thoát hiểm khi có hỏa hoạn Đây cũng là kỹ năng được các trường chú trọng tập huấn chuyên đề cho giáo viên về việc “ Dạy trẻ cách thoát hiểm khi có cháy” , sau giờ học các con học được cách nhận biết có đám cháy, hỏa hoạn, cách thoát hiểm khi có hoản hoạn xảy ra, và cách phòng chống cháy nổ phù hợp với lứa tuổi như: Không nghịch lửa, bật lửa, diêm; hay tránh xa các thiết bị có thể gây cháy: ổ điện, bếp ga Và đặc biệt là các cách xử lý khi có cháy xảy ra: Gọi số điện thoại 114, hô to để nhận được sự giúp đỡ của người lớn “Có cháy” 2.3: Biện pháp thứ ba: Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong mọi hoạt động trong ngày của trẻ. Trẻ em luôn học hỏi ,tiếp nhận thông tin vào mọi lúc mọi nơi mọi thời điểm trẻ có khả năng ghi nhớ có chủ đích rất tốt. Chính vì vậy giáo viên có thể dạy trẻ các kỹ năng tự bảo vệ bản thân cấn thiết trong mọi hoạt động 1 ngày ở lớp của trẻ như: giờ đón trả trẻ, giờ hoạt động học , giờ hoạt động góc, giờ hoạt động ngoài trời,giờ hoạt động chiều, hoạt động dã ngoại thăm quan . Ví dụ: giờ đón ,trả trẻ cô trò chuyện trẻ không nghịch ổ điện quanh lớp ,không ra về với người lạ . Trong giờ hoạt động góc không sử dụng đồ chơi để đánh nhau hoặc cho vào miệng, tai ,mũi , tại góc kỹ năng cô có thể cho trẻ học các kỹ năng cần thiết . Giờ hoạt động chiều cô cho trẻ tham gia vào các tình huống cô xây dựng, giới thiệu 1 số kỹ năng cần thiết khác cho trẻ. 2.4:Biện pháp thứ tư:Lồng ghép ứng dụng công nghệ thông tin giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. Công nghệ thông tin là phương tiện hữu ích góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học. Việc ứng dụng CNTT trong chăm sóc giáo dục trẻ được xem là ưu tiên hàng đầu của ngành Giáo dục mầm non. Trong những năm qua ngành giáo dục mầm non đã triển khai việc ứng dụng CNTT trong các hoạt động chăm sóc giáo dục và các hoạt động khác một cách tích cực về mọi mặt và đã gặt hái được nhiều thành quả đáng khích lệ. Đối với học sinh thuộc 7 xã miền núi điều kiện kinh tế còn đặc biệt khó khăn ,nên CNTT được áp dụng vào giảng dạy càng thu hút được sự tò mò và hứng thú của trẻ. Đơn giản là các hình ảnh đưa lên máy chiếu sử dụng các hiệu ứng, màu sắc ,âm thanh phù hợp cũng đã gây sự chú ý , thu hút sự tập chung của trẻ,hướng trẻ tới nội dung học một cách hiệu quả hơn . Ví dụ: Cho trẻ xem các tình huống qua video như: Không đi theo người lạ,vạch rõ giới hạn,cách sử lý khi bị lạc , thoát hiểm khi có cháy , từ đó cho trẻ suy đoán cách xử lý và rút ra bài học cần thiết cho mình 2.5:Biện pháp 5: Tuyên truyền, phối kết hợp với phụ huynh cùng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. Bên cạnh việc dạy trẻ ở trường, tôi cũng chú trọng đến việc trao đổi với phụ huynh để cùng phối hợp dạy kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. Trẻ càng được hướng dẫn sớm về cách tự vệ, nhận biết những mối nguy hiểm từ xung quanh và cách xử lý thì trẻ sẽ vững vàng vượt qua những thử thách trong mọi tình huống, điều đó được chứng minh rõ ràng từ thực tế. Tuyên truyền để các bậc phụ huynh hiểu rằng: Giáo dục kỹ năng sống là giúp trẻ nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa những giải pháp khác nhau, quyết định phải xuất phát từ trẻ, nội dung giáo dục phải xuất phát từ chính nhu cầu và kinh nghiệm của trẻ. Trẻ cần có điều kiện để cọ sát các ý kiến khác nhau, trao đổi kinh nghiệm, tập tành, thực hành và áp dụng. Chính vì vậy, cách bảo vệ trẻ tốt nhất chính là dạy trẻ biết cách tự bảo vệ bản thân. Để phụ huynh hiểu hơn về kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ tôi đã chú trọng tuyên truyền các nội dung sau: - Tuyên truyền về các nội dung “Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân ” cho trẻ 5-6 tuổi được lồng ghép trong các chủ đề trong năm học của nhóm lớp. Các bài tuyên truyền về “ Kỹ năng tự bảo vệ bản thân” được dán tại góc “Cha mẹ cần biết” của nhóm lớp để phụ huynh biết và cùng phối hợp trong quá trình rèn luyện khả năng này cho trẻ. - Giới thiệu cho phụ huynh biết các kỹ năng tự bảo vệ cũng như cách xử lý các tình huống xảy ra trong cuộc sống để phụ huynh giáo dục con một cách đúng nhất. - Trò chuyện trao đổi với phụ huynh về những biểu hiện của trẻ, những khó khăn khi thực hiện và kết quả đạt được Giáo dục kỹ năng sống nói chung và kỹ năng tự bảo vệ bản thân nói riêng là việc làm hết sức quan trọng đòi hỏi sự tham gia của cả gia đình, nhà trường và xã hội. 3. Kết quả đạt được 3.1 Đối với trẻ Sau thời gian triển khai thực hiện đề tài thực hiện ở lớp đang dạy, kết quả thu được như sau: Bảng tổng hợp khảo sát đánh giá trẻ Đầu năm Cuối năm STT Nội dung khảo sát Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt 1 12/31 19/31 28/31 3/31 Kỹ năng an toàn khi chơi ( 39%) (61%) (90%) (10%) 2 Kỹ năng tránh xâm hại cơ 15/31 16/31 25/31 6/31 thể (48%) (52%) (81%) (19%) 3 Kỹ năng không đi theo 14/31 17/31 28/31 3/31 người lạ, xử lý khi bị lạc (45%) (55%) (90%) (10%) 4 Kỹ năng khi tham gia giao 11/31 20/31 27/31 4/31 thông (35%) (65%) (87%) (13%) 5 Kỹ năng thoát hiểm 13/31 18/31 26/31 5/31 (42%) (58%) (84%) (16%) Với các biện pháp tác động sư phạm được tổ chức vào các hoạt động học, hoạt động chơi, tình huống với mong muốn trẻ không chỉ được cung cấp các tri thức về kỹ năng tự bảo vệ mà còn tạo cơ hội cho trẻ được thực hành trải nghiệm. Sau khi thử nghiệm hầu hết mức độ nhận thức các nội dung giáo dục trong kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ đạt được kết quả cao so với đầu năm.Với các phần trăm thu được trước thử nghiệm và sau thử nghiệm cho thấy trẻ nhận thức được các nội dung về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cũng như nắm được tri thức, những cách ứng xử, thái độ tốt so với trước thử nghiệm. Với các nội dung khảo sát biết kêu cứu giúp đỡ và chạy khỏi nơi nguy hiểm; biết địa chỉ, số điện thoại nhà, của ba mẹ; biết các số điện thoại khẩn cấp: Cứu hỏa, cứu thương, công an; biết không đi theo và nhận quà của người lạ khi chưa được người thân cho phép; biết các bộ phận cấm xâm phạm trên cơ thể .. Với sự tiến bộ về mức độ nhận thức của trẻ chứng tỏ những biện pháp tác động sư phạm này bước đầu đã thể hiện hiểu quả. 3.2. Đối với giáo viên Giáo viên tự tin mạnh dạn hơn khi xây dựng các loại kế hoạch và thực hiện các biện pháp hỗ trợ giúp trẻ trong việc hình thành các kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Nắm vững đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của trẻ, có biện pháp giáo dục phù hợp, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ mạnh dạn tự tin khi gặp các tình huống xảy ra. Giáo viên có nhiều biện pháp linh hoạt, sáng tạo tổ chức các hoạt động nhẹ nhàng, linh hoạt, có biện pháp tác động đến cá nhân và tập thể nhóm trẻ phù hợp. Định hướng nội dung các hoạt động giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ trong giờ học, chơi theo chủ đề giáo dục không còn máy móc, áp đặt mà hướng đến mục tiêu để trẻ tự do tự lực, tự lựa các cách giải quyết các sự việc gặp phải. Biết cách tạo nhiều cơ hội để trẻ chơi, tận dụng các hoạt động mọi lúc mọi nơi để lồng ghép các kỹ năng tự bảo vệ bản thân cần thiết, từ đó giúp trẻ biết xử lý tình huống gặp phải một cách chủ động và là nền tảng bước đầu cho trẻ học thêm những kỹ năng tự bảo vệ cần thiết ở những lứa tuổi tiếp theo. 3.3. Đối với phụ huynh Nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ.Phụ huynh có sự phối hợp với giáo viên trong việc rèn luyện, củng cố những kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. Nhiệt tình ủng hộ cho cô và trẻ mang thêm đồ dùng, đồ chơi; tranh ảnh, sách báo sưu tầm về các kỹ năng sống, các nguyên vật liệu mở, cây xanh, con vật, các biển báo giúp lớp học có thêm nhiều đồ chơi mới, các góc chơi sinh động, góp phần giúp môi trường lớp học thêm đa dạng. Phụ huynh dành nhiều thời gian tạo điều kiện để trẻ được vui chơi, giao lưu, dã ngoại cùng gia đình, bạn bè, người thân tạo cơ hội để trẻ được trải nghiệm thể hiện, rèn luyện, củng cố và học hỏi thêm những kỹ năng tự bảo vệ bản thân phù hợp với cuộc sống xung quanh. C. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 1. Kết luận: Kỹ năng tự bảo vệ bản thân là một trong những kỹ năng sống quan trọng của con người, đặc biệt với trẻ em. Vì thế, tôi cần tạo cơ hội để trẻ được tương tác, được trải nghiệm, tạo môi trường hoạt động tích cực, sử dụng các tình huống thực tế, sử dụng các trò chơi học tập hoặc đóng vai, khuyến khích trẻ nhận xét đánh giá bạn và tự đánh giá bạn thân từ đó giúp trẻ tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau, những kinh nghiệm trẻ nhận được trong các trò chơi, tình huống là nền tảng trang bị những kiến thức giữ an toàn và học cách nhận biết, thực hành các hành động đúng và kịp thời để bảo vệ bản thân trước các tình huống nguy hiểm. Thường xuyên đưa ra những tình huống mới bằng nhiều cách giải quyết khác nhau, hãy trao đổi với trẻ về những thông tin mà cô giáo, cha mẹ giải quyết cho trẻ thấy rằng cùng một tình huống đưa ra cho trẻ có nhiều cách xử lý khác nhau. Giúp giáo viên xây dựng và đưa ra nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ một cách toàn diện hơn theo hướng tích hợp với các hoạt động dạy, họat động vui chơi và các hoạt động khác. Nâng cao nhận thức của giáo viên mầm non, phụ huynh về sự cần thiết của kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ; phối hợp nhà trường với gia đình trong việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ. Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cực kì quan trọng với trẻ mầm non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng. Nó góp phần tạo dựng nền móng ban đầu vững chắc cho sự phát triển toàn diện của đứa trẻ. Sự phát triển tiếp theo của trẻ đi theo chiều hướng nào phụ thuộc rất lớn vào việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ ngay từ tuổi mầm non. 2. Đề xuất khuyến nghị. Việc rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ là thiết yếu. Để cho hoạt động này đạt hiệu quả cao hơn, tôi xin đề xuất một số kiến nghị sau đây: * Đối với phòng giáo dục - Cần quan tâm hơn nữa về việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, phòng học theo chuẩn quốc gia. - Thường xuyên tổ chức thêm các lớp chuyên đề về một số biện phát phát triển kỹ năng sống cho trẻ tới đội ngũ giáo viên. - Đối với Nhà trường và tổ chuyên môn: + Có kế hoạch cụ thể, sắp xếp thời gian cho giáo viên tham gia các lớp học bồi dưỡng về kỹ năng tổ chức các hoạt động rèn kỹ năng sống cho trẻ. Tham khảo, dự giờ các hoạt động của trường bạn về việc rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân để học hỏi kinh nghiệm. + Tổ chuyên môn nên mở chuyên đề rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ để giáo viên và học sinh được trải nghiệm thực tế nhiều hơn nữa. - Đối với giáo viên: + Không ngừng tự học, tự rèn, bồi dưỡng để nắm vững đặc điểm tâm sinh lý của trẻ và từ đó đáp ứng những nguyện vọng chính đáng, biết khai thác thông tin trên mạng Internet, có kĩ năng sử dụng thành thạo các trang thiết bị dạy học hiện đại, biết cách tổ chức tốt các hoạt động rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ theo hướng phát huy tính tích cực, không ngừng giáo dục cho trẻ về ý thức tự bảo vệ bản thân. Trên đây là toàn bộ sáng kiến kinh nghiệm của tôi trong năm học 2019- 2020 mặc dù được sự giúp đỡ của Ban Giám Hiệu nhà trường, bạn bè, đồng nghiệp, các bậc phụ huynh để hoàn thành đề tài này. Xong cũng không tránh khỏi thiếu sót tôi rất mong được sự đóng góp của hội đồng khoa học cấp trên để sáng kiến của tôi được thực hiện tốt hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đề tài trên là do tôi nghiên cứu vận dụng không sao chép nội dung của người khác. D. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Chương trình giáo dục mầm non 5-6 tuổi 2. Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non, Nguyễn Ánh Tuyết. 3. Video thực hành kỹ năng sống ở độ tuổi mẫu giáo. 4. Giáo dục học mầm non . 5.Tài liệu dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ. 6. Sổ tay tích lũy kinh nghiệm đi chuyên đề. 7. Tài liệu trên mạng internet .