Một số biện pháp giáo dục giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt hoạt động khám phá khoa học

Phần I: PHẦN MỞ ĐẦU I. Lý do chọn đề tài. Bác Hồ kính yêu đã nói: “Vì lợi ích mười năm trồng cây Vì lợi ích trăm năm trồng người” Giáo dục Mầm Non là ngành học mở đầu trong hệ thống giáo dục quốc dân, chiếm vị trí quan trọng trong ngành giáo dục, Giáo dục Mầm non có nhiệm vụ xây dựng những cơ sở ban đầu, đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách con người. Trẻ em là hạnh phúc của mọi gia đình, là tương lai của cả dân tộc, việc bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ không phải chỉ là trách nhiệm mỗi gia đình mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Giai đoạn này là thời điểm mấu chốt và quan trọng nhất, tất cả mọi việc đều bắt đầu: Bắt đầu ăn, bắt đầu nói, bắt đầu nghe, nhìn và vận động bằng đôi chân, đôi tay của mình...Tất cả những cử chỉ đó đều làm nên những thói quen, kể cả thói xấu. Như vậy ngay từ tuổi ấu thơ trẻ Mầm Non đặc biệt là trẻ 5- 6 tuổi đang ở những bước phát triển mạnh về nhận thức, tư duy, ngôn ngữ, tình cảm ...Thế giới khách quan xung quanh thật bao la rộng lớn, có biết bao điều mới lạ hấp dẫn, và còn có bao lạ lẫm khó hiểu, trẻ tò mò muốn biết, muốn được khám phá, cho nên giáo dục mầm non đã góp phần không nhỏ vào việc giáo dục thế hệ trẻ. Trách nhiệm nặng nề và cao cả ấy tất cả thuộc về cô giáo Mầm Non tạo nên nền tảng vững chắc, là chặng đường khôn lớn của trẻ. Chính vì vậy sự nhạy cảm và có trách nhiệm cao là yêu cầu không thể thiếu trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ, cô giáo phải rất linh hoạt nhạy bén kịp thời, có năng lực và có tính chủ động sáng tạo . Cùng với xu thế đổi mới mạnh mẽ của nền Giáo dục nói chung và Giáo dục Mầm non nói riêng là lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên là người hướng dẫn, tổ chức các hoạt động nhằm phát huy những năng lực chung cho trẻ, đáp ứng với việc bước đầu hình thành những con người mới cho xã hội hiện đại và không ngừng phát triển. Trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo rất ngây thơ, hồn nhiên, nhưng cũng rất ham thích được học hỏi những cái mới lạ. Vậy người giáo viên phải làm thế nào để giúp trẻ vừa có thể vui chơi một cách hồn nhiên, nhưng cũng có thể tiếp nhận được những kiến thức mà cô giáo muốn truyền đạt đến trẻ? Để trẻ không những tiếp nhận những kiến thức đó một cách thụ động mà phải tích cực, chủ động, thích được khám phá khoa học và tìm hiểu về thế giới xung quanh - những yếu tố rất quan trọng giúp cho việc hình thành ở trẻ những kỹ năng ban đầu giúp trẻ sẵn sàng tiếp nhận tri thức của loài người sau này. Khám phá khoa học là phương tiện để giao tiếp và làm quen với môi trường xung quanh, để giao lưu và bày tỏ nguyện vọng của mình hình thành và nhận thức sự vật, hiện tượng xung quanh mà giáo dục thái độ ứng xử đúng đắn với thiên nhiên, với xã hội cho trẻ. Thông qua môn học này hình thành cho trẻ kĩ năng quan sát, tư duy, phân tích tổng hợp khái quát. Khám phá khoa học với trẻ mầm non là quá trình tham gia các hoạt động thăm dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên qua đó giúp trẻ được hoạt động và tự phục vụ bản thân. Những công việc đó có thể sẽ là bài học trải nghiệm tốt cho trẻ về khoa học. Khi nói đến trẻ mầm non không ai không biết trẻ ở lứa tuổi này rất thích tìm hiểu, khám phá môi trường xung quanh, bởi thế giới xung quanh thật bao la rộng lớn, có biết bao điều mới lạ hấp dẫn và còn có bao lạ lẫm khó hiểu, trẻ tò mò muốn biết, muốn được khám phá. Khám phá khoa học mang lại nguồn biểu tượng vô cùng phong phú, đa dạng, sinh động, đầy hấp dẫn với trẻ thơ, từ môi trường tự nhiên (cỏ cây, hoa lá, chim .) đến môi trường xã hội (công việc của mỗi người trong xã hội, mối quan hệ của con người với nhau ) và trẻ hiểu biết về chính bản thân mình, vì thế trẻ luôn có niềm khao khát khám phá, tìm hiểu về chúng. Khám phá khoa học đòi hỏi trẻ phải sử dụng tích cực các giác quan chính vì vậy sẽ phát triển ở trẻ năng lực quan sát, khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp nhờ vậy khả năng cảm nhận của trẻ sẽ nhạy bén, chính xác, những biểu tượng, kết quả trẻ thu nhận được trở nên cụ thể, sinh động và hấp dẫn hơn. Qua những thí nghiệm nhỏ trẻ được tự mình thực hiện trong độ tuổi mầm non sẽ hình thành ở trẻ những biểu tượng về chính là cơ sở khoa học sau này của trẻ. Để làm tốt công tác chăm sóc giáo dục hình thành nhân cách trẻ, ngoài việc thực hiện các nhiệm vụ của một giáo viên mầm non ra thì việc xác định các phương pháp, biện pháp chăm sóc giáo dục trẻ thông qua hoạt động khám phá khoa học cũng đặc biệt quan trọng vì nó tác động trực tiếp đến việc lĩnh hội kiến thức, kỹ năng sống ở trẻ đó là điều rất cần thiết. Cùng với sự chỉ đạo quan tâm của các cấp lãnh đạo trong năm qua bản thân tôi đã đi sâu nghiên cứu và tìm ra biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học và nhất là hoạt động “Khám phá khoa học theo hướng lấy trẻ làm trung tâm”. Vậy tìm biện pháp, phương pháp là gì? Tìm ở đâu? Câu hỏi này đã được giải quyết qua các chuyên đề chăm sóc và giáo dục mà chúng ta đã được tập huấn ở phòng và lý thuyết đó cũng được chúng ta thực hiện thông qua các quá trình dạy học và chăm sóc trẻ hằng ngày. Nhưng trong quá trình thực hiện các đồng chí đã thấy thỏa mãn với mục tiêu mình đặt ra chưa? Có gì đổi mới, có gì tiến bộ, có gì sáng tạo? Để trẻ ở lớp chúng ta nhận thức tiến bộ nhanh bắt kịp cùng trang lứa với trẻ phố, huyện. Còn tôi cũng chỉ có hơn 7 năm công tác mỗi nhưng mỗi năm tôi lại rút ra cho mình một kinh nghiệm. Muốn trẻ phát triển toàn diện theo tôi chúng ta cần xây dựng biện pháp giáo dục hay mới lạ cuốn hút trẻ để hình thành thói quen ham mê khám phá khoa học chính vì vậy mà tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp giáo dục giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt hoạt động khám phá khoa học” để nghiên cứu nhằm tìm ra những biện pháp hay giúp trẻ học tốt môn học này. II. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. 1. Phạm vi nghiên cứu: Việc tổ chức Hoạt động khám phá khoa học của trẻ lớp 5-6 tuổi khu Dần Trường Mầm non Hữu Sản-Sơn Động- Bắc Giang. Thời gian tôi tiến hành nghiên cứu là từ tháng 9/2021 đến tháng 12/2021. 2. Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi khu Dần Trường Mầm Hữu Sản học tốt hoạt động khám phá khoa học. Với tổng số trẻ là: 28 (cháu) Trong đó: + Trẻ nam: 15 (cháu) + Trẻ nữ: 13 (cháu) 100% trẻ trong lớp đều là con em dân tộc. III. Mục đích nghiên cứu. - Nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp giáo dục giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt hoạt động khám phá khoa học” . Để biết được mặt mạnh, mặt yếu trong hoạt động khám phá khoa học của trẻ. Trên cơ sở đó tìm ra biện pháp tích cực nhằm nâng cao chất lượng hoạt động khám phá khoa học cho trẻ theo hướng đổi mới. Trong công tác giáo dục trẻ mầm non thì việc cho trẻ khám phá khoa học với môi trường xung quanh là không thể thiếu . Môi trường xung quanh có tác dụng giáo dục về mọi mặt đối với trẻ như là: Ngôn ngữ, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ thể lực... khám phá khoa học là phương tiện để giao tiếp và khám phá khoa học với môi trường xung quanh để giao lưu và bày tỏ nguyện vọng của mình và đồng thời là công cụ của tư duy. Vì vậy các nhà giáo dục sử dụng nhiều phương pháp để cho trẻ tiếp cận với thế giới xung quanh. Nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy khám phá khoa học. -Qua đề tài nghiên cứu giúp giáo viên có những định hướng phù hợp trong công tác chăm sóc cho trẻ mầm non ở 5-6 tuổi. Sau khi vận dụng đề tài sẽ góp phần đắc lực cho quá trình phát triển của trẻ. IV. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu. - Biện pháp mới giúp trẻ ham mê khám phá khoa học phát triển tính sáng tạo và mở rộng vốn kiến thức cho trẻ. - Dùng biện pháp mới giúp phát triển tư duy, ngôn ngữ củng cố các kỹ năng nhận thức của trẻ. - Rèn khả năng tri giác, phân tích, so sánh tổng hợp ở trẻ. - Để hoàn thành được đề tài này, tôi có những điểm mới sau: + Điểm mới nghiên cứu dựa trên những cơ sở lý luận khoa học của việc cho trẻ khám phá khoa học. + Phân tích thực trạng của hoạt động khám phá khoa học ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khu Dần Trường Mầm non Hữu Sản - Sơn Động - Bắc Giang. + Từ đó đề xuất các biện pháp cụ thể để việc giáo dục giúp trẻ học tốt đạt kết quả cao hơn trong hoạt động khám phá khoa học không chỉ riêng trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi nói riêng mà cho tất cả trẻ mẫu giáo nói chung. * Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã sử dụng phối hợp các phương pháp sau: 1. Phương pháp tìm hiểu cơ sở lý luận của hoạt động khám phá khoa học. 2. Phương pháp tìm hiểu thực tế việc tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5- 6 tuổi theo chương trình Giáo dục Mầm non mới ở trường Mầm Non Hữu Sản- Sơn Động- Bắc Giang. 3. Rút kinh nghiệm và biện pháp giải quyết của riêng mình. Đồng thời đề xuất một số biện pháp có tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ lớp 5-6 tuổi khu Dần Trường Mầm non Hữu Sản nói riêng và trẻ 5- 6 tuổi nói chung. 4. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết một số kinh nghiệm của các giáo viên trường Mầm non Hữu Sản và trao đổi với đồng nghiệp. 5. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài “Một số biện pháp giáo dục giúp trẻ học tốt hoạt đông khám phá khoa học trong trường Mầm non”. Phần II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI I. Cơ sở lý luận của đề tài: 1. Cơ sở pháp lý: - Thông tư số 17/2009/TT-BGDĐT ngày 25/7/2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, kèm theo Thông tư số 28/2016/TT-BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo sửa đổi bổ sung một số nội dung của chương trình giáo dục mầm non. - Thực hiện mục tiêu kế hoạch của trường mầm non. Để nghiên cứu thành công đề tài và áp dụng thực tế có hiệu quả, đòi hỏi phải gắn việc nghiên cứu với phương pháp quan sát thực tế ở gia đình, lớp học, nhà trường và xã hội. - Đề tài được thực hiện thông qua việc điều tra, khảo sát thực tế cũng như một số kinh nghiệm học hỏi được thông qua việc giảng dạy trực tiếp. Nhằm mục đích đánh giá thực tế, rút ra những nguyên nhân cụ thể và giải pháp được áp dụng vào thực tế giảng dạy để mang lại chất lượng cao. - Theo lý luận của giáo trình “Lý luận về phương tiện và phương pháp hướng dẫn trẻ khám phá khoa học” của tiến sỹ Hoàng Thị Phượng thì: Hướng dẫn trẻ làm quen với môi trường tự nhiên có vai trò đặc biệt quan trong đối với trẻ nhỏ. Có thể nói tự nhiên là nguồn gốc của các tri giác cụ thể đầu tiên của con người. Trẻ em ở khắp nơi luôn tiếp xúc với tự nhiên bằng mọi cách. Tất cả các sự vật hiện tượng tự nhiên đều có thể làm trẻ chú ý, làm chúng phấn khởi và cung cấp tri thức phong phú cho sự phát triển và hình thành tình yêu quê hương đất nước. - Trò chơi trong hoạt động khám phá đóng vai trò quan trọng, trong cuộc sống hằng ngày của trẻ, khơi dậy ở tính tò mò, tạo cho trẻ tính tò mò, tạo cho trẻ khám phá về đặc điểm nổi bật và ích lợi sự việc hiện tượng quen thuộc, một vài mối quan hệ đơn gian giữa sự vật với môi trường xung quanh, cách chăm sóc bảo vệ chúng, đồng thời trao dồi óc quan sát, so sánh nhận xét phán đoán của trẻ hình thành ở trẻ thái độ đúng đắn với sự vật hiện tượng sự vật xung quanh trẻ. - Xuất phát từ đó tôi thấy nếu trẻ được tiếp xúc với tự nhiên sẽ phát triển ở trẻ năng lực quan sát, khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp, phát triển trí thông minh, vốn sống, tình cảm, thẩm mĩ, đạo đức. Ngược lại nếu trẻ ít hoặc không được tiếp xúc với tự nhiên thì quá trình phát triển trí tuệ và nhân cách của trẻ bị ảnh hưởng nghiêm trọng: Trẻ sẽ luôn tỏ thái độ không thích thú với môi trường xung quanh, óc tư duy, sự sáng tạo của trẻ bị hạn chế. 2. Cơ sở khoa học: Theo nhà tâm lí học lỗi lạc Jean Piaget cho rằng trẻ từ 3-5 tuổi quá trình tư duy của trẻ có thay đổi từ giai đoạn cảm giác- vận động đến giai đoạn tư duy tiền thao tác kèm theo tư duy tượng trưng. Tư duy tượng trưng cho phép trẻ có hình ảnh biểu tượng về những thứ không có trước mắt trẻ. Ở giai đoạn này nhất là giai đoạn 5-6 tuổi trẻ lĩnh hội các biểu tượng khái quát về sự vật hiện tượng hiểu được mối quan hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa chúng. Nếu được giáo dục một cách đúng đắn trẻ không những chỉ lĩnh hội tri thức về sự vật, hiện tượng xung quanh, mà còn học được cách tiếp cận đối tượng, cách thức khám phá khoa học về sự vật hiện tượng trong môi trường xung quanh. Chính quá trình khám phá môi trường đã tạo điếu kiện để trẻ phát triển thể chất, thẩm mỹ đạo đức và lao động cho trẻ. Hướng dẫn trẻ khám phá khoa học là phương thức hoạt động gắn bó giữa giáo viên và trẻ nhằm tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với môi trường xung quanh để trẻ thích ứng với môi trường, nhận thức về môi trường, tích cực tham gia cải tạo môi trường thỏa mãn nhu cầu khám phá và phát triển bản thân trẻ. - Thực tế cho thấy: Giáo viên trường Mầm non Hữu Sản đã sử dụng nhiều hình thức trong khi tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ. Nhưng do không có nguồn tài liệu phong phú nên các hình thức giáo viên đã sử dụng chủ yếu được lấy từ một số tài liệu chuyên môn và từ kinh nghiệm của giáo viên. Vì vậy sử dụng hình thức lặp đi lặp lại gây nhàm chán cho trẻ. - Hiện nay, trường Mầm non Hữu Sản đang thực hiện chương trình giáo dục mầm non theo hướng đổi mới lấy trẻ làm trung tâm. Vì vậy, chương trình giáo dục trẻ được thực hiện theo các chủ đề. II. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu: Sau khi đưa các biện pháp giáo dục giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt hoạt động khám phá khoa học vào nghiên cứu tôi gặp phải một số thuận lợi và khó khăn sau: 1. Thuận lợi: - Đối với trẻ + Trẻ đi học đều chuyên cần 98 - 100%. + Một 100% trẻ ăn bán trú tại lớp. + Trẻ lắng nghe và hứng thú khi cô tổ chức hoạt động khám phá khoa hoc. + Trẻ rất say sưa, nhiệt tình, tìm tòi, khám phá và yêu thích hoạt động khám phá khoa học. - Đối với phòng Giáo dục và nhà trường. + Được sự quan tâm của Phòng GD&ĐT Sơn Động đã tổ chức bồi dưỡng chuyên môn hằng năm về hoạt động khám phá khoa học cho giáo viên theo từng cụm trường cụ thể, giúp cho mỗi giáo viên được học hỏi thêm kiến thức và kỹ năng khi tổ chức hoạt động. + Trường có sân chơi rộng rãi thoáng mát cảnh quan sạch đẹp thuận tiện cho việc trẻ quan sát khám phá khoa học. + Nhà trường cũng đã tạo điều kiện mua sắm một số trang thiết bị phục vụ cho hoạt động khám phá khoa học như: Kính lúp, nam châm, bình tưới hoa..... Và trồng một số cây xanh thuận tiện cho việc quan sát khám phá của trẻ như: Cây bàng, Xà cừ, bằng lăng... - Đối với giáo viên: Với môi trường làm việc hăng say và tâm huyết với trẻ, bản thân luôn yêu nghề mến trẻ, ham học hỏi nâng cao chuyên môn. Tìm tòi và tự làm một số đồ dùng, đồ chơi để phục vụ tiết dạy vào hoạt động khám phá khoa học của trẻ. - Đối với phụ huynh: + Phụ huynh luôn mong muốn con em mình vui vẻ, trải nghiệm các hoạt động khám phá khoa học vì vậy luôn tích cực thu thập và đóng góp nguyên vật liệu, phế liệu thải đã qua sử dụng để hỗ trợ giáo viên sáng tạo đồ dùng đồ chơi cho trẻ hoạt động. 2. Khó khăn : - Đối với học sinh. + Đặc điểm tâm sinh lý lữa tuổi này có sự khác biệt, đa sô trẻ trong lớp là nam nên rất hiếu động khả năng tập chung chú ý chưa cao, khả năng tri giác và trí tưởng tượng chưa phong phú. + Trong lớp khả năng tiếp thu của trẻ còn hạn chế. - Đối vơi cơ sở vật chất. + Lớp học còn trật trội; Đồ dùng của nhà trường để phục vụ cho hoạt động khám phá khoa học còn thiếu thốn như: Những vật mẫu, những con vật thật, đồ vật.... + Góc khám phá khoa học - trải nghiệm còn trật trội, số cây xanh ít, loại cây chưa phong phú, đồ chơi, đồ dùng còn ít, thiếu những hình ảnh đẹp, chưa sinh động để trẻ quan sát, ít khoảng trống để tạo môi trường cho trẻ hoạt động. - Đối với giáo viên. + Hình thức tổ chức hoạt động của Giáo viên chưa linh hoạt, còn nặng về dạy kiến thức cho trẻ, ít quan tâm đến việc cho tự trải nghiệm qua sản phẩm. Giáo viên còn làm và nói giúp trẻ về sản phẩm do vậy không kích thích được khả năng tự tư duy và sáng tạo ở trẻ. - Đối với phụ huynh. + Đa số phụ huynh làm nghề nông nên việc tạo điều kiện quan tâm cho trẻ học hỏi khám phá mỗi khi ở nhà còn hạn chế. + Một số phụ huynh còn coi nhẹ việc học của con, thường cho con nghỉ học tùy tiện ít nhiều cũng ảnh hưởng tới kết quả học tập của lớp. Họ chưa nhận thức được hết tầm quan trọng của hoạt động cho trẻ khám phá khoa học theo hướng tích cực và lấy trẻ làm trung tâm. III. Một số biện pháp thực hiện. 1. Mục tiêu của giải pháp biện pháp. Để nắm được trình độ tiếp thu cũng như khả năng của trẻ ngay từ đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ trước khi áp dụng biện pháp mới trong tổ chức Hoạt động Khám phá khoa học cụ thể như sau: BẢNG KHẢO SÁT TRẺ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN BIỆN PHÁP MỚI * Số trẻ : 28 cháu KẾT QUẢ TT NỘI DUNG Tỷ lệ Tỷ lệ Đạt Chưa đạt % % Kỹ năng quan sát, tìm ra đặc điểm và trả lời được tên gọi đặc điểm của 1 15/28 53,6 13/28 46,4 các đối tượng khám phá 2 Khả năng so sánh, phân loại các đối tượng khám phá 16/28 57,1 12/28 42,9 Phát hiện cái mới lạ và có thái độ hành động phù hợp 3 16/28 57,1 12/28 42,9 4 Có kỹ năng sống và khả năng giao tiếp tốt 15/28 53,6 13/28 46,4 Từ kết quả như trên, tôi luôn băn khoăn suy nghĩ: - Biện pháp nào giúp trẻ ham mê khám phá khoa học phát triển tính sáng tạo và mở rộng vốn kiến thức cho trẻ. - Biện pháp nào giúp phát triển tư duy, ngôn ngữ củng cố các kỹ năng nhận thức của trẻ. - Làm sao để rèn khả năng tri giác, phân tích, so sánh tổng hợp ở trẻ. 2. Một số biện pháp tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi đạt hiệu quả cao. Từ những thuận lợi và khó khăn trên đây, tôi đã đề ra một số biện pháp cụ thể như sau: 2.1. Biện pháp 1: Chuẩn bị các điều kiện và phương tiện cho trẻ làm quen với hoạt động khám phá khoa học: * Môi trường trong và ngoài lớp: Môi trường là yếu tố trực tiếp tác động hằng ngày đến trẻ. Môi trường trang trí lớp, môi trường học tập, môi trường vui chơi có vai trò quan trọng đến giáo dục trẻ. Đối với việc trang trí môi trường lớp học tôi luôn quan tâm hàng đầu. Ở mỗi chủ đề tôi luôn dành thời gian nghiên cứu thiết kế môi trường lớp học sao cho phù hợp với chủ đề mà trẻ khám phá, tìm hiểu về các sự vật thông qua hình ảnh trang trí đó. - Bên cạnh đầu tư trang trí phù hợp với chủ đề, bản thân cũng chú trọng đến việc làm đồ dùng đồ chơi tự làm ở các góc và sắp xếp đồ dùng sao cho thu hút trẻ, vừa tạo cho trẻ khám phá, trải nghiệm thông qua hoat động góc. VD: Ở góc thiên thiên nhiên - Ở góc thiên nhiên là góc dành riêng cho trẻ để khám phá xung quanh. Ở góc này tôi trồng rất nhiều cây xanh. Tôi bố trí sẵn bình nước tưới, chăm sóc cây để khi trẻ tham gia ở hoạt động góc để trẻ vừa chăm sóc cây và khám phá các loại cây. Trong quá trình chăm sóc ở góc thiên nhiên, trẻ được hình thành kỹ năng, kỹ xảo lao động, được bồi dưỡng phẩm chất yêu lao động, yêu thiên nhiên, có ý thức trách nhiệm trong công việc được giao. Trong hoạt động ngoài trời tôi cho trẻ quan sát những sự thay đổi của từng ngày, từng mùa của các lá trên từng cây và cho trẻ tìm tòi sự giống nhau và khác nhau giữa các loại cây với nhau, cây ra hoa, cây ăn quả, cây cho bóng mát. - Từ đó trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên và hình thành thái độ đúng đắn với môi trường, rèn luyện kỹ năng chăm sóc cho cây. * Đồ dùng đồ chơi: - Ngoài những đồ dùng đồ chơi nhà trường cấp thì bản thân tôi tự tìm tòi làm những đồ dùng đồ chơi và tranh ảnh sinh động và phù hợp với chủ đề phục vụ cho hoạt động dạy học. Để có những đồ dùng đồ chơi tự tạo đẹp mắt và sáng tạo thân thiện và hấp dẫn tôi tận dụng những nguyên vật liệu phế thải làm tranh ảnh, đồ dùng trong gia đình, các con vật, cây cảnh, hoa cỏ để làm đồ dùng dạy học và đồ dùng trang trí ở các góc lớp phản ảnh chủ đề đang học. VD: Chủ đề “gia đình” +Ví dụ góc khám phá- trải nghiệm: Cô chuẩn bị nhiều lô to các loại đồ dùng gia đình bằng có chất liệu, công dụng khác nhau và cả loại đồ dùng thật trong gia đình để trẻ trải nghiệm, để trẻ phân loại và khám phá. + Ví dụ ở góc xây dựng: Đang thực hiện chủ đề gia đình thì tôi chuẩn bị một số loại mô hình ngôi nhà 1 tầng, 2 tầng, cây ăn quả, rau .Để trẻ xây dựng ngôi nhà và vườn rau, vườn cây ăn quả theo ý thích của trẻ. + Ví dụ góc học tập: Cô chuẩn bị một số loại sách về gia đình lớn nhỏ, người thân trong gia đình và cả sách về đồ dùng trong gia đình trang trí ở góc học toán,chữ cái cho trẻ được thực hành trải nghiệm. + Ví dụ góc nghệ thuât: Cô chuẩn bị những nguyên vật liệu xé ngôi nhà, đồ dùng dụng cụ trong gia đình. - Với những đồ dùng đồ chơi nhà trường đầu tư và bản thân tự làm đã sử dụng khai thác rất hiệu quả vào trong các tiết dạy và hoạt động khác trong ngày tôi cảm thấy trẻ rất hứng thú học. 2.2. Biện pháp 2: Khám phá khoa học thông qua thí nghiệm thực hành Khi thực hiện biện pháp này đó là trong quá trình làm công tác chăm sóc, giáo dục trẻ tôi phát hiện thấy: Trẻ khám phá khoa học một cách khác nhau cháu hứng thú với những gì chưa biết, chưa làm và đặc biệt hứng thú với thí nghiệm khám phá cái mới lạ. Được trực tiếp làm thí nghiệm với các vật mới lạ quả là một điều thích thú đối với trẻ. Thật vậy, cứ để cho cháu được hoạt động, được trải nghiệm, được thử, sai, đúng và cuối cùng cháu tìm ra một kết quả nào đó sẽ là một điều lý thú đối với trẻ. Trẻ sẽ say mê với phát hiện mới và đưa ra được hàng trăm hàng nghìn câu hỏi: Cô ơi, mẹ ơi vì sao xung quanh ta lại có nhiêu cái lạ thế? lại có cháu nói cô ơi cháu biết rồi, trẻ phán đoán và tìm ra câu trả lời trí tưởng tượng của trẻ 5 tuổi sẽ bay xa bay cao và phát triển một cách tốt nhất đấy các bạn ạ. Với biện pháp này tôi đã áp dụng rất thành công ở trẻ lớp tôi tôi đưa ra đây một số thí nghiệm sau: * Thí nghiệm 1: Bé với không không khí. - Chuẩn bị: Túi nilon - Cách tiến hành: Đầu tiên cô cho trẻ chơi các trò chơi nhỏ: + Trò chơi : “Bịt mũi” Cho trẻ bịt mũi, hỏi trẻ có thở được không? (- Trẻ- không thở được) Vậy làm thế nào để thở được? (- Trẻ- thả tay ra, thở được) Cho cháu đứng vào chỗ cô quy định, hỏi cháu: Con có thở được không? Cho cháu đứng góc khác cùng vài bạn nữa, hỏi cháu: Con có thở được không? Cho cháu đứng tự do trong lớp, hỏi cháu: Con có thở được không? Lúc này tôi mới đặt vấn đề: Chúng ta thở được là nhờ có không khí, vậy không khí có ở đâu ? → Không khí ở xung quanh chúng ta. Tôi kết luận: Như vậy không khí có ở xung quanh chúng ta. Tôi tiếp tục đặt tình huống: Thế không khí có bắt được không ? → Có cháu nói được có cháu nói không. Tôi hỏi tiếp: Vậy làm cách nào để chúng ta bắt đươc không khí ? → Lúc này các cháu đưa ra rất nhiều ý kiến: lấy ly, lấy chai, lấy lon, lấy hộp, để bắt không khí. Tôi phát cho mỗi cháu một cái túi nilon và yêu cầu: “Các con hãy lấy và bắt không khí vào túi” → mỗi cháu đã thực hiện một cách khác nhau: nắm bắt không khí xung quanh bỏ vào túi, với không khí cho vào túi . Nhưng các cháu vẫn chưa thấy gì trong túi. Tôi tiếp tục gợi ý: “Các con hãy làm cách nào để túi phồng to lên đi ” → Cháu phát hiện là mình phải thổi hơi vào túi và muốn giữ hơi trong túi thì phải xoắn hay cột túi lại. Sau đó tôi giải thích: : “Không khí đang ở trong túi của các con đấy”. Tiếp theo tôi cho các cháu chơi với túi không khí . Ví dụ: Lấy kéo cắt túi để thấy không khí xì ra, lấy cây nhọn đâm nhẹ sẽ thấy hơi thoát → đó là không khí. Tiết học sôi động và vui hẳn lên, các cháu biết thêm là: Không khí luôn luôn ở bên cạnh con người, con người phải có không khí thì mới sống, mới thở được . *Thí nghiệm 2: Nam châm hút gì? - Mục tiêu: Cho trẻ biết nam châm có thể hút các vật làm từ kim loại, còn những vật không làm bằng chất kim loại thì nam châm không hút. - Chuẩn bị: Cục nam châm, cái đinh, cái kéo, thanh bằng nhôm, cái thìa, cục gôm, quả bóng bay và một số đồ dùng khác trong lớp. - Cách tiến hành: Hình ảnh: Trẻ làm thí nghiệm nam châm hút + Cho trẻ quan sát những đồ dùng đã chuẩn bị gọi tên chúng và nêu chất liệu của từng đồ dùng. + Mời 6 - 7 trẻ lên lấy 1 trong số những vật mà cô chuẩn bị hỏi trẻ: + Vật đó có tên là gì? làm bằng gì? + Cho trẻ đưa vật đó lại gần cục nam châm và trẻ lời xem chúng có hút nhau không và vì sao? + Lần lượt cô cho các trẻ được thí nghiệm với các vật xung quanh lớp và đưa ra nhận xét, nam châm hút được những vật làm bằng gì ? - Giải thích và kết luận: Nam châm chỉ hút được các vật làm bằng kim loại ngoài ra không hút được các vật làm từ các chất khác. * Thí nghiệm 3: Về vật nổi vật chìm dưới nước. Hình ảnh : Trẻ làm thí nghiệm chìm nổi - Chuẩn bị: + Đồ dùng: Các mẩu gỗ, bi sắt đường kính 3-4cm, thìa inox, cục nam châm, một miếng xốp, giấy, chậu đựng nước sạch. + Đồ chơi: Thuyền giấy, lá mít trẻ đã gấp, bóng nhựa, đồ chơi nhựa. - Cách tiến hành: Cho trẻ tự lấy đồ chơi đã chuẩn bị sẵn thả vào chậu nước, và yêu cầu trẻ nhận xét vật nào chìm? vật nào nổi tại sao ? - Kết quả: Qua thí nghiệm này giúp trẻ hiểu những đồ vật làm từ những nguyên liệu nặng sắt, thép, nhôm, hòn đá như bi sắt, bát, thìa inox . những đồ vật làm từ nguyên liệu nhẹ: gỗ, xốp, giấy, nhựa .thì nổi trên nước . Mỗi khi cháu khám phá ra điều gì, ta cho cháu ghi kết quả bằng kí hiệu mà cô và cháu đã thỏa thuận để dễ kiểm tra. Khi thí nghiệm thành công, tôi thấy trên khuôn mặt các cháu lộ rõ vẻ thích thú, phấn khởi vô cùng và có những nhóm đã reo hò ầm ĩ. Với tiết học này tôi thấy vui và các cháu thực sự chủ động khi làm công việc thí nghiệm. Lại thêm một lần nữa tôi đã tác động vào các cháu tính tự tin, tự lập, tự suy nghĩ, tự tìm ra kết quả nhanh nhất để hoàn thành công việc mình đang làm. Với tôi đã áp dụng nhiều vào tiết học của cháu về những đề tài khám phá khoa học và tất cả đều được sự hưởng ứng nhiệt tình, say mê của các cháu. Tôi đã tự tin hơn khi tìm các đề tài cho trẻ khám phá sau này như: Nhanh chậm - Thấm màu - Đổi màu đã được tôi đưa vào dạy và đạt kết quả cao, phụ huynh cũng đã trao đổi cho tôi về những thành quả do cháu đã thí nghiệm ở nhà như: Hoa đổi màu, nhuộm quả Tôi thật sự phấn khởi với những phương pháp, biện pháp khi cho cháu thí nghiệm đạt hiệu quả cao giúp trẻ say mê khám phá khoa học. * Điều kiện thực hiện biện pháp: - Không gian: Tốt nhất là thực hành tập trung ở trên lớp để cho tất cả các cháu đều được khám phá -Thời gian: Mỗi đề tài cần tiến hành thử nghiệm trong 40 phút. - Phương tiện: Đồ dùng của trường và một số dụng cụ thí nghiệm khoa học khác. Phối hợp với phụ huynh: Cô giáo trao đổi với phụ huynh về những bài học ở lớp và giao nhiệm vụ cho cháu về thực hành ở nhà. 2.3. Biện pháp 3: Khám phá khoa học qua vật thật bằng hình thức tham quan. + Nội dung: Xác định chủ đề về nội dung tham quan là khám phá về môi trường tự nhiên hay môi trường xã hội để đặt ra nhiệm vụ. + Chuẩn bị: * Giáo viên: - Xác định vị trí và địa điểm đến tham quan thuận lợi nhất (không để trẻ mệt và không ảnh hưởng đến mục đích chính) - Kiểm tra địa điểm tham quan trước xác định đối tượng cần thiết quan sát, xác định tình tự quan sát nội dung khối lượng tri thức mà trẻ cần lĩnh hội. - Xác định địa điểm cho trẻ tự quan sát và nghỉ ngơi. * Cho trẻ: - Trước tham quan vài ngày cần đàm thoại với trẻ nhằm mục đích tạo hứng thú cho trẻ, thông báo cho trẻ địa điểm nội dung của buổi tham quan. - Quan tâm đến sức khỏe của trẻ, chuẩn bị các dụng cụ cần thiết, trang phục cho trẻ phù hợp với thời tiết vận động. + Cách thực hiện:(Tổ chức tham quan) - Dù khám phá môi trường tự nhiên hay môi trường xã hội giáo viên cũng cần tổ chức đàm thoại ngắn nhằm mục đích nhắc trẻ về mục đích tham quan, các quy tắc hành vi cần thực hiện trong quá trình tham quan. - Tổ chức cho trẻ quan sát có thể quan sát (Tập thể, nhóm, cá nhân) giáo viên giúp trẻ xác định được những dấu hiệu đặc trưng của sự vật hiện tượng bằng các biện pháp khác nhau: Như đặt ra các câu hỏi câu đố bài thơ hướng dẫn trẻ quan sát, khảo sát, sử dụng phương pháp trò chơi, sử dụng kể chuyện và giải thích để bổ sung cho sự quan sát của trẻ. Trong quá trình quan sát có thể sử dụng các tác phẩm văn học hoặc âm nhạc. Ví dụ: Khám phá khoa học “Khám phá đồ dùng gia đình cái bát- cái cốc” * Mục tiêu: - Trẻ biết được tên gọi, đặc điểm, màu sắc, chất liệu và công dụng của cái bát cái cốc. Trẻ tham gia hoạt động và tham gia trò chơi một cách hứng thú. - Trẻ biết bảo vệ giữ gìn đồ dùng gia đình. * Chuẩn bị: Cái bát bằng sứ, cái cốc bằng thủy tinh và một số cái bát, cái cốc bằng chất liệu khác.... * Tiến hành: Ổn định tổ chức gây hứng thú : Cho trẻ đến tham quan nhà của bạn búp bê Hỏi trẻ trong nhà búp bê có những loại đồ dùng gì? Bạn búp bê tặng cho các con một giỏ quà. Các con cùng lên tàu về lớp học của mình để cùng nhau khám phá món quà của bạn búp bê nha ! + Cô mời một trẻ lên sờ, đoán và đưa qùa ra cả lớp cùng gọi tên đồ dùng đó. - Cô cho trẻ khám phá lần lượt cái bát- cái cốc: + Con có nhận xét gì về cái bát (cái cốc) hình dạng, màu sắc, chất liệu, công dụng như thế nào?