Giải pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực trong hoạt động ngoài trời của lớp Mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non trung sơn

SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: ‘‘ Giải pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực trong hoạt động ngoài trời của lớp Mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non trung sơn 2. Tác giả: Lê Thị liễu 3. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục. Lĩnh vực hoạt động ngoài trời. 4. Thời gian, bắt đầu áp dụng/áp dụng thử: 5. Địa điểm áp dụng/áp dụng thử: Lớp 5-6 tuổi A.MỞ ĐẦU 1. Lý do chon giải pháp: Hoạt động vui chơi ngoài trời là hoạt động không thể thiếu trong chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ ở trường mầm non. Tham gia hoạt động trẻ được tiếp xúc trực tiếp với các sự vật hiện tượng xung quanh vừa gần gũi vừa phong phú, đa dạng. Quan trọng hơn nữa là trẻ được hít thở bầu không khí trong lành, tạo điều kiện cho trẻ được tìm tòi, khám phá thỏa mãn trí tò mò của trẻ cũng như giúp trẻ tăng cường sức khỏe và thể lực. Hoạt động ngoài trời còn là một trong những hoạt động vui chơi mà trẻ hứng thú nhất, tạo cho trẻ sự nhanh nhẹn và khả năng thích ứng với môi trường tự nhiên, xã hội và giúp trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong cuộc sống. Hiểu được tầm quan trọng và những lợi ích giáo dục do hoạt động ngoài trời mang lại. Trong những năm học vừa qua, ở trường mầm non nơi tôi công tác hoạt động ngoài trời đã được tổ chức thường xuyên theo đúng thời gian biểu trong ngày. Nhà trường cũng đã có sự đầu tư, cải tạo môi trường sân chơi ngoài trời cho trẻ hoạt động như tăng cường trồng cây xanh, cây cảnh và bóng mát các khu vực vui chơi. Đồ dùng, đồ chơi ngoài trời phong phú, đa dạng và được bố trí hợp lí để tổ chức hoạt động ngoià trời cho trẻ. Tuy nhiên, tôi nhận thấy khi trẻ ra ngoài trời trẻ thường chỉ thích chạy nhảy vận động chứ chưa chú ý vào các hoạt động quan sát, thí nghiệm, trải nghiệm do 1 giáo viên tổ chức. Trẻ bị môi trường ngoài trời làm phân tán nên không tập chung, chú ý lắng nghe cô. Do vậy dẫn đến việc tổ chức hoạt động ngoài trời đạt hiệu quả chưa cao. Từ những lí do trên khiến tôi suy nghĩ và tìm ra ‘‘ Giải pháp giúp trẻ 5-6 tuổi B tích cực, sáng tạo trong hoạt động ngoài trời tại trường Mầm non 1.6’’ nhằm giúp trẻ hứng thú, tích cực tham gia các hoạt động trải nghiệm, khám phá, tìm hiểu thế giới xung quanh, đồng thời nâng cao chất lượng tổ chức các giờ hoạt động ngoài trời cho trẻ. 2. Mục đích thực hiện giải pháp: Giúp trẻ chủ động, tích cực, hứng thú khám phá thiên nhiên, hiểu biết về thế giới xung quanh trẻ, hiểu được tầm quan trọng của việc bảo vệ thiên nhiên, môi trường. Giúp cho giáo viên nắm vững nội dung, phương pháp tổ chức hoạt động ngoài trời. Có sự linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức các hoạt động giáo dục đạt hiệu quả cao. 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu Các giải pháp giúp trẻ 5-6 tuổi B tích cực, sáng tạo trong hoạt động ngoài trời 3.2. Khách thể nghiên cứu Trẻ 5-6 tuổi B Trường Mầm non 1.6 4. Giả thuyết nghiên cứu Nếu hoạt động ngoài trời là một hoạt động không thể thiếu trong hoạt động hằng ngày của trẻ và để giúp trẻ tích cực sáng tạo trong hoạt động ngoài trời,thì giả thuyết đặt ra cho các giải pháp này là: Làm thế nào để thiết lập được một kế hoạch cụ thể hoạt động ngoài trời một cách có hiệu quả nhất. Làm thế nào để lựa chọn các các nội dung, hình thức phù hợp với từng chủ điểm, từng lĩnh , từng hoạt động cụ thể. 2 Chuẩn bị địa điểm, đồ dùng đồ chơi ra sao để tổ chức hoạt động ngoài trời một cách hiệu quả nhất. Làm thế nào để phụ huynh hiểu nhận thức tốt và phối hợp với giáo viên trong việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát huy tính sáng tạo của trẻ. 5. Nhiệm vụ: 5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận Một trong những hoạt động vui chơi mang lại cho trẻ sự thoải mái, thích thú nhất đó chính là hoạt động ngoài trời. Hoạt động ngoài trời với nhiều nội dung hấp dẫn mới lạ, nguyên vật liệu và môi trường hoạt động phong phú mang lại lợi ích to lớn đối với sức khỏe và việc học tập, vui chơi của trẻ. Vui chơi là hoạt động giúp trẻ giải trí, thư giãn đồng thời còn tạo cơ hội cho trẻ cảm nhận và khám phá về môi trường xung quanh một cách dễ dàng, tự nhiên mà hiệu quả. Trẻ được “Học bằng chơi, chơi mà học”, vì thông qua chơi trẻ được khám phá, trải nghiệm, lĩnh hội được kiến thức và hình thành các kĩ năng. Đồng thời tham gia hoạt động ngoài trời còn là cơ hội để trẻ rèn luyện sức khỏe, từ đó tăng cường khả năng thích nghi của cơ thể với môi trường sống. Là cơ hội để giáo dục những hành vi văn hóa, thái độ thân thiện và ý thức bảo vệ môi trường. 5.2.Nghiên cứu thực trạng Nhà trường đã có sự đầu tư, cải tạo môi trường sân chơi ngoài trời cho trẻ hoạt động như tăng cường trồng cây xanh, cây cảnh và bóng mát các khu vực vui chơi. Đồ dùng, đồ chơi ngoài trời phong phú, đa dạng và được bố trí hợp lí. Phần lớn giáo viên đã nắm được phương pháp tổ chức hoạt động ngoài trời, biết tận dụng khai thác các đối tượng cho trẻ hoạt động. Tuy nhiên, trên thực tế thì hoạt động ngoài trời chưa thực sự đem lại hiệu quả tốt nhất. Các nội dung cho trẻ hoạt động còn đơn giản, lặp lại chưa có sự mới lạ, hấp dẫn nên chưa thu hút được sự chú ý, hứng thú, tích cực của trẻ dẫn đến chất lượng các buổi vui chơi ngoài trời đạt hiệu quả chưa cao. Cho nên tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: ‘‘ Giải pháp giúp trẻ 5-6 tuổi B tích cực, sáng tạo trong hoạt động ngoài trời tại trường Mầm non 1.6’’ làm sáng kiến kinh nghiệm của mình. 3 5.3. Đề xuất giải pháp - Lập kế hoạch - Lựa chọn các nội dung, hình thức tổ chức phù hợp với lứa tuổi của trẻ - Chuẩn bị địa điểm, đồ dùng đồ chơi, nội dung tổ chức trước khi tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ - Tổ chức hoạt động ngoài trời phù hợp với tính chất hoạt độfng khơi gợi sự sáng tạo. - Phối hợp với phụ huynh. B. NỘI DUNG I. Cơ sở lý luận của giải pháp: 1. Cơ sở khoa học: Trẻ em với đặc điểm tâm lí là rất hay tò mò, hiếu kì và luôn muốn được cảm nhận, khám phá, tìm hiểu một cách cụ thể, tích cực về thế giới xung quanh. Ở trường mầm non, quá trình tìm hiểu, khám phá của trẻ được thông qua nhiều hoạt động, trong đó hoạt động vui chơi đóng vai trò rất quan trọng. Vui chơi là hoạt động giúp trẻ giải trí, thư giãn đồng thời còn tạo cơ hội cho trẻ cảm nhận và khám phá về môi trường xung quanh một cách dễ dàng, tự nhiên mà hiệu quả. Trẻ được “Học bằng chơi, chơi mà học”, vì thông qua chơi trẻ được khám phá, trải nghiệm, lĩnh hội được kiến thức và hình thành các kĩ năng. Tư duy của trẻ được phát triển và trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ ngày càng phong phú. Phát triển cho trẻ về ngôn ngữ, các kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác, chia sẻ và các kỹ năng xã hội khác, đồng thời rèn luyện tính kiên trì, nhẫn nại cho trẻ. Một trong những hoạt động vui chơi mang lại cho trẻ sự thoải mái, thích thú nhất đó chính là hoạt động ngoài trời. Hoạt động ngoài trời với nhiều nội dung hấp dẫn mới lạ, nguyên vật liệu và môi trường hoạt động phong phú mang lại lợi ích to lớn đối với sức khỏe và việc học tập, vui chơi của trẻ. Tham gia hoạt động ngoài trời trẻ được tiếp xúc và hoạt động trực tiếp với các đối tượng sẽ giúp trẻ rèn luyện các giác quan, rèn luyện thao tác tư duy và mở rộng vốn hiểu biết cho trẻ. Sự 4 phong phú của các sự vật, hiện tượng sẽ gây hứng thú, kích thích trẻ hoạt động khám phá không ngừng, khơi dậy và nuôi dưỡng ở trẻ ham muốn tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh. Đồng thời tham gia hoạt động ngoài trời còn là cơ hội để trẻ rèn luyện sức khỏe, từ đó tăng cường khả năng thích nghi của cơ thể với môi trường sống. Là cơ hội để giáo dục những hành vi văn hóa, thái độ thân thiện và ý thức bảo vệ môi trường. 2. Cơ sở thực tiễn : Trong chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ thì giáo viên thường tổ chức rất nhiều các hoạt động giáo dục. Trong đó, hoạt động ngoài trời có nhiều ưu thế để phát triển toàn diện cho trẻ mà các hoạt động khác không có được. Đây còn là một trong những hoạt động mà được trẻ mong đợi và hứng thú tham gia nhất. Hiểu được tầm quan trọng và những lợi ích giáo dục do hoạt động ngoài trời mang lại. Trong những năm học vừa qua, ở trường mầm non nơi tôi công tác hoạt động ngoài trời đã được tổ chức thường xuyên theo đúng thời gian biểu trong ngày. Nhà trường cũng đã có sự đầu tư, cải tạo môi trường sân chơi ngoài trời cho trẻ hoạt động như tăng cường trồng cây xanh, cây cảnh và bóng mát các khu vực vui chơi. Đồ dùng, đồ chơi ngoài trời phong phú, đa dạng và được bố trí hợp lí. Phần lớn giáo viên đã nắm được phương pháp tổ chức hoạt động ngoài trời, biết tận dụng khai thác các đối tượng cho trẻ hoạt động. Tuy nhiên, trên thực tế thì hoạt động ngoài trời chưa thực sự đem lại hiệu quả tốt nhất. Bởi vì, giáo viên chưa có sự đầu tư để xây dựng một kế hoạch cụ thể, khoa học, phù hợp cho trẻ tại nhóm lớp mình phụ trách. Các nội dung cho trẻ hoạt động còn đơn giản, lặp lại chưa có sự mới lạ, hấp dẫn nên chưa thu hút được sự chú ý, hứng thú, tích cực của trẻ dẫn đến chất lượng các buổi vui chơi ngoài trời đạt hiệu quả chưa cao. Chính vì vậy, với vai trò là giáo viên giảng dạy lớp 5-6 tuổi tôi nhận thấy mình cần phải tổ chức cho trẻ hoạt động ngoài trời với nhiều nội dung phong phú, sáng tạo, sử dụng linh hoạt các hình thức tổ chức. Tích cực, sáng tạo trong việc tạo ra môi trường, nguyên vật liệu mở và cách định hướng, gợi mở cho trẻ hoạt động. 5 Tạo điều kiện để trẻ trải nghiệm, khám phá theo khả năng, nhu cầu và hứng thú của trẻ. Có như thế mới tạo cho trẻ tích cực, hứng thú khi tham gia hoạt động đồng thời nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động vui chơi ngoài trời. Cho nên tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: ‘‘ Giải pháp giúp trẻ 5-6 tuổi B tích cực, sáng tạo trong hoạt động ngoài trời tại trường Mầm non 1.6’’ làm sáng kiến kinh nghiệm của mình. II. Thực trạng của vấn đề. 3.1. Thuận lợi: - Trường mầm non 1.6 là trường trọng điểm của huyện, trường được công nhận đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1 và là đơn vị luôn dẫn đầu trong toàn ngành với các nhiệm vụ được giao. Đây là một trong những điều kiện thuận lợi trong việc giúp giáo viên thực hiện tốt các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ; Bên cạnh đó sự quan tâm, giúp đỡ, chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trường cùng với chuyên môn và tập thể giáo viên quan tâm về tinh thần, động viên, khích lệ giáo viên trong công tác. Nhà trường đã trang bị, bổ sung nhiều đồ dùng, đồ chơi ngoài trời phong phú, đa dạng phù hợp với trẻ mầm non. - Phụ huynh quan tâm và ủng hộ nhiều nguyên vật liệu làm đồ dùng, đồ chơi cho các hoạt động. Phối kết hợp với giáo viên để đạt kết quả cao trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ. - Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, hăng say trong công việc. Yêu nghề, mến trẻ, luôn hoàn thành tốt công việc được giao. - Giáo viên ham học hỏi, luôn tích cực tìm tòi, sáng tạo làm ra đồ dùng đồ chơi cho trẻ hoạt động. Luôn tham gia đầy đủ các buổi tập huấn do nhà trường và do các cấp tổ chức. - Trẻ đi học đều, có ý thức nề nếp tốt, ngoan ngoãn, khỏe mạnh. 3.2. Khó khăn: 6 - Diện tích sân chơi ở ngoài trời chật hẹp nên việc cho trẻ tham gia hoạt động còn khó khăn. - Một số trẻ hiếu động, thường chỉ thích chạy nhảy vận động chứ chưa chú ý vào các hoạt động quan sát, thí nghiệm, trải nghiệm do giáo viên tổ chức. - Ngoài ra, một số trẻ còn thụ động, chưa có sự tìm tòi, khám phá xung quanh . Một số trẻ còn nhút nhát, chưa mạnh dạn tự tin. - Một số giáo viên xây dựng nội dung về tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ, còn sợ sai, chưa tìm tòi, sáng tạo các nội dung phù hợp cho trẻ hoạt động, trải nghiệm. Từ những thực trạng trên tôi đã đi khảo sát chất lượng trẻ đầu năm học với kết quả như sau: Dưới đây là bảng thống kê số liệu kết quả hứng thú, tích cực của trẻ tham gia vào các hoạt động: Quan sát các hiện tượng sự vật xung quanh, chơi với các loại thí nghiệm,trẻ thực hành trải nghiệm tạo sản phẩm, lao động, chăm sóc, chơi các trò chơi vận động, chơi tự do... Nội dung Số Trẻ hứng thú, Trẻ chưa hứng lượng tích cực thú, tích cực Hoạt động quan sát 46 17 37% 29 63% Hoạt động trải nghiệm 46 15 33% 31 67% Hoạt động thí nghiệm 46 14 30% 32 70% Hoạt động lao động, chăm sóc 46 15 33% 31 67% Chơi các trò chơi vận động 46 23 50% 23 50% Chơi tự do 46 26 57% 20 43% III. Giải pháp nghiên cứu: Mục tiêu của giải pháp: Giúp trẻ phát triển toàn diện các lĩnh vực: nhận thức ngôn ngữ, tình cảm xã hội, thẩm mỹ để hình thành yếu tố đầu tiên về nhân cách, kĩ năng sống. Giúp trẻ tích cực, hứng thú trong hoạt động ngoài trời. Phối hợp với phụ huynh sưu tầm các đồ chơi ngời trời để trẻ được trải nghiệm ngày càng phong phú, đa dạng hơn. 7 Mô tả bản chất của giải pháp: Các bước thực hiện giải pháp 4.1. Xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ. Kế hoạch tổ chức giờ chơi ngoài trời là công cụ giúp giáo viên chủ động trong việc tổ chức hoạt động ngoài trời. Một kế hoạch được xây dựng nghiêm túc sẽ không chỉ đảm bảo cho trẻ có một giờ chơi với nội dung phong phú, trẻ hứng thú tích cực mà còn giúp giáo viên nắm bắt được khả năng và kiểm soát được lượng vận động của trẻ khi tham gia hoạt động. Ngay từ đầu năm học, tôi đã tìm tòi, lựa chọn các nội dung đề tài cho trẻ hoạt động ngoài trời phù hợp với từng chủ đề. Các nội dung đó phải đáp ứng được mục tiêu của chủ đề, phù hợp với lứa tuổi. Các nội dung được xây dựng cụ thể và đầy đủ vào nội dung hoạt động của kế hoạch chủ đề. Khi xây dựng kế hoạch cho các giờ chơi ngoài trời, tôi phân bố để các nội dung hoạt động, trò chơi vận động, trò chơi dân gian không bị lặp lại giữa các ngày trong tuần để tránh việc tạo sự nhàm chán cho trẻ. Ví dụ: Kế hoạch hoạt động ở chủ đề “Gia đình” với chủ đề nhánh là “Nhu cầu gia đình bé”. Các buổi chơi với nội dung được xây dựng như sau: Thứ 2 Thứ 3 Thứ 4 Thứ 5 Thứ 6 Bé gieo hạt Chăm sóc cây Thí nghiệm Quan sát cây Cảm nhận thời trồng cây trong vườn vật nổi, vật trong sân tiết. TCVĐ: Nhảy trường chìm. trường TCVĐ: Gia tiếp sức TCDG: Kéo TCVĐ: Gia TCDG: Rồng đình nào co đình gấu rắn lên mây nhanh hơn. Chơi tự do Việc bố trí thời gian hoạt động ngoài trời giữa các lớp trong trường cũng cần phù hợp. Tôi đã tham mưa với tổ chuyên môn, ban giám hiệu nhà trường bố trí 8 thời gian hoạt động giữa các lớp so le nhau để trẻ ở mỗi lớp khi ra sân trường được hoạt động thoải mái mà không ảnh hưởng đến lớp khác. Lớp Mùa hè Mùa đông Nhà trẻ 24-36 tháng 8h35 – 9h05 8h45 – 9h15 Mẫu giáo 3 tuổi 8h45 – 9h15 9h00 – 9h30 Mẫu giáo 4 tuổi 9h40 – 10h10 9h55 – 10h25 Mẫu giáo 5 tuổi 9h45 – 10h15 10h00 – 10h30 Khi thiết kế, lập kế hoạch vui chơi ngoài trời cho trẻ tôi cũng luôn đặc biệt quan tâm đến vấn đề đó là: môi trường ngoài trời và các nguyên vật liệu giáo viên cung cấp có đáp ứng được nhu cầu của trẻ hay không? Nguyên vật liệu, các đối tượng quan sát, các thí nghiệm có hỗ trợ tốt cho tất cả các dạng hoạt động cũng như các mặt phát triển của trẻ hay không? Sân trường có đủ diện tích, đủ bóng mát, môi trường vật chất và đồ dùng, đồ chơi có sẵn sàng, đa dạng và phù hợp với mục tiêu phát triển của trẻ? Và vấn đề đó được thể hiện ở biện pháp tiếp theo của sáng kiến. 4.2. Tạo môi trường hoạt động và sử dụng các nguyên vật liệu để tổ chức hoạt động ngoài trời. 4.2.1. Tạo môi trường hoạt động cho trẻ vui chơi ngoài trời. Môi trường hoạt động là toàn bộ không gian bên ngoài sân trường, vườn trường và ở cả bên ngoài khuôn viên của trường. Môi trường để tổ chức hoạt động vui chơi ngoài trời cần được tạo ra nhằm khơi gợi hứng thú, phát huy khả năng tìm tòi và khám phá của cả cô và trẻ. Một môi trường vui chơi chất lượng sẽ tối đa hóa mọi lĩnh vực học tập và phát triển của trẻ em cũng như đáp ứng khả năng và nhu cầu khác nhau của mỗi trẻ. Do đó, khi tạo môi trường vui chơi ngoài trời cần thỏa mãn được nhu cầu, hứng thú khám phá của mỗi trẻ để trẻ trải nghiệm thông qua các giác quan, các đối tượng phong phú, đa dạng ở thế giới xung quanh. 9 Để môi trường vui chơi ngoài trời tạo điều kiện cho trẻ được phát huy tính tò mò, ham hiểu biết khám phá tôi đã sử dụng không gian ngoài trời một cách phù hợp, tận dụng mọi địa điểm ngoài sân trường để tổ chức cho trẻ làm thí nghiệm, khám phá, trải nghiệm Ví dụ: Khi tổ chức cho trẻ nội dung “Chơi với nước”, hoặc “Thí nghiệm vật nổi vật chìm” tôi sẽ bố trí cho trẻ hoạt động gần bồn rửa tay, khu vực có vòi nước chảy Hoặc với nội dung cho trẻ quan sát “Sự bay hơi của nước”, tôi tận dụng khoảng sân có ánh nắng mặt trời chiếu để cho trẻ dùng bút lông vẽ nước trên sân trường. Trong quá trình tổ chức cho trẻ hoạt động tôi thường xuyên quan sát, tìm hiểu, trò chuyện với trẻ để hiểu được cảm nhận cũng như nắm bắt được sở thích của trẻ để bố trí địa điểm hoạt động cho phù hợp với tâm lí của trẻ. Ngoài việc tạo môi trường phản ánh văn hóa địa phương, mang đậm bản sắc dân tộc nhằm tạo cho trẻ cảm giác thân quen, gần gũi thì môi trường còn phải đáp ứng sở thích, khả năng, luôn hướng đến trẻ như: dễ dàng, thuận tiện cho trẻ di chuyển, đi lại; sân chơi thiết kế phù hợp, thuận tiện; đồ chơi bền, màu sắc, chất liệu đẹp, có thẩm mĩ và đảm bảo an toàn cho trẻ. Ví dụ: Khi tổ chức cho trẻ “Gieo hạt, trồng cây” với hình thức tổ chức là cho trẻ đến chợ quê để mua cây giống, hột hạt về gieo trồng thì tôi bố trí vị trí hoạt động gần chợ quê để trẻ dễ dàng, thuận tiện đến lấy đồ dùng phục vụ cho hoạt động của mình. Khi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi vận động “Thi xem ai nhanh”, “Đội nào nhanh hơn” hoặc trò chơi dân gian “Kéo co”, “Rồng rắn lên mây”, “Mèo đuổi chuột” tôi lựa chọn khu vực sân rộng rãi, bằng phẳng để tổ chức. Ngoài ra, khi tổ chức cho trẻ tham ra các buổi dã ngoại, tham quan di tích lịch sử hoặc địa điểm công cộng gần trường, tôi đã khảo sát thực tế địa điểm sẽ cho trẻ đến về diện tích, cảnh quan chung, những góc khuất, cây cối, xe cộ đi lại Đặc 10 biệt tôi cũng đã trao đổi với những người phụ trách khu vực đó để nắm được các quy định nhằm đảm bảo an toàn cho trẻ và giúp trẻ có buổi tham quan thật bổ ích. Bên cạnh việc tạo môi trường vật chất để giúp cho trẻ chú ý, hứng thú, tích cực thì môi trường tâm lí cũng góp phần quan trọng quyết định đến kết quả của giờ chơi hoạt động ngoài trời. Vì vậy, khi cho trẻ ra chơi ngoài trời tôi đã tạo ra bầu không khí, thoải mái vui vẻ để kích thích trẻ tích cực tham gia hoạt động cùng cô bằng cách trò chuyện, tổ chức các trò chơi vui nhộn hoặc dẫn dắt giới thiệu những điều thú vị mà trẻ sắp được khám phá, trải nghiệm. Ví dụ: Trước khi tổ chức cô có thể trò chuyện cùng trẻ bằng các câu hỏi gợi mở như: + Hôm nay ra ngoài trời con cảm thấy thế nào? + Con có ý tưởng gì cho buổi hoạt động ngoài trời ngày hôm nay? Từ đó trẻ có tâm lí thoải mái, không bị gò bó khi tham gia các hoạt động do cô tổ chức. 4.2.2. Sử dụng nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động. Khi tổ chức cho trẻ tham gia hoạt động ngoài trời tôi luôn tận dụng các nguyên vật liệu, đối tượng quan sát, khám phá sẵn có trong tự nhiên như: khu vực sân trường có nhiều loại cây cảnh, cây hoa. Nơi đây có thể tổ chức cho trẻ quan sát cây, chăm sóc cây, cảm nhận thời tiết bằng các câu hỏi gợi mở như: Khi đứng trong bóng mát của cây con cảm thấy thế nào? Cây xanh đem đến cho chúng những lợi ích gì? Và bên dưới tán cây có những chiếc xích đu trẻ có thể ngồi chơi, thư giãn trò chuyện giao lưu với nhau Những khoảng sân chứa cát để tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi với cát như: luồn qua kẽ tay, làm bánh từ cát hay tạo hình cùng cát và nước, làm đồng hồ cát 11 Những gốc cây sần sùi, khúc gỗ, đồ vật ngoài sân trường cũng mang đến cho trẻ nhiều cảm nhận, cảm hứng cũng như ý tưởng sáng tạo. Hoa lá, cỏ cây không chỉ đem đến cho trẻ nhiều cảm xúc mà còn là nơi thu hút nhiều loài côn trùng thú vị, tạo cơ hội cho trẻ được tìm hiểu, khám phá. Ngoài ra, tôi còn tận dụng các sự vật, hiện tượng xung quanh (nắng, mưa, gió ) để cho trẻ quan sát, trải nghiệm một cách thiết thực. Ví dụ: Ở sân trường có nhiều lá vàng rụng thì tôi đã tổ chức cho trẻ thi nhặt lá vàng, trò chuyện về những chiếc lá và tạo ra sản phẩm từ lá cây. + Chiếc lá này có màu gì? + Đó là lá của cây nào? + Tại sao lá lại rụng? + Con sẽ làm gì với những chiếc lá vàng này? + Con sẽ làm con gì từ lá cây? Con làm như thế nào? Ví dụ: Khi cho trẻ ra ngoài trời và gặp trời mưa thì tôi liền tổ chức cho trẻ quan sát trời mưa hay những hôm trời có gió to cũng tận dụng cho trẻ quan sát, trò chuyện, trao đổi với những câu hỏi như: Vì sao con biết có gió? Con có nhìn thấy gió được không? Như thế nào là gió mạnh, thế nào là gió nhẹ?... Để tạo điều kiện cho trẻ hòa mình với thiên nhiên, tôi đã gợi ý cho trẻ sưu tầm thêm nhiều nguyên vật liệu như: các loại hột hạt, các loại cây cảnh, cây hoa để phục vụ cho các hoạt động quan sát, lao dộng, khám phá. Sưu tầm các nguyên vật liệu mở như vỏ hến, đá, sỏi, bìa các tông, vỏ chai nhựa và các nguyên liệu khác như: muối, đường, phẩm màu, bóng bay, giấm, baking soda để làm các thí nghiệm đơn giản như: vật nổi vật chìm, thí nghiệm tan và không tan, thổi bóng bay bằng giấm, núi lửa phun trào Đồng thời để tạo hứng thú cho trẻ, tôi đã cùng trẻ sưu tầm nguyên vật liệu và làm một số đồ dùng phục vụ cho hoạt động ngoài trời như: làm bình tưới nước từ vỏ chai lavi, lọ nước lau sàn, làm chong chóng, làm bộ đồ chơi với nước, tận dụng 12 ống nước bằng nhựa, các thùng xốp, vỏ lọ nước giặt để trồng cây, gieo hạt Cô gợi ý cho trẻ chơi và giúp trẻ sáng tạo trong sản phẩm của mình. 4.3. Xác định và lựa chọn các nội dung hoạt động ngoài trời. Để tổ chức hiệu quả các giờ chơi ngoài trời thì bản thân mỗi giáo viên phải nắm chắc nội dung của buổi hoạt động ngoài trời. Hoạt độ ng ngoài trời bao gồm các nội dung sau: *Hoạt động có mục đích: - Hoạt động quan sát. - Hoạt động trải nghiệm, khám phá. - Hoạt động thí nghiệm. - Hoạt động lao động, chăm sóc. * Trò chơi vận động. * Chơi tự do. Trong quá trình tổ chức cho trẻ chơi ngoài trời tôi đã linh hoạt, sáng tạo trong việc lựa chọn nội dung cũng như đổi mới hình thức tổ chức để tạo sự hứng thú, tích cực hoạt động ở trẻ. 4.3.1. Hoạt động có mục đích. * Hoạt động quan sát: Ở những năm học trước, giáo viên thường tổ chức cho trẻ quan sát trong giờ chơi hoạt động ngoài trời một cách đơn giản, mang tính gò bó. Thường chỉ là tổ chức cho trẻ quan sát cây cối, đồ vật xung quanh đã trở nên quen thuộc với trẻ. Cho nên không thu hút được sự chú ý của trẻ, trẻ không hứng thú, tích cực tham gia hoạt động. Vì vậy, ngay từ đầu năm học này, tôi đã thực hiện việc thay đổi một số nội dung ở hoạt động quan sát. Cho trẻ được quan sát trực tiếp các hoạt động diễn ra xung quanh trẻ. 13 Ví dụ: Quan sát công việc quét rác của cô lao công; quan sát công việc của các cô nuôi dưỡng; công việc của bác bảo vệ; quan sát phương tiện giao thông đi lại trên đường; quan sát trời mưa; quan sát những đám mây. Hoặc tổ chức cho trẻ quan sát các vật gần gũi và có sẵn ở các khu vực trong trường, sân trường, vườn trường như: xe máy, xe đạp, các cây xanh, cây cảnh, cây hoa, các con vật nuôi như chó, mèo, gà... Điều này làm kích thích tính tò mò của trẻ, trẻ hứng thú, tích cực tham gia khám phá. Với việc tận dụng mọi đối tượng quan sát, tôi đã không còn phải tổ chức lặp đi lặp lại các nội dung cho trẻ quan sát trong các chủ đề. Không phải mất nhiều thời gian lựa chọn, tìm kiếm mà vẫn có những nội dung quan sát phong phú, đa dạng từ các sự vật, hiện hượng gần gũi xung quanh trẻ. Trong khi tổ chức cho trẻ quan sát, tôi luôn lấy trẻ làm trung tâm của hoạt động, đưa ra những câu hỏi gợi mở để cho trẻ được tự quan sát, cầm, nắm, sờ... . Trẻ tự đưa ra nhận xét, đánh giá, mạnh dạn tự nói lên ý kiến của riêng mình. Chính vì vậy, giáo viên cần có kiến thức và hiểu biết sâu rộng về thế giới xung quanh để có thể cung cấp và giải đáp những thắc mắc của trẻ. Bên cạnh đó, tôi luôn chú ý phát huy tính tích cực của trẻ trong khi hoạt động bằng cách trao đổi, trò chuyện với trẻ về các kiến thức, kinh nghiệm mà trẻ đã lĩnh hội được từ thực tế. Ví dụ: Ở buổi chơi ngoài trời với nội dung “Quan sát cây hồng, cây nhãn, cây bưởi”, tôi đã chia nhóm cho trẻ khám phá các loại cây bằng cách trẻ đến sờ thân cây, sờ lá cây, ngửi hoa, quả... sau đó tập chung trẻ lại và cho trẻ đưa ra những nhận xét của mình và cô là người khái quát lại. Đồng thời trả lời thắc mắc của một số trẻ như: Tại sao hoa lại kết thành quả? Bao giờ thì quả mới được ăn? Vì sao cây lại lớn lên được?... Ngoài ra, tôi còn tạo các tình huống để cho trẻ suy nghĩ, tìm cách giải quyết tình huống đó đồng thời sáng tạo, mở rộng nội dung hoạt động trong quá trình hoạt động. 14 Ví dụ: + Với nội dung cho trẻ “Quan sát sự phát triển của cây”, có thể đưa ra tình huống: Nếu không tưới nước cho cây thì điều gì sẽ xảy ra? Hoặc là: Để cây trong bóng tối thì cây sẽ phát triển như thế nào? + Ở nội dung cho trẻ “Quan sát thời tiết”, hỏi trẻ: Bầu trời có những đám mây đen xuất hiện thì báo hiệu điều gì sắp xảy ra? * Hoạt động trải nghiệm, khám phá: Trước đây, trong các giờ chơi hoạt động ngoài trời tôi thường thấy giáo viên rất ít khi tổ chức cho trẻ tham gia hoạt động trải nghiệm, khám phá. Giáo viên thường ngại khi tổ chức các hoạt động này bởi vì các hoạt động này đòi hỏi phải có sự chuẩn bị, đầu tư, liên hệ cụ thể với địa điểm đến tham quan. Tuy nhiên, hiện nay đối với hoạt động này tôi đã tham mưu với Ban giám hiệu nhà trường, phối kết hợp cùng với phụ huynh tổ chức cho trẻ đi tham quan một số nơi như: + Cho trẻ đi “Tham quan siêu thị gần trường”: Trẻ hứng thú khi được đi ra ngoài khuôn viên trường, được trực tiếp quan sát các quầy hàng, các mặt hàng trong siêu thị. Được trò chuyện, quan sát công việc của các cô bán hàng, giúp trẻ hiểu biết thêm về nghề bán hàng. Trẻ còn được trải nghiệm việc lựa chọn đồ và mua hàng ở siêu thị. + Tham quan nhà thi đấu, sân bóng chuyền, sân tenis gần trường. + Tổ chức cho trẻ đi tham quan đền, chùa, các di tích lịch sử địa phương, trẻ được trải nghiệm đến những nơi tâm linh, hình thành cho trẻ thói quen có ý thức khi ở nơi công cộng. Bên cạnh đó trẻ còn được tham gia các hoạt động trải nghiệm, khám phá trong các chuyên đề do nhà trường tổ chức như: Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm; Bé vui hội mùa xuân, đón Tết cổ truyền; Bé với những người thân yêu. Ví dụ: + Với nội dung cho trẻ “Gieo hạt, trồng cây” trẻ được trải nghiệm cách trồng cây, trồng rau, gieo hạt. 15 + Hay tổ chức cho trẻ trải nghiệm với nội dung “Bé thực hành rửa xe đạp”, cho trẻ tự rửa chiếc xe đạp của trẻ mà trẻ đi hàng ngày, trẻ tỏ ra rất hứng thú và tích cực. + Chuyên đề “Bé vui hội mùa xuân, đón tết cổ truyền” trẻ được trải nghiệm trang trí cây đào ngày tết, tham gia gói bánh chưng... Thông qua các hoạt động khám phá trải nghiệm đã tạo cho trẻ sự hứng thú, trẻ tích cực và chủ động hơn trong các hoạt động hàng ngày. Qua hoạt động mà trẻ được trải nghiệm đã cung cấp cho trẻ các kiến thức, kĩ năng từ đó hình thành những năng lực, phẩm chất và kinh nghiệm phục vụ cho cuộc sống của trẻ. * Hoạt động thí nghiệm: Đây là một trong những nội dung mà thu hút được sự chú ý, hứng thú của trẻ nhất, bởi vì được trực tiếp làm và quan sát các thí nghiệm trẻ khám phá ra nhiều điều mới lạ. Tôi đã xây dựng kế hoạch và tổ chức các thí nghiệm cho trẻ từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp và phù hợp với từng chủ đề. Khi tổ chức cho trẻ làm các thí nghiệm, giáo viên cần nắm được mục đích của thí nghiệm, cần chuẩn bị những đồ dùng gì để thực hiện thí nghiệm, giáo viên phải nắm rõ cách tiến hành thí nghiệm và kết quả của thí nghiệm. Đặc biệt là giáo viên phải giải thích cho trẻ hiểu các hiện tượng xảy ra, vì sao lại thu được kết quả như vậy? Ví dụ: Ở chủ đề Gia đình, tổ chức cho trẻ làm thí nghiệm “Vật chìm, vật nổi”, trẻ tự thả các đồ vật xuống chậu nước và nhận xét xem vật nào chìm vật nào nổi, giáo viên có thể gợi ý để trẻ giải thích vì sao vật thì chìm, còn vật kia thì nổi. Ở chủ đề Thực vật, cho trẻ làm thí nghiệm “Lá cải thảo đổi màu” + Mục đích: Giúp trẻ nhận biết được sự hút nước của cây. + Chuẩn bị: 4 lá cải thảo trắng, 4 cốc thủy tinh cao đựng nước, 4 lọ màu. + Cách tiến hành: Đổ 4 màu tùy thích và 4 cốc thủy tinh, sau đó nhúng lá cải thảo vào cốc nước đã pha màu. Sau một thời gian, cho trẻ quan sát, so sánh và nhận xét kết quả. + Kết quả: 4 lá cải thảo trắng trong 4 cốc đã đổi màu 16 Giải thích: lý do xảy ra hiện tượng trên là phần gốc lá hút nước có pha màu dẫn đến lá đổi màu. (hoặc là vì cây hút nước và nước màu đã ngấm vào lá). Ngoài ra còn có rất nhiều thí nghiệm hay và thú vị khác như thí nghiệm về nước (nước đổi màu, nước bốc hơi...), thí nghiệm về không khí (nhốt không khí, vì sao nến cháy được...), thí nghiệm về ánh sáng, sự chuyển động, thí nghiệm về nam châm... * Hoạt động lao động, chăm sóc. Hoạt động lao động, chăm sóc có ý nghĩa quan trọng, giúp cho trẻ gần gũi, thân thiện với thiên nhiên, môi trường xung quanh. Tổ chức cho trẻ lao động là tạo cơ hội cho trẻ được thể hiện và rèn luyện phẩm chất của người lao động đó là sự chăm chỉ, cần cù, chịu khó... Giáo viên có thể tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt động chăm sóc, lao động như: nhổ cỏ, tưới nước cho cây, bắt sâu cho rau, xới đất, nhặt lá, cho các con vật ăn... Hàng ngày khi trẻ ra vui chơi ngoài trời tôi đã cho trẻ cùng nhau giúp bác bảo vệ nhặt lá cây rụng ở sân trường, nhặt rác bỏ vào thùng rác làm cho sân trường sạch sẽ hơn. Chính việc giúp đỡ người khác đã tạo cho trẻ sự thích thú, tự hào bản thân đồng thời cũng rèn kĩ năng tự phục vụ cho trẻ. Tôi thường xuyên cho trẻ tham gia cùng cô chuẩn bị các đồ dùng, dụng cụ để phục vụ cho hoạt động lao động chăm sóc như: cuốc, xẻng, bình tưới nước, khăn lau, xô...Trẻ được tham gia các hoạt động lao động giúp trẻ biết được các kĩ năng lao động đơn giản và các kĩ năng đó sẽ thuần thục hơn khi trẻ tham gia một cách tích cực, hứng thú. 4.3.2. Trò chơi vận động. Trò chơi vận động thuộc nhóm các trò chơi có luật, có vai trò giáo dục nổi trội là rèn luyện, củng cố các vận động cơ bản như đi, chạy, nhảy, ném và các tố chất vận động: nhanh, mạnh, bền bỉ, khéo léo. Như vậy, khi tổ chức cho trẻ ở phần chơi này, giáo viên phải có hình thức tổ chức sáng tạo, mới lạ và lôi cuốn trẻ. Cần phải xác định đúng giá trị giáo dục của các trò chơi cũng như khả năng chơi của trẻ. Tôi đã tìm ra những trò chơi mới lạ, hấp dẫn phù hợp vời từng chủ đề để tổ 17 chức cho trẻ chơi và không tổ chức lặp đi lặp lại sẽ làm cho trẻ nhàm chán. Bằng việc tìm tòi, học hỏi qua sách, tạp chí, mạng internet tôi đã sưu tầm được một số trò chơi sau: Ví dụ: Chủ đề “Gia đình”, tôi tổ chức một số trò chơi như: Gia đình nào nhanh nhất; Gia đình Gấu; Về đúng nhà Chủ đề “Bản thân” trò chơi: Tạo dáng; Ai bước dài hơn; Tung bóng; Đá bóng vào gôn... Ở chủ đề “Động vật”, tôi cho trẻ chơi các trò chơi như: Cáo ơi ngủ à; Bẫy chuột; Ếch dưới ao; Chim bay cò bay; Chuyển trứng; Thợ săn; Nhảy qua suối nhỏ Chủ đề “Thực vật” có trò chơi: Qua cầu hái hoa; Kéo mo cau... Chủ đề “Nghề nghiệp” cho trẻ một số trò chơi: Chạy tiếp cờ; Bánh xe quay; Ném vòng Bên cạnh đó, trò chơi dân gian cũng mang đến cho trẻ nhiều hứng thú, hấp dẫn, tôi đã tổ chức các trò chơi dân gian như: Rồng rắn lên mây; Kéo co; Bịt mắt bắt dê, Mèo đuổi chuột; Thả đỉa ba ba; Cắp cua bỏ giỏ; Nhảy bao bố; Khi tổ chức cho trẻ chơi, đối với các trò chơi mới thì tôi giới thiệu cách chơi, luật chơi rõ ràng để trẻ nắm được, còn trò chơi trẻ đã biết cô có thể mời trẻ nhắc lại. Để duy trì hứng thú của trẻ trong khi chơi đồng thời cũng duy trì độ tích cực vận động của trẻ, tôi không chỉ dẫn dắt trẻ vào với trò chơi, hướng dẫn trẻ chơi đúng luật mà tôi còn cải biên, nâng cao yêu cầu của trò chơi khi vận động của trò chơi đã trở nên dễ dàng đối với trẻ để đáp ứng nhu cầu và khả năng của trẻ. Ví dụ: Ở trò chơi vận động “Đá bóng vào gôn”, khi trẻ chơi thành thạo và đã bóng và gôn chính xác, thì tôi đã nâng cao yêu cầu của trò chơi bằng cách để khoảng cách giữa bóng và gôn xa hơn khoảng cách lúc ban đầu. Hoặc thu nhỏ lại chiều rộng của gôn để tăng độ khó cho trẻ. 18 Khi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi vận động, trò chơi dân gian có những lời ca, đồng dao thì cho trẻ kết hợp vừa chơi vừa đọc lời ca nhằm tạo cho trẻ sự hưng phấn, thích thú trong khi chơi. Ví dụ: Tổ chức trò chơi “Ếch dưới ao”. + Mục đích của trò chơi: Rèn luyện cho trẻ kĩ năng đi, nhảy, di động, né tránh. Hình thành tố chất nhanh nhẹn, rèn luyện sức mạnh. + Cách chơi: Vẽ một vòng tròn lớn giữa sân làm ao, các trẻ đóng vai làm ếch đứng thành vòng tròn, một trẻ đóng vai làm người đi câu ếch. Khi có hiệu lệnh trò chơi bắt đầu thì trẻ làm ếch đồng thanh đọc lời ca: Ếch ở dưới ao Thấy bác đi câu Vừa ngớt mưa rào Rủ nhau trốn mau Nhảy ra bì bọp Ếch kêu ộp ộp Ếch kêu ộp ộp Ếch kêu ặp ặp. Ếch kêu ặp ặp Các chú ếch vừa hát vừa nhảy ra khỏi ao để lên bờ, khi đó người đi câu sẽ đuổi theo. Dây câu chạm vào ai là người đó phải thay vai người đi câu ếch, con ếch nào nhảy về ao thì sẽ không bị câu nữa. + Luật chơi: Người đi câu chỉ được câu con ếch ở ngoài vòng tròn ao. 4.3.3. Chơi tự do. Đây là hoạt động mà trẻ được tự do vui chơi với và đồ chơi, trò chơi mà trẻ yêu thích, thỏa mãn nhu cầu cá nhân của trẻ. Bên cạnh việc cho trẻ chơi với những đồ chơi ngoài trời thì tôi cũng định hướng cho trẻ tham gia vào các hoạt động phong phú do cô chuẩn bị như: Đi tham quan chợ quê, hội chợ, khu triển lãm sản phẩm tạo hình, các trò chơi dân gian... Hoặc trẻ có thể tham gia chơi với các đồ dùng, đồ chơi tự tạo ngoài trời như: chơi chong chóng quay, chơi với các lốp xe cũ, chơi đi cà kheo trên vỏ hộp sữa... 19 Khi cho trẻ chơi tự do, tôi đã quy định với trẻ về vị trí, khu vực chơi và luôn bao quát trẻ, bảo đảm an toàn cho trẻ. Giáo viên chỉ là người định hướng hỗ trợ và quan sát trẻ chơi, từ đó hình thành cho trẻ kĩ năng hoạt động theo nhóm, giúp đỡ hỗ trợ lẫn nhau, rèn luyện kĩ năng tự lập, kĩ năng giao tiếp... Qua việc xác định và lựa chọn các nội dung phong phú, đa dạng và với việc đổi mới hình thức tổ chức cho trẻ hoạt động ngoài trời tôi nhận thấy ở trẻ có sự thay đổi rõ rệt, trẻ hứng thú, chú ý và tích cực hơn khi tham gia hoạt động. Việc lĩnh hội các kiến thức và kĩ năng của trẻ ngày càng tiến bộ hơn, trẻ mạnh dạn tự tin, chủ động và tích cực tham gia các hoạt động tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh. 4.4. Sử dụng linh hoạt các trò chơi trong tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ. Trong quá trình tổ chức cho trẻ tham gia hoạt động ngoài trời, giáo viên có thể linh hoạt sử dụng các trò chơi phù hợp để vừa tạo hứng thú cho trẻ đồng thời còn giúp trẻ phát triển về thể lực, nhận thức và phát triển các giác quan. 4.4.1. Các trò chơi phát triển thể lực cho trẻ. Trò chơi vận động tác động tích cực đến sự phát triển thể chất, thể lực cho trẻ. Chính vì vậy, tôi thường xuyên tổ chức cho trẻ tham gia trò chơi vận động giúp trẻ rèn luyện hệ thống cơ bắp, phối hợp các vận động cơ thể. Cho trẻ chơi với các đồ chơi, ngoài trời và các dụng cụ vận động sẵn có trong sân trường như cầu trượt, đu quay, nhà bóng, bập bênh đồng thời thực hiện các vận động bò, trườn, trèo, tung, ném, chuyền, nhảy lò cò giúp cho việc rèn luyện sự khéo léo, nhanh nhẹn của đôi bàn tay, bàn chân và sức mạnh, sự dẻo dai của cơ thể. Đồng thời tôi cũng giáo dục trẻ không leo trèo, chạy nhảy ở những nơi nguy hiểm. Tổ chức cho trẻ chơi một số trò chơi sinh hoạt tập thể để tăng cường tính đoàn kết ở trẻ như: Trời nắng trời mưa; Về đúng nhà; Ô tô và chim sẻ Những trò chơi trong tuyển tập các trò chơi theo chủ đề theo chương trình chăm sóc giáo dục trẻ tôi đã linh hoạt thay đổi tên cũng như cải biên, thay đổi luật chơi, nâng cao yêu cầu của trò chơi nhằm thu hút, lôi cuốn trẻ vào các trò chơi. 20